بازگشت دستوری قیمتها
اقدام شرکتهای هواپیمایی برای تغییر نرخ بلیت جواب نداد
اقدام شرکتهای هواپیمایی برای تغییر نرخ بلیت جواب نداد
قیمت بلیت هواپیما به سود و زیان ایرلاینها گره خورده و نحوه رفتن به سفرهای نوروزی در گرو میزان موفقیت ایرلاینها در چانهزنی برای بالا بردن قیمتهاست. اما شرکتهای هواپیمایی سودده هستند یا زیانده؟ درباره این موضوع چندان دقیق نمیتوان اظهارنظر کرد. به جز چند شرکت هواپیمایی، باقی شرکتها صورتهای مالی خود را ارائه نمیدهند. حتی وزیر هم از وضعیت سود و زیان آنها مطلع نیست. محمد اسلامی، وزیر راه و شهرسازی وقت گفته بود: «اگر ایرلاینها زیانده بودند تا الان صورتهای مالی حسابرسیشده را به وزارت راه و شهرسازی ارائه میکردند تا پس از بررسی توسط یک کمیته کارشناسی برای زیان آنها چارهای بیندیشیم.»
امروز که دو سال از این گفتهها میگذرد نیز همچنان نمیتوان درباره سودده یا زیانده بودن شرکتها اظهارنظر کرد و با وجود آنکه صورتهای مالی چهار شرکت هواپیمایی که در کدال منتشر شده زیانده بودن همه آنها را تایید نمیکند.
ابتدای بهمنماه مقصود اسعدیسامانی، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی از افزایش 30 درصدی قیمت بلیت هواپیما خبر داد. او اظهار کرد: «شرکتهای هواپیمایی ناگزیر برای ادامه حیات و تامین هزینهها مجبور به اعمال میانگین قیمتی ۳۰درصدی شدند.»
اگرچه بر افزایش هزینه ایرلاینها و زیاندهی آنها تاکید شده بود اما یک روز بعد اسعدی بهدنبال دستور دادستان برای بازگشت قیمتها گفت: «شرکتهای هواپیمایی تابع دستورات دادستان هستند و براساس این دستورات عمل خواهند کرد.»
شرکتهای هواپیمایی بعد از شیوع کرونا موظف به محدودیت فروش بلیت شدند اما دولت برای آنها تسهیلات در نظر گرفت تا بخشی از زیان آنها جبران شود. اسلامی دیماه 1399 گفته بود: «تاکنون 2500 میلیارد تومان تسهیلات با نرخ سود 12 درصد به ایرلاینها تخصیص یافته است.» با وجود این حمایتها امروز شرکتهای هواپیمایی بر زیانده بودن تاکید دارند و افزایش قیمت بلیت هواپیما را مدام زمینهچینی میکنند.
حرف و حدیتها درباره سود و زیان
وضعیت شرکتهای هواپیمایی ایران دارای شرایط خاصی است. اغلب آنها دارای هواپیمای بلااستفاده هستند که این وضعیت آنها را سختتر کرده است. بنابه گفته دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی ۱۹۸ فروند هواپیما زمینگیر شدهاند که با توجه به شرایط تحریمی و ناتوانی در اورهال کردن هواپیماها او تاکید کرده که احتمالا بیش از 50 فروند از هواپیمای موجود نیز زمینگیر خواهند شد.
شرایط شرکتهای هواپیمایی سبب شده تا شایعات و حرفهای زیادی پیرامون شرکتها مطرح شود. بسیاری معتقدند که این شرکتها زیانده هستند و برهمین اساس باید قیمتهای بلیتها افزایش بیشتری داشته باشد. این در حالی است که چندی پیش شورای عالی هواپیمایی تلاش کرده که قیمتها را 30 درصد افزایش دهد که ظاهرا تا زمان تهیه گزارش این افزایش اعمال نشده است، و در صورتهای مالی شرکتهای هواپیمایی به نقل از حسابرس شرکتها آمده است که نرخ فروش بلیتها شناور بوده و براساس شرایط روز، کشش بازار و در چارچوب کف نرخ مصوب سازمان هواپیمایی کشوری با تصمیم واحد بازرگانی تعیین میشود. موضوعاتی مانند زمان رزرو، نوع کلاس پروازی، نوع بلیت، بار مجاز هواپیما، سن مسافران و نوع ایرلاین در قیمت بلیت تاثیر دارد اما اغلب فعالان این صنعت معتقدند که به دلیل قیمت پایین بلیتها این شرکتها زیانده هستند و باید قیمتها را افزایش داد. اما مسئله این است که با بررسی چهار شرکت دولتی هواپیمایی مشخص میشود که این شرکتها چندان هم دارای شرایط بدی نیستند هرچند که این وضعیت رو به بحرانی شدن است، اما در حال حاضر نمیتوان گفت که شرکتها دارای وضعیت بحرانی هستند و قطعا
با کم کردن هزینههای خود از زیان بحرانها خارج میشوند و تنها شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی زیانده است و بقیه شرکتها دارای سود عملیاتی هستند یعنی از عملکرد خود سودسازی دارند اما به دلیل بالا بودن برخی از هزینهها شرایط را پیچیده میکنند. البته این شرکتها دارای زیان انباشته هستند که سنواتی است و مربوط به وضعیت حال حاضر شرکتها نیست. در واقع ربطی به شرایط فعلی ندارد. برای بررسی بهتر وضعیت شرکتها، گزارشهای مالی چهار شرکت هواپیمایی ماهان، آسمان، قشم و هواپیمای جمهوری اسلامی بهعنوان شرکتهای هواپیمایی دولتی انتخاب و مورد بررسی وضعیت مالی قرار گرفتند. در یک کلام میتوان گفت که مهمترین مسئله این شرکتها تحریم است و شرایط این شرکتها ربطی به قیمت بلیت ندارد. این شرکتها قادر به تعمیر و نگهداری به روز هواپیمای خود نیستند، به همین دلیل هزینه آنها زیاد میشود اما یکی دیگر از موارد این است که هزینه نیروی انسانی برخی از شرکتها بسیار بالاست. بهعنوان مثال شرکت هواپیمایی جمهوریاسلامی دارای 8775 نفر نیروی انسانی است که بیشترین هزینه این شرکت صرف پرداخت دستمزد میشود، درحالیکه این شرکت زیان سنگین 15 هزار میلیارد
تومانی دارد و باید هزینه خود را کاهش دهد، اما هزینههای شرکت افزایش سرسامآوری دارد.
نکته مهم دیگر اینکه این شرکتها اغلب دارای بدهی بالایی هستند. کل دارایی شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی 19 هزار میلیارد تومان است اما بدهی این شرکت از رقم 22.1 هزار میلیارد تومان نیز گذشته است. البته بدهی دولت به این شرکت بالا بوده و سبب زیان بالای این شرکت شده است. برای بررسی بهتر شرایط شرکتهای هواپیمای، وضعیت هرکدام به صورت جداگانه مورد بررسی قرار گرفته است و اجزاء مالی این شرکتها بررسی شد. ذکر این نکته ضروری است که آمارهای این گزارش براساس آخرین صورتهای مالی منتشرشده از سوی شرکتهاست. برخی از شرکتها بعد از سال 99گزارشی منتشر نکردند.
نسبت اهرمی شرکتهای هواپیمایی
شاخص نسبت اهرمی یا leverage Ratio، یکی از شاخصهای اندازهگیری در بازارهای اقتصادی است که به بررسی میزان بدهی یک شرکت یا توانایی آن برای انجام تعهدات مالی خود میپردازد. مقوله نسبت اهرمی بسیار مهم است؛ زیرا شرکتها برای تأمین بودجه عملیاتی خود به ترکیبی از میزان موجودی در حساب (equity) و بدهی متکی هستند و دانستن میزان بدهی یک شرکت در ارزیابی اینکه آیا میتواند بدهیهای خود را در زمان سررسید پرداخت کند یا نه، مفید است. نسبتهای مالی اهرمی ابزاری و سودمند برای بررسی و سنجش قدرت مالی شرکتها در بازپرداخت دیون میانمدت و بلندمدت است. از جمله پارامترهای مهم سنجش میزان قدرت بازپرداخت دیون میانمدت و بلندمدت در شرکتها طبیعتاً پارامتر بدهی آنها است. اما وجه تسمیه نسبت مالی اهرمی آن است که اگر شرکتی برای خلق دارایی و بهرهگیری از آن در راستای ایجاد سود به سراغ خلق و یا افزایش بدهی برود، در واقع از اهرم مالی بدهیها برای خلق سود استفاده کرده است. البته طبیعتاً خلق بدهی حامل برخی هزینههاست و انتظار داریم تا سود حاصل از ایجاد دارایی بهوجود آمده از طریق افزایش بدهی، هزینههای استقراض را پوشش داده و حتی بیشتر از آن نیز باشد تا عواید مدنظر نصیب شرکت شود. شرکتهای هواپیمایی دارای بدهی بالایی نسبت به دیگر شرکتهای کشور هستند. بههمین دلیل نسبتهای اهرمی بالایی دارند. هر چقدر نسبت اهرمی شرکت هواپیمایی بالا باشد، به معنی ناتوانی شرکت در بازپرداخت بدهی میتواند تحلیل شود. در حقیقت ریسک شرکتهای هواپیمایی براساس گزارش حسابرس بسیار بالاست.
شرکت هواپیمایی قشم شرکتی سودده و بدون بحران
شرکت هواپیمایی قشم (سهامی خاص) در تاریخ 9 شهریور 1372 در بندرعباس ثبت شد و در سال 1376 پرونده آن به جزیره قشم منتقل شد. عملیات شرکت در سال 1385 متوقف و به موجب صلحنامه در خرداد 1388 فیمابین موسسه فرهنگی خدماتی ثامنالائمه و بابک زنجانی و شرکت به بابک زنجانی واگذار شد. اما در سال 1397 به دلیل بدهیهای زنجانی تمامی سهام شرکت به شرکت ملی نفت ایران واگذار شده و موضوع فعالیت شرکت طبق ماده دو اساسنامه تصدی هرگونه حملونقل هوایی مسافر، بار و محصولات در داخل و خارج کشور، تصدی فعالیتهای اقتصادی مربوط به هواپیما، بازرگانی و بهرهبرداری و انجام هرگونه عملیات مورد نیاز مربوط به حمل و نقل هوایی است.
وضعیت هواپیماهای زمین گیرشده شرکت هواپیمایی قشم
از سال 1400 تاکنون وضعیت هواپیماهای شرکت از قرار زیر است: یک فروند هواپیمای ایرباس 300-600 به جهت نداشتن موتور و قطعات یدکی در پنج سال گذشته زمینگیر بود. یک فروند هواپیمای 320 و یک فروند هواپیمای RJ به دلیل نبود قطعات و نیاز به تعمیرات اساسی زمینگیر بوده که سال 1399 هواپیمایی 320 جهت فعالسازی و بهکارگیری تحت چک سنگین قرار گرفته بود. پنج هواپیمای فوکر 50 از 99 زمینگیر هستند که به همراه موتور و قطعات یدکی واگذار شد. سه فروند هواپیمای ایرباس 300-600 در قبال تسهیلات در رهن بانک ملی است. سه عدد موتور هواپیما که جهت تعمیرات به آلمان ارسال شده بود در سال جاری پس از تعمیر به ایران بازگشت.
وضعیت مالی شرکت قشم
شرکت قشم سودده است. سود خالص شرکت 195 میلیارد تومان بود. اما این شرکت نیز دارای 14.4 میلیارد تومان زیان انباشته است. بدهی شرکت نیز نصف دارایی شرکت است. این شرکت در بین شرکتهای هواپیمای مورد بررسی دارای شرایط بهتری است.
هواپیمایی ماهان؛ دارای سود عملیاتی مناسب
هواپیمایی ماهان بهعنوان اولین شرکت خصوصی در صنعت حمل و نقل و ارائه خدمات مسافری و باری ایران در ســـال 1371 تاسیس و شروع به فعالیت کرد. فعالیت این مجموعه در عرصه ملی با پروازهای تهران - کرمان - تهران آغاز شد. ناوگان پروازی ماهان در زمان تاسیس و در سال 1371 با دو فروند هواپیمای توپولف تجهیز و با شرایط آن زمان جهت تحقق اهدافی همچون پیشرفت، امنیت و آسایش در سال 1378 دو فروند هواپیمای ایرباس مدل A300 را به ناوگان هوایی خود افزود و در سالهای بعد نیز توانست چندین فروند ایرباس مدل A300-600/ A310/A320/A340 و بوئینگ مدل B747-300/B747-400 را بهعنوان مدرنترین هواپیماهای موجود جهت انجام پروازهای دوربرد به کشورهای اروپایی و خاور دور مورد بهرهبرداری قرار دهد و برای مسیرهای کوتاه در داخل کشور نیز چندین فروند هواپیمای BAe-RJ146 را به ناوگان خود افزود. همچنین در سال 1394 با افزودن چندین فروند هواپیمای مدرن ایرباس مدل A340-600، هواپیمایی ماهان گامهایی برای توسعه مسیرهای جدید بینالمللی در اروپا و شرق آسیا برداشت و توانست ناوگان خود را با تعداد 55 فروند هواپیما به مجهزترین و بهروزترین ناوگان داخلی تبدیل کند. در سال 1398 و تا پیش از شیوع ویروس کرونا ماهان بهطور متوسط روزانه یکصد پرواز انجام میداد که بیش از 65 درصد آن داخلی و 35 درصد پروازها خارجی بودهاند و طبق آمار سازمان هواپیمایی کشوری، هواپیمایی ماهان دارای بیشترین پروازهای بهموقع و با کمترین میزان تاخیر در طول مدت ایام خدمتی خود تاکنون بوده است.
لیست هواپیماهای شرکت ماهان
براساس گزارش شرکت در سال 1399، هواپیمای ایرباس 340 به تعداد 2 فروند به ارزش 50 هزار و 855 میلیارد تومان، ایرباس 31 به تعداد 12 فروند به ارزش 877 میلیارد تومان، هواپیمای BAE به تعداد 18 فروند به ارزش 442 میلیارد تومان، ایرباس300-600 به تعداد 9 فروند به ارزش 331 میلیارد تومان، بوئینگ 400 به تعداد 3 فروند به ارزش 182 میلیارد تومان، بوئینگ 300 به تعداد یک فروند به ارزش 35میلیارد تومان، ایرباس B4 به تعداد 3 فروند به ارز 21 میلیارد تومان، هواپیمای آموزشی به تعداد 11 فروند به ارزش 8.3 میلیارد تومان، هواپیمای سسنا یک فروند به ارزش 6.5 میلیارد تومان، هواپیمای دوموتوره دیاموند به تعداد 4فروند به ارزش 2.4 میلیارد تومان و هواپیمای یکموتور دیاموند به ارزش 1.7 میلیارد تومان و در مجموع 79 فروند هواپیما به ارزش 6.9 هزار میلیارد تومان در اختیار دارد.
هواپیماهای در رهن بانک شرکت ماهان
براساس گزارش حسابرس شرکت، شرکت ماهان 79 هواپیما به ارزش 6.9 هزار میلیارد تومان در اختیار دارد که 42 فروند آن به ارزش 5.5 هزار میلیارد تومان در رهن بانکهاست. بخشی از هواپیماها و زمینهای شرکت نیز در قبال انتشار اوراق صکوک و منفعت به نام شرکتهای واسط مالی است.
وضعیت مالی شرکت هواپیمایی ماهان
شرکت هواپیمایی ماهان دارای سود عملیاتی است یعنی براساس فعالیت خود 476 میلیارد تومان در سال 1399 سود عملیاتی شناسایی کرد. اما هزینه مالی شرکت که میتواند به معنی هزینه تسهیلات باشد چنان زیاد است که شرکت را زیانده کرده است. هزینه مالی شرکت 664 میلیارد تومان بود که در نهایت زیان 123 میلیارد تومانی را به شرکت تحمیل کرد. جمع بدهی این شرکت تقریبا معادل تمام دارایی شرکت است. کل بدهی شرکت 14.6 هزار میلیارد تومان و کل دارایی شرکت 147 هزار میلیارد تومان است.
شرکت هواپیمایی آسمان
شرکت هواپیمایی آسمان در سال ۱۳۵۹ از ادغام چهار شرکت هوایی ایرتاکسی، پارسایر، ایرسرویس و هورآسمان تشکیل یافت. هواپیمایی آسمان هماکنون وسیعترین شبکه پروازی به شهرهای داخلی با تاکید بر پرواز به مناطق محروم کشور را دارد. آسمان برای پوشش هرچه بهتر شبکه پروازی خود، سه مرکز پروازی به ترتیب در تهران، شیراز و مشهد دایر کرده است. هر یک از سه مرکز یادشده، خدمه پروازی و آشیانههای تعمیر و نگهداری مستقل دارند تا از این طریق ضمن جذب و آموزش نیروی متخصص بومی، پروازهای روزانه از استقلال کافی برخوردار باشند. هواپیمایی آسمان در سال ۱۳۸۱ به صندوق بازنشستگی کشوری واگذار شد. این امر سبب شده تا آهنگ رشد و توسعه آسمان بیش از پیش فزونی یابد. شرکت در سال 1400 معادل یک میلیون و 667 هزار مسافر داخلی و 93 هزار و 131 مسافر خارجی داشت. این شرکت مبلغ 584 هزار دلار از بانک اکریکال فرانسه تسهیلات گرفت که در مجموع مبلغ 600 هزار دلار در حساب بانک بوده که بهدلیل تحریم این مبلغ در حساب بانک در فرانسه مسدود شده و به دلیل تحریم قابل انتقال به حساب شرکت نیست. همچنین، در روز ۱۵ فروردین ۹۶ روابط عمومی هواپیمایی آسمان از امضای تفاهمنامهای با
شرکت بوئینگ برای خرید حداقل ۳۰ هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ مکس به ارزش حدود ۳ میلیارد دلار خبر داد. اما پس از خروج آمریکا از برجام این قرارداد لغو شد. شرکت هواپیمایی آسمان در اردیبهشت سال ۱۳۹۷ و در حاشیه نمایشگاه هوایی اوراسیا در ترکیه، تفاهمنامه خرید ۲۰ فروند هواپیمای سوخوی سوپرجت SSJ۱۰۰ امضا کرد. بهدلیل تحریمهای آمریکا علیه ایران، این هواپیماها هنوز تحویل داده نشدهاست.
براساس برخی از گزارشها در حال حاضر شرکت دارای 23 هواپیمای فعال است. این شرکت یک فروند ایرباس 320، یک فروند ایرباس 340، چهار فروند بوئینگ 737، پنج فروند ایتیآر72، هفت فروند فوکر 100 در اختیار دارد.
این شرکت دارای 12 هواپیمای غیرفعال در آشیانه است که ارزش این هواپیماها 6.4 هزار میلیارد تومان است که نگهداری آن نیز برای شرکت هزینه زیادی را در پی دارد.
وضعیت مالی شرکت آسمان
شرکت هواپیمایی آسمان در سال 1400 سودده بود. درحالیکه در سال 99 زیان سنگینی داشت ولی در سال گذشته از این وضعیت خارج شد. اسفند 1400 آسمان 126 میلیارد تومان سود خالص محقق کرد. هرچند که این شرکت دارای 73 میلیارد تومان زیان انباشته است. بدهی شرکت 1.3 هزار میلیارد تومان و کل دارایی شرکت 1.5 هزار میلیارد تومان است. سود عملیاتی شرکت 1.44 هزار میلیارد تومان بوده و هزینه مالی شرکت اندک است.
شرکت بحرانزده هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران
در روز ۵ اسفند سال ۱۳۴۰، دو شرکت ایرانیانایرویز و پرشین ایرسرویس در یکدیگر ادغام شدند و شرکت هواپیمایی ملی ایران (هما)، با نام بینالمللی ایرانایر (IRAN AIR) تأسیس گردید. این شرکت، ملی اعلام شد و تمام امکانات و پرسنل دو شرکت مذکور را در اختیار گرفت و از فروردینماه سال ۱۳۴۱ فعالیتهای خود را آغاز کرد. در سال 1360 مجمع عمومی صاحبان سهام نام شرکت را به هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران تغییر داد. در گذشته بهواسطه خصوصیسازی 40 درصد از سهام شرکت به سهام عدالت اختصاص یافته بود که در سال 1395 هیئت وزیران کلیه سهام را صددرصد دولتی اعلام کردند.
ناوگان هوایی شرکت
هواپیمای B747-200 به تعداد یک فروند به ارزش 20.6میلیاردتومان، ایرباس 319 به تعداد 3 فروند به ارزش 459 میلیارد تومان، ایتیار600 به تعداد 13 فروند به ارزش 6.8هزار میلیارد تومان، ایرباس 330 به تعداد 2 فروند به ارزش 5.5 هزار میلیارد ریال، ایرباس 321 یک فروند به ارزش 1.6 هزار میلیاردتومان، ایرباس320 به تعداد 6فروند به ارزش 1.65 هزار میلیارد تومان، ایرباس 300-بی4 به تعداد 6 فروند به ارزش 32 میلیارد تومان، ایرباس300 بی2 به تعداد یک فروند به ارزش 4.4 میلیارد تومان، فوکر 100 به تعداد 16 فروند به ارزش 89 میلیارد تومان، ایرباس300-600 به تعداد 4 فروند به ارزش 107 میلیارد تومان، ایرباس310-300 به تعداد دو فروند به ارزش 35 میلیارد تومان، از مجموع دارایی هواپیمایی شرکت است که در مجموع تعداد آن 55 فروند به ارزش 15 هزار میلیارد تومان است.
هواپیماهای زمینگیر
شرکت 27 هواپیمای زمینگیر به ارزش 4.3 هزار میلیارد تومان دارد. ایرباس319 تعداد دو فروند، ایتیآر600 به تعداد 7فروند، ایرباس320 به تعداد یک فروند، ایرباس300بی2 به تعداد 1 فروند، فوکر100 به تعداد 14 فروند و ایرباس300-600 دو فروند از جمله هواپیماهای زمینگیر هواپیمایی جمهوری اسلامی است.
زیان؛ ارمغان دولت برای هواپیمایی جمهوری اسلامی
بازرس قانونی شرکت در سال 1397 اعلام کرد که تکالیف دولت در مسیر پروازهای داخلی و خارجی و تقبل هزینههای ناشی از اجرای قوانین برای ارانه خدمات به خانواده ایثارگران، دیپلماتها و نمایندگان مجلس 2.6 هزار میلیارد تومان زیان به شرکت زد. در اسفند 1400 نهاد ریاستجمهوری مبلغ 173 میلیارد تومان به این شرکت بدهکار بود.
وثیقه بانکی شرکت
در اسفند 1400 معادل 28 فروند از هواپیمای شرکت به ارزش 13.7 هزار میلیارد تومان در رهن بانکها قرار گرفت.
وضعیت مالی شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی
وضعیت مالی شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی در بین شرکتهای مورد بررسی به مراتب بدتر و بحرانی است. بهای تمامشده شرکت بهصورت غیرمنطقی بالا بوده و حتی از کل درآمد شرکت نیز بیشتر است و همین عاملی برای زیان سنگین شرکت است و شرکت باید هزینههای خود را کاهش دهد. بخش بزرگی از هزینههای شرکت به دستمزد اختصاص دارد اما این همه وضعیت هزینهای شرکت نیست باید بدهیهای دولت و زیانسازی دولت را نیز به آن اضافه کرد. شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی در اسفند 1400 دارای 1500 میلیارد تومان زیان خالص است. هزینه مالی شرکت نیز 125 میلیارد تومان است. دارایی کل شرکت 19.8 هزار میلیارد تومان و بدهی شرکت 22.1 هزار میلیارد تومان است. زیان انباشته شرکت 7.6 هزار میلیارد تومان است. این در حالی است که سرمایه شرکت دو هزار میلیارد تومان گزارش شده است.