صف های طولانی سوخت
روایتی از وضعیت عرضه بنزین در سیستانوبلوچستان
روایتی از وضعیت عرضه بنزین در سیستانوبلوچستان
علی ایوبی
گزارشگر اقتصادی
«کمبود سوخت و صفهای طولانی» خلاصه اتفاقی است که این روزها در استان سیستانوبلوچستان رخ میدهد. ایران روزهای سردی را میگذراند و کمبود گاز همه کشور را درگیر کرده، اما در سیستانوبلوچستان کمبود بنزین نیز به دیگر کمبودها اضافه شده است و مردم ناچارند بیش از پنج ساعت در روزها و شبهای سرد زمستانی در صفهای چند کیلومتری وقت بگذارند تا بدون خودرو نمانند. شاید تصور اول دلیل این بحران، معضل قاچاق در این استان باشد اما این بار بحث چیز دیگریست؛ یک سر ماجرا به تحریم باز میگردد.
براساس آمار تعداد جایگاههای سوخت سیستانوبلوچستان نسبت به بقیه استانها کمتر است و همین نکته باعث شده عملا خدماترسانی مطلوب رخ ندهد و صفهای طولانی شکل بگیرد. نکته مهمتر اما نبود تعداد کافی نازل در جایگاههای سوخت است که به دلیل عدم تامین قطعات بدون استفاده ماندهاند. مثلا در جایگاهی ۱۲ نازل وجود دارد اما نصف آن از کار افتاده است، چون به دلیل تحریم نمیتوانند قطعات آن را تامین کنند.
مشکل کمبود قطعات، مختص به سیستانوبلوچستان نیست. طبق توضیحاتی که همایون صالحی، رئیس هیئتمدیره کانون سراسری جایگاهداران کشور به هممیهن میدهد این مشکل در حال اشاعه به سایر استانهاست و کمبود قطعات که سبب شده ۴۰ درصد از نازلها خاموش باشد، در حال پیشروی است.
در هر حال امروز سیستانوبلوچستان درگیر بحران سوخت است. البته بحران کنونی سوخت در این استان قطعا تکعلتی نیست. در کنار کمبود جایگاهها و نازلها، بحث تامین فرآورده سوختی نیز وجود دارد، برای جایگاهها زمان خاص ارائه خدمات مشخص شده، در صورتی که جایگاههای سوخت مانند مغازه نیستند و باید خدمات ۲۴ساعته داشته باشند اما در بیشتر جایگاهها در استان سیستانوبلوچستان فقط تا ساعت ۳ و ۴ بعدازظهر سوخت وجود دارد و مابقی ساعتها، تامین صورت نمیگیرد. این موضوع به این دلیل است که سهمیهای به نام «سهمیه پُمس (سهمیه در تناسب با تراکم جمعیت)» وجود دارد که افزایش داده نمیشود.
نکته دیگری که باعث این بحران شده این است که در سالهای اخیر تعداد جایگاهها در استان افزایش پیدا نکرده، اما در عوض هر روز به تعداد ناوگان و خودروها افزوده شده و این معضل به مرور زمان خود را نشان داده است و در کنار آن دولت نیز نتوانسته مایحتاج استان سیستانوبلوچستان را در خصوص بنزین و تجهیزات آن تامین کند.
براساس آمار در استان سیستانوبلوچستان حدود ۱۲۴ جایگاه سوخت وجود دارد که از این تعداد ۱۱۸ جایگاه فعالیت دارند، ایندر حالی است که تقریبا حدود ۴۰ درصد نازلهای آنها نیز معیوب و خراب است و عملا از مدار خارج شدهاند.
اما قاچاق هم به همه این مشکلات اضافه شده است و نمیتوان از نیازی که به واسطه قاچاق برای سوخت ایجاد میشود، گذشت. البته شواهد نشان میدهد سوختی که از سیستانو بلوچستان قاچاق میشود، فقط متعلق به این استان نیست و سوخت قاچاق از دیگر نقاط کشور نیز به سیستانوبلوچستان وارد شده و از مرز خارج میشود. در سالهای پیش نیز طرحی با عنوان «طرح رزاق» در این استان اجرایی شده که گویی نتوانسته مشکلات را حل کند.
سوخت رزاق تامین نشد
ماجرا از آنجا آغاز شد که قرار بود به مرزنشینان سوخت داده شود تا آن را بهصورت قانونی به کشورهای همسایه بفروشند، اما وزارت نفت در این میان بدقولی کرد. در طرح رزاق قرار بود روزانه یک میلیون لیتر سوخت به مرزنشینان تحویل داده شود، اما از اواخر سال ۱۳۹۹ فقط 3 میلیون و 200 هزار لیتر تحویل آنان شد.
این طرح براساس توافقی بین سپاه، استانداری سیستانوبلوچستان، ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز این استان و شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی کشور اجرایی شد تا مردمی که در ۲۰ کیلومتری مرز زندگی و سوختبری میکنند، شناسایی و برای آنها کارت رزاق صادر شود تا سوخت قانونی دریافت کنند.
سوخت این طرح از بندرعباس تامین میشد و از طریق سه جایگاه سوخت گلشن (جالق)، سیرکان و اسفندک در اختیار سوختبران مرزنشین قرار میگرفت تا آنها سوخت را با خودروهای وانتبار معمولی دارای مشک مخصوص سوخت که هر کدام حدود سه هزار لیتر گنجایش دارد، از گذرگاههای قانونی به پاکستان منتقل کرده و به فروش برسانند. اما عدم تامین سوخت این طرح باعث شد مرزنشینان همان سوخت یارانهای را از جایگاهها خریداری و از مرز خارج کنند.
یکی از مسئولان استان سیستانوبلوچستان پیشتر گفته بود: «وزارت نفت قرار بود براساس طرح رزاق روزی ۵ میلیون لیتر بنزین بدهد، اما آن را به یک میلیون لیتر کاهش داد و در سال ۱۳۹۹ فقط به مدت یک ماه، آن هم به میزان ۲میلیون لیتر از طریق سازمان پالایش پخش نفت داده شد.»
او در ادامه گفته بود: «مهم است که منشأ تامین سوخت نزدیک باشد، اما آنها بندرعباس را در نظر گرفته بودند که حدود ۱۳۰۰ کیلومتر با مرز پاکستان فاصله دارد. بهرغم همه پیگیریها سهمیهای به استان تخصیص داده نشد و همچنین قیمتی که برای فروش سوخت مرزی شرکت ملی پخش اعلام کرده، یک قیمت نجومی است که غیرقابل فروش است.»
یزدان رحیمیزنگنه، معاون سابق مدیرکل دفتر پیشگیری از قاچاق فرآوردههای نفتی و ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز نیز در این خصوص گفته بود: «در حوزه قیمتگذاری با مشکلاتی مواجه هستیم، اما باید بپذیریم چندین نقطهای که بهعنوان جایگاه سوخت معرفی شده بودند، آماده نبودند و باید آنها را آماده میکردند. قبلا این سوخت را از انبار بندرعباس تامین میکردند که هزینه حملونقل آن به صرفه نبود. این موضوع در حال پیگیری است و در یکی از مصوبات آخرین جلسه کارگروه پیشگیری از قاچاق فرآوردههای نفتی مصوب شد تا موانع برطرف شود و ۱۰ دلار زیر قیمت فوب را به ۲۰ دلار برسانند تا به صرفه باشد.»
کاهش 140 لیتری سهمیه
شهریورماه بود که فاروق اعظمی، نماینده استان سیستانوبلوچستان درشورای عالی استانها در گفتوگو با پایگاه اطلاعرسانی شورای عالی استانها از کاهش سهمیه سوخت بنزین در این استان خبر داده و گفته بود: «مردم استان در زمینه سوخت سهمیه متفاوتی از باقی مردم کشور دریافت میکنند.
او گفته بود: «هر خودرو ماهیانه 360 لیتر بنزین به قرار 60 لیتر با قیمت 1600تومان و 300 لیتر با قیمت 3000تومان سهمیه دارد. یعنی اگر کسی ماهانه 360 لیتر بنزین خود را مصرف میکرد، دیگر کارت سوخت برای بنزین آزاد وجود نداشت. به بهانه قاچاق بنزین این محدودیت برای مردم وجود دارد و در تصمیمی عجیب این سهمیه از 360 لیتر به 210 لیتر کاهش یافته است و مردم با بحران بزرگی روبهرو شدهاند. بهطوریکه قیمت بنزین آزاد در این استان به هر لیتر 15000 تومان افزایش یافته و کرایه حمل و نقل و کرایه تاکسی افزایش یافته است.»
این اتفاق باعث شد تا برخی از مردم در کارزاری که خطاب به وزیر نفت نوشته بودند از او بخواهند سهمیه بنزین سیستانوبلوچستان را اصلاح کنند و برای این منظور در فضای مجازی از هشتگ «نهبه تبعیض» استفاده کردند. ۱۲ دیماه وزیر نفت در کمیسیون انرژی مجلس اعلام کرد: «سهمیه سوخت استان سیستانوبلوچستان با وجود گلایه نمایندگان این استان افزایش پیدا کرده و حتی بیشتر از سال گذشته به این استان سوخت تخصیص دادهایم.» با این حال آنچه در سیستانوبلوچستان دیده میشود صفهای طولانی است و مردمی که روزها و شبهای سرد زمستانی خود را در کنار جایگاههای سوخت تلف میکنند.
نگاه نماینده
معینالدین سعیدی نماینده چابهار:
نگاه ویژه خود را از سیستانوبلوچستان برداریدنگاه ویژه خود را از سیستانوبلوچستان بردارید
پریسا هاشمی: معینالدین سعیدی نماینده چابهار در گفتوگو با «هممیهن» به معضل سوخت در سیستانوبلوچستان پرداخته و از سیستم کدینگ گلایه کرده است. او به طعنه از دولت خواست نگاه معمولی به سیستانوبلوچستان داشته باشد تا مشکلات راحتتر حل شود و به قول خودش دیگر از طلا گشتن پشیمان گشتهاند.
این روزها در استان سیستانوبلوچستان شاهد صفهای طولانی مردم در پمپبنزینها هستیم، شما این موضوع را چگونه ارزیابی میکنید؟
بله صفهای زیادی برای گرفتن حاملهای انرژی مخصوصا بنزین تشکیل شده که برخی از آنها به پنج کیلومتر نیز میرسد و روزبهروز چالشها را بیشتر میکند. متاسفانه مسئولین وزارت نفت هم تخصص عجیبی در پاک کردن صورت مسئله دارند و اصل موضوع را منکر میشوند و آن را به قاچاق نسبت میدهند، درحالیکه بنا بر آمار رسمی ۸۵درصد از سوخت قاچاق استان سیستانوبلوچستان از نقاط دیگر کشور با استفاده از رانتهای خاص میآید و ارتباطاتی که قاعدتا باید با خود مجموعه وزارتخانه وجود داشته باشد. لذا نسبت دادن این موضوع به مردم هم فرافکنی و هم اجحاف به مردم این استان است.
از دولت میخواهیم آن نگاه ویژهای که به ما داشتند را دیگر نداشته باشند و یک نگاه معمولی به ما داشته باشند تا حداقل مشکل سوخت استان حل شود.
چند روز پیش سه نفر از اعضای مجمع استان سیستانوبلوچستان طرح سوال از وزیر محترم نفت داشتند که منجر به این شد که گروهی متشکل بر اعضای کمیسیون انرژی، وزارت نفت و نمایندگان سوالکننده برای بررسی موضوع به استان سفر کنند که امیدواریم چالشهای مردم در حوزه دریافت حاملهای انرژی کمتر شود.
چالش بنزین به چه میزان با معیشت مردم گره خورده است؟
استان سیستانوبلوچستان استان پهناوری است و فاصلهها بسیار زیاد است، موضوع اینجاست که در این استان کارهایی اتفاق میافتد که در دیگر نقاط کشور رخ نمیدهد، مثلا در تهران، مشهد یا مازندران اگر بخواهید به یک پمپبنزین بروید، کارت بنزین آزاد وجود دارد و میتوانید از آن استفاده کنید اما در سیستانوبلوچستان این امکان وجود ندارد یا بسیار محدود است.
طرحی با عنوان طرح کدینگ وجود دارد که واقعا چالشها را زیادتر کرده است، به این معنی که مردم یک حوزه نمیتوانند در حوزه دیگر سوخت دریافت کنند. از طرف دیگر به این موضوع توجه داشته باشید که ما در آنجا ظرفیتهای گردشگری داریم که برای سوخت توریستها هیچ پیشبینیای نشده است. ما اکنون مرز ریمدان، پیشین و میرجاوه را داریم که باعث شده بسیاری از ماشینهای باربری در استان تردد داشته باشند اما تدبیری برای سوخت آنها نشده است. جمع این مسائل عرصه را بر مردم تنگ کرده و به نظر بسیار فاجعهبار است که یک فرد قرار باشد پنج ساعت از وقت خود را در صف سوخت بگذراند که امیدواریم برای آن تدبیری اندیشیده شود.
قرار بود در تفاهمنامهای اقتصاد چابهار را شکوفا کنند و اگر این اتفاق رخ دهد چگونه میخواهند سوخت آن را تامین کنند؟
البته بحث در اپراتوری بندر، قرار بود بخشی از آن به هند داده شود، اما طرف هندی به هیچکدام از تعهدات خود عمل نکرد. تجربه بنده نیز نشان میدهد که دو کشور چین و هند معمولا پایبند به تعهدات خود در حوزه سرمایهگذاری نیستند. اما فارغ از اینها، مقام معظم رهبری نگاه ویژهای به حوزه سواحل مکران دارند که نقطه کانونی آن چابهار است. ایشان معتقد هستند که ظرفیتهای آن بخش میتواند بخشی از چالشهای کشور را مرتفع کند، اما وقتی قرار باشد مردم آنجا به لحاظ تمام شاخصهای توسعهای در آخرین رتبه کشور باشند و اگر قرار باشد برای دریافت سوخت این همه دچار چالش شوند و برای آرد سهمیهای خودشان که روزبهروز هم کم میشود، دچار مشکل شوند، این کارها چه فایدهای برای آنها دارد. توسعه سواحل مکران در گروی توسعه شاخصهای انسانی آن پهنه است وگرنه فقط جغرافیا که ارزش ندارد، لذا برنامههایی که دولت در خصوص توسعه سواحل مکران دارد زمانی اجرایی خواهد شد که بر مبنای مولفههای توسعه پایدار، شاخصههای توسعه انسانی نیز در نظر گرفته شود. این روشها باید بگویم که از طلا گشتن پشیمان گشتهایم، مرحمت فرموده ما را مس کنید. ما آن نگاه ویژه را از آقایان نمیخواهیم و میخواهیم به ما نگاه عادی داشته باشند.
شما به کم شدن سهمیه آرد هم اشاره کردید...
ما اکنون بهشدت با چالش آرد و نان مواجه هستیم، با صفهای طولانی مواجه هستیم که نان بسیار بیکیفیت و حتی در برخی موارد غیربهداشتی به مردم داده میشود. من بهر که خوانم غزل حافظ و سعدی/ در شهر غریبی که در آن فهم سخن نیست. توسعه مدنظر دولت آقای رئیسی و آن برنامه ۷ هزار صفحهای پیشکش، لطفا این دو حوزه سوخت و آرد را حل کنند.
پریسا هاشمی: معینالدین سعیدی نماینده چابهار در گفتوگو با «هممیهن» به معضل سوخت در سیستانوبلوچستان پرداخته و از سیستم کدینگ گلایه کرده است. او به طعنه از دولت خواست نگاه معمولی به سیستانوبلوچستان داشته باشد تا مشکلات راحتتر حل شود و به قول خودش دیگر از طلا گشتن پشیمان گشتهاند.
این روزها در استان سیستانوبلوچستان شاهد صفهای طولانی مردم در پمپبنزینها هستیم، شما این موضوع را چگونه ارزیابی میکنید؟
بله صفهای زیادی برای گرفتن حاملهای انرژی مخصوصا بنزین تشکیل شده که برخی از آنها به پنج کیلومتر نیز میرسد و روزبهروز چالشها را بیشتر میکند. متاسفانه مسئولین وزارت نفت هم تخصص عجیبی در پاک کردن صورت مسئله دارند و اصل موضوع را منکر میشوند و آن را به قاچاق نسبت میدهند، درحالیکه بنا بر آمار رسمی ۸۵درصد از سوخت قاچاق استان سیستانوبلوچستان از نقاط دیگر کشور با استفاده از رانتهای خاص میآید و ارتباطاتی که قاعدتا باید با خود مجموعه وزارتخانه وجود داشته باشد. لذا نسبت دادن این موضوع به مردم هم فرافکنی و هم اجحاف به مردم این استان است.
از دولت میخواهیم آن نگاه ویژهای که به ما داشتند را دیگر نداشته باشند و یک نگاه معمولی به ما داشته باشند تا حداقل مشکل سوخت استان حل شود.
چند روز پیش سه نفر از اعضای مجمع استان سیستانوبلوچستان طرح سوال از وزیر محترم نفت داشتند که منجر به این شد که گروهی متشکل بر اعضای کمیسیون انرژی، وزارت نفت و نمایندگان سوالکننده برای بررسی موضوع به استان سفر کنند که امیدواریم چالشهای مردم در حوزه دریافت حاملهای انرژی کمتر شود.
چالش بنزین به چه میزان با معیشت مردم گره خورده است؟
استان سیستانوبلوچستان استان پهناوری است و فاصلهها بسیار زیاد است، موضوع اینجاست که در این استان کارهایی اتفاق میافتد که در دیگر نقاط کشور رخ نمیدهد، مثلا در تهران، مشهد یا مازندران اگر بخواهید به یک پمپبنزین بروید، کارت بنزین آزاد وجود دارد و میتوانید از آن استفاده کنید اما در سیستانوبلوچستان این امکان وجود ندارد یا بسیار محدود است.
طرحی با عنوان طرح کدینگ وجود دارد که واقعا چالشها را زیادتر کرده است، به این معنی که مردم یک حوزه نمیتوانند در حوزه دیگر سوخت دریافت کنند. از طرف دیگر به این موضوع توجه داشته باشید که ما در آنجا ظرفیتهای گردشگری داریم که برای سوخت توریستها هیچ پیشبینیای نشده است. ما اکنون مرز ریمدان، پیشین و میرجاوه را داریم که باعث شده بسیاری از ماشینهای باربری در استان تردد داشته باشند اما تدبیری برای سوخت آنها نشده است. جمع این مسائل عرصه را بر مردم تنگ کرده و به نظر بسیار فاجعهبار است که یک فرد قرار باشد پنج ساعت از وقت خود را در صف سوخت بگذراند که امیدواریم برای آن تدبیری اندیشیده شود.
قرار بود در تفاهمنامهای اقتصاد چابهار را شکوفا کنند و اگر این اتفاق رخ دهد چگونه میخواهند سوخت آن را تامین کنند؟
البته بحث در اپراتوری بندر، قرار بود بخشی از آن به هند داده شود، اما طرف هندی به هیچکدام از تعهدات خود عمل نکرد. تجربه بنده نیز نشان میدهد که دو کشور چین و هند معمولا پایبند به تعهدات خود در حوزه سرمایهگذاری نیستند. اما فارغ از اینها، مقام معظم رهبری نگاه ویژهای به حوزه سواحل مکران دارند که نقطه کانونی آن چابهار است. ایشان معتقد هستند که ظرفیتهای آن بخش میتواند بخشی از چالشهای کشور را مرتفع کند، اما وقتی قرار باشد مردم آنجا به لحاظ تمام شاخصهای توسعهای در آخرین رتبه کشور باشند و اگر قرار باشد برای دریافت سوخت این همه دچار چالش شوند و برای آرد سهمیهای خودشان که روزبهروز هم کم میشود، دچار مشکل شوند، این کارها چه فایدهای برای آنها دارد. توسعه سواحل مکران در گروی توسعه شاخصهای انسانی آن پهنه است وگرنه فقط جغرافیا که ارزش ندارد، لذا برنامههایی که دولت در خصوص توسعه سواحل مکران دارد زمانی اجرایی خواهد شد که بر مبنای مولفههای توسعه پایدار، شاخصههای توسعه انسانی نیز در نظر گرفته شود. این روشها باید بگویم که از طلا گشتن پشیمان گشتهایم، مرحمت فرموده ما را مس کنید. ما آن نگاه ویژه را از آقایان نمیخواهیم و میخواهیم به ما نگاه عادی داشته باشند.
شما به کم شدن سهمیه آرد هم اشاره کردید...
ما اکنون بهشدت با چالش آرد و نان مواجه هستیم، با صفهای طولانی مواجه هستیم که نان بسیار بیکیفیت و حتی در برخی موارد غیربهداشتی به مردم داده میشود. من بهر که خوانم غزل حافظ و سعدی/ در شهر غریبی که در آن فهم سخن نیست. توسعه مدنظر دولت آقای رئیسی و آن برنامه ۷ هزار صفحهای پیشکش، لطفا این دو حوزه سوخت و آرد را حل کنند.
نگاه مسئول
همایون صالحی رئیس هیئتمدیره کانون سراسری جایگاهداران کشور:
همه استانهای مرزی دچار مشکل سوخت هستند
ناترازی تولید و مصرف بنزین سبب شده عرضهها دچار محدودیت و کدینگ یا منطقهای شوند. همایون صالحی، رئیس هیئتمدیره کانون سراسری جایگاهداران کشور در گفتوگو با هممیهن چندین مسئله مهم در ایجاد این پیشامدها را برشمرد و در نهایت گفت، این مشکلات فقط در این استان نیست و دیگر استانهای مرزی را نیز درگیر خود کرده است.
در استان سیستانوبلوچستان شاهد صفهای طولانی مردم در پمپبنزینها هستیم، مشکل از کجاست؟
به هرحال این روزها بحث سوخت در کشور از اساسیترین و حیاتیترین مباحث است. ما یک ناترازی در تولید و عرضه سوخت بهخصوص برای بنزین و حتی برای نفت و گاز داریم. ناترازی به این گونه است که متاسفانه تولید به میزان عرضه نیست، آماری وجود دارد که نشان میدهد تولید بنزین در بهترین حالت حدود ۱۰۲ میلیون لیتر در روز است، اما مصرف آن بیش از ۱۱۰ میلیون لیتر در روز است که در برخی روزها تا ۱۱۵ میلیون لیتر نیز افزایش پیدا میکند. این ناترازی موجب شده است که در بعضی از استانها محدودیت عرضه، کدینگ یا منطقهای کردن را شاهد باشیم. طرف دیگر ماجرا شرایطی است که از سال ۸۵ شروع شد و بحث سامانه، هدفمندی و سهمیهبندی بنزین پیش آمد. همچنین به تمامی فعالیتهای هر جایگاه به غلط «سامانه هوشمند» گفتند، چون اگر واقعا هوشمند باشد باید با زدن چند دکمه همه چیز مشخص شود درحالیکه باز هم باید مانند کاتبان قدیم تمام عملیات جایگاهها در دفاتری نوشته شود. به علت اینکه از سال ۸۵ تاکنون سامانه بهروزرسانی نشده است، شاهد این هستیم که تجهیزات جایگاهها بهخصوص نازلها و تلمبهها مرتبا دچار خرابی شوند. همه میدانیم که در این ۱۶ سال در دنیا چه جهشی در خصوص پیشرفت تجهیزات پمپبنزینها صورت گرفته که ما از آن محروم هستیم، پس با توجه به اینکه در تحریم هستیم و اجازه وجود قطعات به کشور وجود ندارد، نهتنها ارتقا نداشتهایم، بلکه بدون کیفیت بودن قطعات و تعمیراتی شدن آنها باعث شده در جایگاهها بین ۳۰ تا ۴۰ درصد نازلها خاموش باشد. بارها پیش آمده که هنوز تعمیرکار از جایگاه بیرون نرفته شاهد خرابی جدید در آنجا هستیم و حتی مجبور هستند از قطعات یک جایگاه برای جایگاههای دیگر استفاده کنند. این مشکل فقط مربوط به استان سیستانوبلوچستان نیست و کل کشور درگیر آن است.
همچنین این تصور وجود دارد که قاچاق از جایگاهها یا از طریق خودروهای مردم انجام میگیرد، اما من شما را به صحبتهای فرمانده هنگ مرزبانی ایران ارجاع میدهم که چندی پیش در رسانهها اعلام کرد نزدیک به ۱۱ میلیون لیتر سوخت قاچاق کشف کردهاند، این حرف نشان میدهد بهرغم اینکه ممکن است در مرزها تحرکاتی در زمینه قاچاق وجود داشته باشد، ولی در قیاس با قاچاق سیستماتیکی که در کشور وجود دارد اصلا به حساب نمیآید.
یا اعلام شده که در فلان استان مردم نمیتوانند بیشتر از ۳۰ لیتر سوختگیری کنید، این یعنی شما باید بقیه بنزین مورد نیاز خود را در شهر و استان دیگر تامین کنید و به جای اینکه باک خود را یکبار پر کنید، باید چند بار به پمپبنزین بروید که باعث ازدحام میشود. همچنین حملونقل قرون وسطایی ما نیز به این مشکلات دامن زده است. تمام این چند موردی که اشاره کردم، دست به دست هم دادهاند تا در جایگاهها محدودیت عرضه سوخت بهخصوص در مناطق مرزی ایجاد شود و روزبهروز شاهد مچاله شدن بیشتر مردم باشیم. در یک جمله باید بگویم که نباید فقط بهدنبال یک عامل در زمینه ایجاد این بحران بگردیم و فقط آن را در یک استان شاهد باشیم.
میزان نیاز بنزین در استان سیستانوبلوچستان چقدر است؟
آمار مشخصی را نمیتوان اعلام کرد. این استان کدینگ است، یعنی خودروهایی میتوانند در آنجا سوختگیری کنند که شماره و پلاک آنها برای همان استان باشد، بههمین خاطر برای آنها سهمیهای در نظر گرفته شده است که متاسفانه برای نیاز استان سیستانوبلوچستان کفایت نمیکند. این واقعیت را نیز در نظر بگیرید که مردم به علت تنگدستی و گرفتاری مالی شدید ترجیح میدهند سهمیه ۶۰لیتر سوخت ماهیانه خود را بفروشند تا گره کوچکی از زندگی خود را باز کنند.
مگر «طرح رزاق» اجرا نمیشود؟ قرار بود براساس این طرح مردم استان بنزین را در مرز به کشورهای همسایه بفروشند تا قاچاق صورت نگیرد.
ببینید، همه چیز در این کشور انجام میشود و انجام نمیشود. با اینکه میدانیم چنین طرحی در کشور وجود دارد و این اجازه داده شده تا عدهای این کار را انجام دهند ولی بسیاری هستند که با ظرفیتهای خیلی بالاتر آن را انجام میدهند. من به استان سیستانوبلوچستان رفتم و از نزدیک دیدم که آنجا چه خبر است، مطمئن باشید اتفاقاتی که در آنجا رخ میدهد کار جایگاهدار و ماشین شخصی که ۵۰ لیتر بنزین گنجایش دارد، نیست. یعنی در کنار این طرح سوءاستفادههایی انجام میشود که به اسم مردم تمام میشود.
پس از بازدید چه برنامهای برای حل مشکل ارائه دادید؟
این بحث بارها تکرار شده و جلسات مستمر، پشت هم و تکراری برگزار شده، ولی به جرات میتوانم بگویم که هیچگونه گرهگشایی صورت نگرفته است. بیش از سه سال است وعده دادهاند ترمینالهای جدید را جایگزین تجهیزات و سامانههای فعلی کنند و در شرکتها و جایگاهها نصب شود، اما این اتفاق رخ نداده است. به نظر من برای این معضل نهتنها در سیستانوبلوچستان بلکه در همه استانها راهحل وجود دارد و هیچکس موافق این نیست که روزانه ۱۲۰ میلیون لیتر بنزین دود شود، اما معلوم نیست چرا هیچ کاری صورت نمیگیرد. به نظر من راهحل این است که باید به دو کارخانه خودروسازی کشور که بیش از ۴۰ سال است معلوم نیست چه میکنند و چرا مصرف سوخت تولیدات آنها دو برابر میانگین جهانی است، رسیدگی شود. اگر یک پژو یا سمند خریداری کنید بعد از یک سال خواهید دید که دچار چه وضعیتی میشود. با یک محاسبه ساده اگر مصرف سوخت این خودروها به نصف کاهش پیدا کند، میزان صرفهجوییای که در مصرف بنزین آنها در طول پنج سال رخ میدهد را به دلار حساب کنید، میتوان با آن کارخانه بی.ام.و خرید.
شما ببینید در تهران همچنان حملونقل عمومی چگونه است، در دیگر استانها نیز به همین صورت است، وقتی مردم سیستانوبلوچستان برای معیشت خود دچار مشکل نباشند و آرامش داشته باشند، مطمئن باشید به جایی نمیرسند که چهل لیتر بنزین را روی دوش خود بگذارند و با هزار خطر بفروشند. تجهیزات جایگاهها باید تامین میشد، ما بهعنوان جایگاهدار میدانیم که چقدر وقت مردم در جایگاهها به دلیل نبود تجهیزات هدر میشود و چقدر سوخت به هوا میرود. اگر همه این مسائلی که گفتم را مانند پازل کنار هم بگذارید مشخص خواهد شد که ایراد کجاست. به هر حال سوخت جذابیتهایی دارد و شاهد هستیم که چگونه عدهای از آن سود میبرند. متاسفانه مسئله سیستانوبلوچستان به اندازهای حاد شده که اعضای کمیسیون انرژی مجلس، مدیرعامل شرکت پخش و مسئولان وزارت نفت در روزهای اخیر در این استان حضور داشتند تا بتوانند ساماندهی کنند. به نظر من این مسئله به فاجعه تبدیل شده و نمیدانم چرا تا الان هم این بادکنک نترکیده است. این روزها استان سیستانوبلوچستان در زمینه نفت و گاز هم دچار مشکل شده و فقط بحث بنزین نیست. متاسفانه این مسائل فقط مختص این استان نیست و اصولا دیگر استانهای مرزی دچار مشکل هستند اما چون در سیستانوبلوچستان اتفاقات اجتماعی زیادی رخ میدهد به اصطلاح کمی کمربندها را در آنجا سفت کردهاند. ناترازی تولید و مصرف بنزین سبب شده عرضهها دچار محدودیت و کدینگ یا منطقهای شوند. همایون صالحی، رئیس هیئتمدیره کانون سراسری جایگاهداران کشور در گفتوگو با هممیهن چندین مسئله مهم در ایجاد این پیشامدها را برشمرد و در نهایت گفت، این مشکلات فقط در این استان نیست و دیگر استانهای مرزی را نیز درگیر خود کرده است.
در استان سیستانوبلوچستان شاهد صفهای طولانی مردم در پمپبنزینها هستیم، مشکل از کجاست؟
به هرحال این روزها بحث سوخت در کشور از اساسیترین و حیاتیترین مباحث است. ما یک ناترازی در تولید و عرضه سوخت بهخصوص برای بنزین و حتی برای نفت و گاز داریم. ناترازی به این گونه است که متاسفانه تولید به میزان عرضه نیست، آماری وجود دارد که نشان میدهد تولید بنزین در بهترین حالت حدود ۱۰۲ میلیون لیتر در روز است، اما مصرف آن بیش از ۱۱۰ میلیون لیتر در روز است که در برخی روزها تا ۱۱۵ میلیون لیتر نیز افزایش پیدا میکند. این ناترازی موجب شده است که در بعضی از استانها محدودیت عرضه، کدینگ یا منطقهای کردن را شاهد باشیم. طرف دیگر ماجرا شرایطی است که از سال ۸۵ شروع شد و بحث سامانه، هدفمندی و سهمیهبندی بنزین پیش آمد. همچنین به تمامی فعالیتهای هر جایگاه به غلط «سامانه هوشمند» گفتند، چون اگر واقعا هوشمند باشد باید با زدن چند دکمه همه چیز مشخص شود درحالیکه باز هم باید مانند کاتبان قدیم تمام عملیات جایگاهها در دفاتری نوشته شود. به علت اینکه از سال ۸۵ تاکنون سامانه بهروزرسانی نشده است، شاهد این هستیم که تجهیزات جایگاهها بهخصوص نازلها و تلمبهها مرتبا دچار خرابی شوند. همه میدانیم که در این ۱۶ سال در دنیا چه جهشی در خصوص پیشرفت تجهیزات پمپبنزینها صورت گرفته که ما از آن محروم هستیم، پس با توجه به اینکه در تحریم هستیم و اجازه وجود قطعات به کشور وجود ندارد، نهتنها ارتقا نداشتهایم، بلکه بدون کیفیت بودن قطعات و تعمیراتی شدن آنها باعث شده در جایگاهها بین ۳۰ تا ۴۰ درصد نازلها خاموش باشد. بارها پیش آمده که هنوز تعمیرکار از جایگاه بیرون نرفته شاهد خرابی جدید در آنجا هستیم و حتی مجبور هستند از قطعات یک جایگاه برای جایگاههای دیگر استفاده کنند. این مشکل فقط مربوط به استان سیستانوبلوچستان نیست و کل کشور درگیر آن است.
همچنین این تصور وجود دارد که قاچاق از جایگاهها یا از طریق خودروهای مردم انجام میگیرد، اما من شما را به صحبتهای فرمانده هنگ مرزبانی ایران ارجاع میدهم که چندی پیش در رسانهها اعلام کرد نزدیک به ۱۱ میلیون لیتر سوخت قاچاق کشف کردهاند، این حرف نشان میدهد بهرغم اینکه ممکن است در مرزها تحرکاتی در زمینه قاچاق وجود داشته باشد، ولی در قیاس با قاچاق سیستماتیکی که در کشور وجود دارد اصلا به حساب نمیآید.
یا اعلام شده که در فلان استان مردم نمیتوانند بیشتر از ۳۰ لیتر سوختگیری کنید، این یعنی شما باید بقیه بنزین مورد نیاز خود را در شهر و استان دیگر تامین کنید و به جای اینکه باک خود را یکبار پر کنید، باید چند بار به پمپبنزین بروید که باعث ازدحام میشود. همچنین حملونقل قرون وسطایی ما نیز به این مشکلات دامن زده است. تمام این چند موردی که اشاره کردم، دست به دست هم دادهاند تا در جایگاهها محدودیت عرضه سوخت بهخصوص در مناطق مرزی ایجاد شود و روزبهروز شاهد مچاله شدن بیشتر مردم باشیم. در یک جمله باید بگویم که نباید فقط بهدنبال یک عامل در زمینه ایجاد این بحران بگردیم و فقط آن را در یک استان شاهد باشیم.
میزان نیاز بنزین در استان سیستانوبلوچستان چقدر است؟
آمار مشخصی را نمیتوان اعلام کرد. این استان کدینگ است، یعنی خودروهایی میتوانند در آنجا سوختگیری کنند که شماره و پلاک آنها برای همان استان باشد، بههمین خاطر برای آنها سهمیهای در نظر گرفته شده است که متاسفانه برای نیاز استان سیستانوبلوچستان کفایت نمیکند. این واقعیت را نیز در نظر بگیرید که مردم به علت تنگدستی و گرفتاری مالی شدید ترجیح میدهند سهمیه ۶۰لیتر سوخت ماهیانه خود را بفروشند تا گره کوچکی از زندگی خود را باز کنند.
مگر «طرح رزاق» اجرا نمیشود؟ قرار بود براساس این طرح مردم استان بنزین را در مرز به کشورهای همسایه بفروشند تا قاچاق صورت نگیرد.
ببینید، همه چیز در این کشور انجام میشود و انجام نمیشود. با اینکه میدانیم چنین طرحی در کشور وجود دارد و این اجازه داده شده تا عدهای این کار را انجام دهند ولی بسیاری هستند که با ظرفیتهای خیلی بالاتر آن را انجام میدهند. من به استان سیستانوبلوچستان رفتم و از نزدیک دیدم که آنجا چه خبر است، مطمئن باشید اتفاقاتی که در آنجا رخ میدهد کار جایگاهدار و ماشین شخصی که ۵۰ لیتر بنزین گنجایش دارد، نیست. یعنی در کنار این طرح سوءاستفادههایی انجام میشود که به اسم مردم تمام میشود.
پس از بازدید چه برنامهای برای حل مشکل ارائه دادید؟
این بحث بارها تکرار شده و جلسات مستمر، پشت هم و تکراری برگزار شده، ولی به جرات میتوانم بگویم که هیچگونه گرهگشایی صورت نگرفته است. بیش از سه سال است وعده دادهاند ترمینالهای جدید را جایگزین تجهیزات و سامانههای فعلی کنند و در شرکتها و جایگاهها نصب شود، اما این اتفاق رخ نداده است. به نظر من برای این معضل نهتنها در سیستانوبلوچستان بلکه در همه استانها راهحل وجود دارد و هیچکس موافق این نیست که روزانه ۱۲۰ میلیون لیتر بنزین دود شود، اما معلوم نیست چرا هیچ کاری صورت نمیگیرد. به نظر من راهحل این است که باید به دو کارخانه خودروسازی کشور که بیش از ۴۰ سال است معلوم نیست چه میکنند و چرا مصرف سوخت تولیدات آنها دو برابر میانگین جهانی است، رسیدگی شود. اگر یک پژو یا سمند خریداری کنید بعد از یک سال خواهید دید که دچار چه وضعیتی میشود. با یک محاسبه ساده اگر مصرف سوخت این خودروها به نصف کاهش پیدا کند، میزان صرفهجوییای که در مصرف بنزین آنها در طول پنج سال رخ میدهد را به دلار حساب کنید، میتوان با آن کارخانه بی.ام.و خرید.
شما ببینید در تهران همچنان حملونقل عمومی چگونه است، در دیگر استانها نیز به همین صورت است، وقتی مردم سیستانوبلوچستان برای معیشت خود دچار مشکل نباشند و آرامش داشته باشند، مطمئن باشید به جایی نمیرسند که چهل لیتر بنزین را روی دوش خود بگذارند و با هزار خطر بفروشند. تجهیزات جایگاهها باید تامین میشد، ما بهعنوان جایگاهدار میدانیم که چقدر وقت مردم در جایگاهها به دلیل نبود تجهیزات هدر میشود و چقدر سوخت به هوا میرود. اگر همه این مسائلی که گفتم را مانند پازل کنار هم بگذارید مشخص خواهد شد که ایراد کجاست. به هر حال سوخت جذابیتهایی دارد و شاهد هستیم که چگونه عدهای از آن سود میبرند. متاسفانه مسئله سیستانوبلوچستان به اندازهای حاد شده که اعضای کمیسیون انرژی مجلس، مدیرعامل شرکت پخش و مسئولان وزارت نفت در روزهای اخیر در این استان حضور داشتند تا بتوانند ساماندهی کنند. به نظر من این مسئله به فاجعه تبدیل شده و نمیدانم چرا تا الان هم این بادکنک نترکیده است. این روزها استان سیستانوبلوچستان در زمینه نفت و گاز هم دچار مشکل شده و فقط بحث بنزین نیست. متاسفانه این مسائل فقط مختص این استان نیست و اصولا دیگر استانهای مرزی دچار مشکل هستند اما چون در سیستانوبلوچستان اتفاقات اجتماعی زیادی رخ میدهد به اصطلاح کمی کمربندها را در آنجا سفت کردهاند.