نگاه خارجی
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
نگاه عربستان به ایران
طلال محمد در فارینپالیسی نوشت: عربستان سعودی و ایران از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ که سلطنت سرنگون شد، رقیب اصلی یکدیگر بودهاند. در آن زمان، آیتالله روحالله خمینی خواستار صدور انقلاب شد و رعشه بر ستون فقرات خاندان سلطنتی سعودی انداخت. از آن زمان، مجموعهای از تقابلهای مستقیم و غیرمستقیم بین تهران و ریاض، چشمانداز ژئوپلیتیکی خاورمیانه و بهویژه خلیجفارس را شکل داده است. امروزه هر قدرتی دارای نیروهای نیابتی متعددی است که حوزههای نفوذ منطقهای را تشکیل میدهند. اکثر (و نه همه) گروههای وابسته به ایران شیعه هستند، درحالیکه گروههای وابسته به عربستان، سنی هستند. اگرچه دو کشور در دهه ۱۹۹۰ دورههایی از تنشزدایی و نزدیکی را تجربه کردند، ریاستجمهوری محمود احمدینژاد در سالهای ۲۰۰۵ تا 2013، ظهور محمدبنسلمان، ولیعهد سعودی و انتخاب ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور فوقمحافظهکار ایران در سال ۲۰۲۱، امید به هرگونه پیشرفت در این جبهه را از بین برده است و در عوض هردو را به تشدید لفاظی خود نسبت به دیگری سوق داد. اعدام روحانی شیعه نِمَر باقر النمر در سال ۲۰۱۶ توسط عربستانسعودی، معترضان ایرانی را به هجوم به سفارت
عربستان در تهران سوق داد که اتفاقی نادر در تاریخ دیپلماتیک دو کشور بود. اگرچه ایران و عربستانسعودی از سال ۲۰۲۱ در عراق مذاکراتی را انجام دادهاند، اما بخش عمدهای از روابط آنها ستیزهجویانه است. در سال ۲۰۱۷، محمدبنسلمان بهصراحت تهدید کرد که با بردن جنگ به تهران، با ایران مقابله خواهد کرد: «ما منتظر نبرد در عربستان سعودی نخواهیم بود. در عوض، ما کاری میکنیم تا نبرد برای آنها در داخل ایران باشد.» دو سال بعد، در سال ۲۰۱۹، حوثیهای وابسته به ایران در یمن مسئولیت حمله به تأسیسات نفتی آرامکو در خاک عربستان را برعهده گرفتند. اکنون، تهران، عربستان سعودی را به جنگ آشکار تهدید میکند و فرمانده سپاه هشدار داد که ریاض بهدلیل حمایت از فعالیتهای تجزیهطلبانه «بهای آن را خواهد پرداخت». ریاض تاکنون به اتهامات ایران مبنی بر دخالت در اعتراضات، با سکوت محتاطانه پاسخ داده است. در همین حال، بازوی رسانهای تحت کنترل دولتسعودی، زمان زیادی از برنامههای خود را به تظاهرات در ایران اختصاص داده است. شبکه «ایراناینترنشنال» مستقر در لندن با بودجه عربستان سعودی ویدئوها و تصاویری را از داخل ایران پخش کرده و همچنین میزبان
چهرههای مخالف، اعضای شبهنظامیان مخالف حکومت و جداییطلبان ترک و کرد است. در این زمینه، میتوان تصور کرد که عربستان سعودی در نهایت بهدنبال نابودی حکومت ایران است. دو دلیل وجود دارد که فروپاشی تمامعیار حکومت ایران به نفع ریاض نیست. اولی مربوط به هویت سعودی است. قدرت عربستان سعودی تنها بهدلیل حضور ایران است. همانطور که تهران برای بسیاری، رهبر شیعیان جهان است، ریاض نیز خود را نماد رهبری سنی میداند. بدون ایران در رأس تشیع، هویت مفروض عربستان سعودی بهعنوان محافظ سنی جهان از بین خواهد رفت. خطر یک دومینو هم وجود دارد. اگر حکومت تغییر کند، میتواند پیامدهای منطقهای مشابه بهار عربی در برخی از کشورهای عربی، بهویژه حوزه خلیجفارس داشته باشد. هریک از این موارد پیامدهای امنیتی جدی برای ریاض و منطقه خلیجفارس خواهد داشت. یک ایران تحت رهبری نظامی میتواند بهشدت در برابر ریاض متخاصم باشد.
بهار عربی کشورهای عمده خاورمیانه مانند سوریه و لیبی را تکهتکه کرد و به گروههای تروریستی مانند داعش که منطقه را بیثبات کردهاند، کمک کرد. اگر تهران تضعیف شود، ممکن است چیزی مشابه در مورد جناحهای تجزیهطلب ایران رخ دهد. این میتواند منجر به آشفتگی در زمانی شود که کشورهای خلیجفارس در حال توسعه پروژههای بزرگ برای تنوع بخشیدن به اقتصاد خود هستند تا از سوختهای فسیلی دور شوند. این تلاشها به سرمایهگذاری خارجی وابسته است که مستلزم انسجام و ثبات دولت است. عربستان سعودی بهجای تحریک به فروپاشی، ترجیح میدهد بهآرامی ایران را بدون درگیر شدن در رویارویی مستقیم نظامی ناکارآمد کند. ازآنجاییکه تهران بهدلیل نوع عملکردش در مقابل حرکت اعتراضی اخیر، اتهامات همکاری با روسیه در اوکراین و برجام، با فشار جهانی مواجه است، به نظر میرسد رویکرد ریاض کارساز است.