اندیشکدهها
از وابستگی به روسیه تا وابستگی به چین
از وابستگی به روسیه تا وابستگی به چین
بیش از سیزده ماه پیش روسیه به اوکراین حمله کرد. اورسولا وندرلاین یکی از افرادی بود که خیلی سریع واکنش نشان داد. رئیس کمیسیون اروپا در اظهاراتش از انتقاد از تجاوز و خشونت جنگ فراتر رفت. چندینبار به کییف سفر کرد و درباره نیاز به اعمال تحریمهای بیشتر بر روسیه با صراحت صحبت کرد. رابطه فوندرلاین با ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین نزدیکتر شد و نقش مهمی را در اعطای نامزدی اتحادیه اروپا به اوکراین و مولداوی نیز بازی کرد. رفتار وندرلاین در مواجهه با حمله روسیه به اوکراین به دیدگاه او نسبت به چین مرتبط است. سخنرانیآی که وندرلاین در 30 مارس 2023 در بروکسل انجام داد درباره این بود که اتحادیه اروپا چگونه میتواند برای مسائل تجاری، اقتصادی و امنیتی یک سیاست منسجم داشته باشد. به گفته وندرلاین، اروپا باید هدف واضح حزب کمونیست چین را که «تغییر سیستماتیک نظم بینالمللی» است بهرسمیت بشناسد. وندرلاین در ادامه میگوید، شیجینپینگ، رئیسجمهور چین میخواهد میزان وابستگی کشور خود به جهان را کاهش دهد و دنیا را به چین وابستهتر کند. این دیدگاه از وابستگی، دیدگاه بسیار مهمی است و جهانی شدن اشکال مختلفی از وابستگی را بهوجود آورده است. جنبه منفی آن برای اروپاییها بهویژه آلمان، زمانی که پوتین به اوکراین حمله کرد، مشخص شد که نشان میداد اروپا چقدر به گاز روسیه وابسته است. برخلاف هشدارهای مکرر لهستان، کشورهای بالتیک، اوکراین و ایالات متحده آمریکا، آلمان با حمایت دیگر کمپانیهای بزرگ انرژی اروپایی، ساخت خط لوله گاز نورد استریم را آغاز کرد. ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه از این موضوع بهعنوان یک ابزار ژئواستراتژیک استفاده کرد. زمانی که آلمان بیش از یک سال پیش پروژه نورد استریم 2 را آغاز کرد، قیمت انرژی در سراسر اروپا افزایش یافت. مسکو امیدوار بود که این موضوع میتواند اتحاد کشورهای اروپایی را بر سر اوکراین تضعیف کند. اما این اتفاق نیفتاد. دولتها روند پیدا کردن منابع جایگزین برای انرژی روسیه بودند و گسترش انرژیهای تجدیدپذیر را تسریع کردند. با این حال همین دولتها با تمرکز بر انرژیهای تجدیدپذیر ممکن است همان اشتباه وابستگی به گاز روسیه را با چین تکرار کنند. وندرلاین اشاره کرد که شی میخواهد وابستگی زنجیرههای تولید بینالمللی به چین را تشدید کند تا «توانایی مقابله و بازدارندگی قدرتمندی را ایجاد کند.» به گفته وندرلاین این موضوع بهویژه در مورد مواد خام حیاتی مانند لیتیوم یا کبالت صادق است. برای بخشهایی مانند راهآهن پرسرعت و فناوری انرژی تجدیدپذیر یا برای فناوریهای نوظهور که برای آینده اقتصادی و امنیت ملی مهم هستند. مثل محاسبات کوانتومی، رباتیک یا هوش مصنوعی. وندرلاین افزود که چین هیچ تردیدی برای بهرهبرداری از این وابستگی ندارد. تمرکز شی روی امنیت و کنترل در چین به معنای اولویتبندی امنیت و اقتصاد بهجای حقوق سیاسی و مدنی است و تاسیس نهادها برای به چالش کشیدن سیستم بینالمللی کنونی. این موضوع درباره «دیدگاه جدید برای نظم بینالمللی است». اروپاییها چگونه قرار است به هدف شی واکنش نشان دهند؟ آنها از این رقابت و رویارویی پرتنش میان آمریکا و چین خوششان نمیآید اما اروپاییها بهطور فزایندهای متوجه خطرات امنیتی و سرمایهگذاری چین در بخشهای استراتژیک این بلوک شدهاند و میدانند که وابستگی آنها به بازار چین چگونه میتواند آنها را آسیبپذیر کند. اما با این حال برخی از کشورهای اتحادیه اروپا بهویژه آلمان به نظر میرسد یادشان رفته که وابستگی اقتصادی به چین چه هزینهای دارد. با وجود دو دلیهای ائتلاف شرکای حزب سبز، اولاف شولتز، صدراعظم آلمان به همراه یک هیئت بزرگ تجاری و کسب و کار نوامبر گذشته به چین سفر کرد. اتحادیه اروپا باید انعقاد قراردادهای تجاری را تسریع کند. این کشور به دنبال راههایی برای محافظت از فناوریهای حساس و داشتن قوانین سرمایهگذاری برای دفاع از امنیت ملی کشورهای عضو است. این برنامهها به گفته وندرلاین استراتژی امنیت اقتصادی جدیدی در اواخر سال جاری ارائه میشوند. اتحادیه اروپا تاکنون از اوکراین دفاع کرده و در مقابل پوتین ایستاده است. ایستادگی به تنهایی، آن هم زمانی که چین در حال اجرای دستور کار خود برای تغییر قوانین بینالملل براساس شرایط خود است، امکانپذیر نیست.