نگاه خارجی
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
اعتراضات و پهپادها
تابستان گذشته، اقتصاد ایران پس از یک دهه رکود عمدتاً ناشی از تحریمهای ایالاتمتحده، به نظر میرسید که در مسیر بهبود اقتصادی قرار داشته باشد. اما دو رویداد از آن زمان تاکنون این روند را از مسیر خود منحرف کرده است. اعتراضات داخلی پس از مرگ مهسا امینی 22ساله در بازداشت پلیس و فروش پهپادهای ایران به مسکو در جریان حمله روسیه به اوکراین، فضای سرمایهگذاری را تیره کرده و به نظر میرسد شانسها برای ایران برای دسترسی مجدد به بازارهای جهانی در کوتاهمدت را از بین برده است. انتخاب رئیسجمهور، ابراهیم رئیسی در ژوئن 2021 به اصولگرایان این فرصت را داد تا بر تمامی اهرمهای قدرت کنترل داشته باشند و این فرصت را به دست آوردند تا آنچه را که میانهروها و اصلاحطلبان نتوانستند محقق کنند، جامهعمل بپوشند. اصولگرایان وعده اقتصادی پررونق و مقاوم در برابر تحریمهای آمریکا داده بودند. سال 1400 سال نسبتا خوبی برای اقتصاد مقاومتی بود. براساس دادههای رسمی، تولید ناخالص داخلی 7/4درصد رشد کرد که کمی بهتر از میانگین 3/4درصدی خاورمیانه بود. همچنین از پیشبینی دو سه درصدی صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی فراتر رفت. این روند صعودی در
سهماهه اول سال جدید ایران ادامه یافت؛ زمانی که تولید ناخالص داخلی 2/4درصد رشد کرد. البته به سختی میتوان این پیشرفتها را به سیاستهای خاص اتخاذشده توسط دولت رئیسی نسبت داد. این پیشرفتها، که قبل از اعتراضها انجام شد، پیوند علّی ساده بین درد و رنجی که تحریمها قصد تحمیل آن را داشتند و اعتراضاتی که در سپتامبر آغاز شد، زیر سوال برد. گره زدن اعتراضات به کاهش رشد و رکود غیرقابل توقف اقتصادی در ایران گمراهکننده است. اعتراضات با یک حادثه آغاز شد. مطمئناً، تحریمها برای ایرانیهای عادی که درآمد واقعی آنها در دهه گذشته بهشدت کاهش یافته است، دردناک شده است. بین سالهای 2011 تا 2021، میانگین زمان بین ترک دانشگاه و کسب شغل به یک سال افزایش یافت و حالا به یکسالونیم و دو سالونیم رسیده است. تحت شرایط غمانگیز ناشی از برخورد با اعتراضات و تحت فشار قرار گرفتن توسط دولت بایدن و دیگر دولتهای غربی با هدف حفظ یا انباشتهکردن تحریمهای بیشتر، اقتصاد ایران بیشتر آسیب دید.
بدون شک نارضایتی اقتصادی در ایران زیاد است. با این حال، تشدیدکنندهترین مشکل اقتصادی از دیدگاه مردم ایران، وضعیت غمانگیز ورود جوانان به درون بزرگسالی نیست، بلکه تورم است. اینکه اعتراضها از اینجا به کجا میروند، بستگی به این دارد که آیا اقتصاد به مسیر نزولی که تابستان گذشته آغاز شد، ادامه میدهد یا میتواند به رشدی که در سال 2021 نشان داد بازگردد. تاکنون، اعتراضات به گروههای سنی جوانتر محدود شده است، اما در صورت تزلزل بیشتر اقتصاد، احتمالاً افراد مسن و کارگران صنعتی را جذب خواهد کرد.
تسریع در کاهش ارزش ریال، نشانهای است که نشان میدهد پساندازهای خصوصی به سرمایهگذاری مولد راه پیدا نکردهاند. از تابستان گذشته، پول ایران یکسوم ارزش خود را از دست داده است، زیرا ثروت خصوصی به خارج از کشور منتقل شده یا در داراییهای غیرمولد پناه گرفته است. دولت بهطور فزایندهای به دنبال منابع سرمایهگذاری جدید در شرق است، اما با توجه به اینکه مسکو از زمان حمله به اوکراین تحت تحریمهای شدید غرب قرار دارد، منابع روسیه محدود نیز است و چین نیز بارها نشان داده است که خطر رویارویی اقتصادی با آمریکا بر سر ایران را نخواهد پذیرفت. بههمین دلیل است که مانع بزرگتر از اعتراضات، چشمانداز به سرعت در حال ناپدید شدن احیای توافق هستهای 2015 است. درحالیکه دولت رئیسی از آوریل 2021 بارها و بارها برای احیای این توافق مذاکره کرده است، اما تاکنون نتوانسته به توافق برسد. برای شکستن بنبست، ایران میتواند از سازش خودداری کند و کارت غنیسازی هستهای خود را بازی کند، اما این کار با خطر ایجاد تنشهای بیشتر در داخل و منطقه همراه است و در چنین شرایطی هیچکدام از شعارهای اقتصاد مقاومتی که جریان اصولگرا وعده دادهاند، محقق نخواهد
شد. همچنین خطر رویارویی نظامی را افزایش میدهد، بهویژه اگر تحریمهای سازمان ملل متحد بازگردند. با توجه به آسیب احتمالی همه طرفها از چنین رویاروییای، غرب بهتر است پنجره باریک دیپلماتیک را باز نگه دارد و به آن صداهای تندرو که خواستار بازگشت به «فشار حداکثری» هستند و در عین حال ادعا میکنند از جوانان ایرانی حمایت میکنند، گوش ندهد.