اندیشکدهها
کلید مشکلات چین در دست فیلیپین
کلید مشکلات چین در دست فیلیپین
جورج فریدمن
رئیس اندیشکده GPF
هفته گذشته، فردیناند مارکوس جونیور، رئیسجمهور فیلیپین با رهبر چین، شیجینپینگ در چین دیدار کرد و آنها برای همکاری در عملیات صلح و امنیتی و توسعه ذخایر گاز و نفت در دریای چین جنوبی موافقت کردند. در ظاهر، به نظر میرسد که این یک دیدار دیپلماتیک معمولی است اما اینکه چنین دیداری اساسا برگزار شد، نشان میدهد ماجرا احتمالا فراتر از این است. روابط فیلیپین و چین در گذشته تیره بوده است. پکن از روابط مانیل با ایالاتمتحده آمریکا ناراضی است و مانیل از ورود غیرقانونی پکن به آبهای سرزمینی خود عصبانی است. مشکل استراتژیک چین این است که بهتجارت بینالمللی و به صادرات، بهویژه به ایالاتمتحده وابسته است. صادرات حدود 20 درصد از تولید ناخالص داخلی چین را تشکیل میدهد.
از اینجا نتیجهگیری میشود که مهمترین الزام چین، حفظ صادرات است و بزرگترین تهدید برای صادرات این کشور، در صورتی است که چین از دسترسی به خطوط دریایی جهانی محروم شود. بنادر سواحل شرقی چین، کلید اقتصاد این کشور هستند. اگر به هر دلیلی این بنادر بسته شوند، اقتصاد چین دستکم دچار شوک و حداکثر متلاشی میشود.
در ایالاتمتحده و جاهای دیگر این حس وجود دارد که چین کشوری بالقوه تهاجمی است. در واقع این کشور اساسا یک کشور تدافعی است. ترس آنها از این است که ایالاتمتحده تلاش کند با اقدام نظامی یا هر اقدام دیگری، بنادر چین را ببندد یا مانع از حملونقل کالا توسط کشتیهای چینی شود. این امر ایجاب میکند که چین، استراتژی نظامی خود را برای محدود کردن دسترسی ایالاتمتحده به دریای چین جنوبی و همچنین تضمین دسترسی خود به اقیانوس آرام استفاده کند.
خط جزایری که از تایوان تا اندونزی امتداد دارد، کلید حل مشکل استراتژیک چین است. این جزایر گذرگاه محدودی به اقیانوس آرام دارند و به اندازه کافی باریک هستند که نیروهای دریایی ایالاتمتحده میتوانند شکافهای نسبتا باریک میان آنها را پر کنند.
حمله چین به تایوان، مستلزم حرکت نیروهای آبی و خاکی در سراسر تنگه تایوان است، جایی که آنها در برابر موشکهای ضدکشتی تایوانی یا آمریکایی آسیبپذیر خواهند بود. البته پکن تلاش میکند که تهاجم ناموفقی نداشته باشد، اما حتی اگر عملیات چین، موفق هم شود، چالشهای جغرافیایی چین تغییری نمیکند. این تایوان نیست که پکن نیاز به کنترل آن دارد؛ بلکه تنگههای شمال و جنوب تایوان است.
مسیر شمالی توسط ژاپن قدرتمند با نیرویی که برای جلوگیری از ماجراجویی چینیها ساخته شده، محافظت میشود. کنترل تایوان این واقعیت را تغییر نمیدهد. همچنین این واقعیت را تغییر نمیدهد که مسیرهای جنوبی و شمالی اطراف تایوان، آبهای آزاد هستند و البته در برابر انبوهی از سلاحهای دوربرد، آسیبپذیرند.
نکته جالبتر، شکاف 600 مایلی (965 کیلومتر) بین تایوان و فیلیپین است. این گذرگاه وسیعتری است که قطعا بستن آن دشوارتر است. همین امر را میتوان در مورد گستره 300 مایلی جنوب، بین فیلیپین و اندونزی نیز گفت. در واقع، این واقعیت که فیلیپین، مجموعه وسیعی از جزایر است، مسیرهای متعددی را ایجاد میکند که چین آرزوی داشتن آنها را دارد. اگر چین به فیلیپین دسترسی داشت، میتوانست هواپیماها و موشکهایش را در آنجا مستقر کند.
کلید این کار، رسیدن به تفاهم با فیلیپین است. پکن و مانیل دلایل متعددی برای بیاعتمادی به یکدیگر دارند، بنابراین این مذاکرات را حتی نمیتوان آغاز صحبتهای جدی دانست. چین احتمالا هزینه بسیار زیادی برای دسترسی به فیلیپین میپردازد زیرا ارزش فیلیپین برایش از تایوان بیشتر است. مانیل ممکن است به این فکر کند که برای رد پیشنهاد چین، چه چیزی را در عوض میتواند از ایالاتمتحده بگیرد. اینکه فرمانده تفنگداران دریایی ایالاتمتحده آمریکا روز دوشنبه، برنامهای را برای آمادهسازی فیلیپین در کنار ژاپن برای جنگ، اعلام کرد، تصادفی نیست. اینکه دقیقا این کار به چه معناست، کمی نامشخص است اما هدف آن آغاز جنگ نیست بلکه جلوگیری از جنگ است. آنچه مسلم است این است که دیدار رهبر چین و رئیسجمهور فیلیپین، زنگ خطری را در واشنگتن بهصدا درآورده است.