دستاوردســازی
بانک مرکزی مجدد به اظهارات عبدالناصر همتی واکنش نشان داد
بانک مرکزی مجدد به اظهارات عبدالناصر همتی واکنش نشان داد
علی ایوبی
روزنامهنگار
نرخ دلار از 41 هزار تومان عبور کرد و بانک مرکزی به جای تمهید برای مدیریت این بازار، تمرکز خود را بر تنظیم و ارسال جوابیه گذاشته است. پس از انتشار گفتوگویی از عبدالناصر همتی، رئیس کل سابق بانک مرکزی، برای بار دوم این بانک جوابیهای به روزنامه هممیهن ارسال کرد که باز هم به اعدادی اشاره کرده است که هیچ رد و نشانی از کنترل بازار در خود ندارد.
اعداد شاخصهای پایه پولی و نقدینگی در حالی در جوابیه بانک مرکزی بهعنوان دستاورد عنوان میشود که پیشبینی میشود تا پایان سال، حجم نقدینگی به شش هزار میلیارد تومان برسد. این عدد و نسبتهای تغییریافته پول و شبهپول در آن از واقعیت تورمی که در آینده به اقتصاد تحمیل میشود و انتظار تورمی مردمی که پولهای خود را تبدیل به داراییهای غیرنقدی میکنند خبر میدهد.
نرخ ارز متاثر از رشد نقدینگی است. این واقعیت در چهره بازار بهخوبی نمایان است، اما بانک مرکزی مدام بر کنترل نقدینگی اصرار میورزد. بانک مرکزی اصرار دارد با مقایسه سالانه نرخ رشد نقدینگی نشان دهد که عملکرد موفقی در این حوزه داشته است. اما این واقعیت را اشاره نمیکند که نرخ رشد ماهانه این شاخص و حرکتی که رو به جلو دارد، در حال اثر گذاشتن بر بازار، افزایش نرخ تورم و نرخ ارز است.
البته تاکید بر این نکته ضروری است که ناکارآمدی در مدیریت نرخها، بهطور کامل متوجه بانک مرکزی نیست و لازم است سیاستهای پولی و مالی که از سوی همه دستگاهها اجرا میشود را بررسی کرد و از تاثیر سایر دستگاهها نباید غافل بود.
با این حال بانک مرکزی به جای بیان واقعیات و صحبت از فشاری که کسری بودجه به بانک مرکزی میآورد بر دستاوردسازی تکیه میکند.
عبدالناصر همتی در صفحه خود خطاب به ابراهیم رئیسی در این باره نوشت: «زندگی مردم با نمودارهای ساختگی تیم رسانهای شما اداره نمیشود. البته تورم سالانه براساس آمارهای رسمی دولت خودتان در نمودار زیر روشن است! مردم تورم را در خریدهای روزمره خود لمس میکنند. نگذارید دولت شما را علاوه بر ناکارآمدی با صفت ناپسند آمارسازی هم بشناسند.»
تاکید بانک مرکزی در جوابیه دوم بر این است که عبدالناصر همتی نیز نتوانست نرخ نیما و بازار آزاد را یکدست کند. اما به این اشاره نمیکند که فاصله این دو نرخ در زمان همتی و وقتی پست را تحویل میداد، به کمتر از پنج درصد رسیده بود، حال آنکه امروز نرخ نیما با بازار آزاد بیش از 13 هزار تومان یعنی 46 درصد اختلاف دارد.
محمد نوربخش، کارشناس اقتصادی در بررسی عملکرد پولی و مالی در گفتوگو با هممیهن اظهار کرد: «دولت امسال 300 تا 400 هزار میلیارد تومان کسری بودجه دارد. این به معنای آن است که اوراق بیشتری منتشر میشود و منابع بزرگی را به سمت خود میکشاند که این مسئله موجب رشد پایه پولی میشود. خبرهایی که از احیای برجام میرسد خوب نیست. وقتی میشنویم که تحریمها سنگینتر میشود،
یعنی ناگزیر باید منتظر افزایش نرخ ارز باشیم و افزایش قیمت ارز هم رشد قیمت مسکن، خودرو و... را با خود همراه میکند. همه اینها سبب میشود که
تقاضا برای وام و تبدیل پول به داراییهای غیرنقدی افزایش یابد.»
او خاطرنشان کرد: «در رسانهها اعلام میشود که نرخ پایه پولی و نرخ نقدینگی کاهش یافته است. اینجا یک اشتباه اتفاق افتاده است. این اشتباه از محاسبه سالانه نرخ رشد این دو شاخص ایجاد میشود. درحالیکه باید رشد ماهانه این شاخصها را بررسی کرد. پایه پولی در مهر ماه امسال 2/3درصد نسبت به شهریور رشد داشته، درحالیکه رشد ماه قبل 7/2درصد بوده است. این افزایش رشد ماهانه پایه پولی که به نظر من تا پایان سال ادامهدار خواهد بود نشاندهنده واکنش بانک مرکزی به رشد نرخ بهره است. افزایش نرخ بهره چرا در دو ماه گذشته اتفاق افتاده؟ به دلیل افق تورمی آینده است. بنابراین اینکه خبرگزاریها میگویند پایه پولی کنترل شده اشتباه است. بانک مرکزی هم تا مادامی که کسری بودجه تامین نشود، نمیتواند جلوی رشد پایه پولی را بگیرد.»
نوربخش به طرح مالیات بر عایدی سرمایه بهعنوان راهکار مسئولان در شرایط فعلی اشاره کرد و گفت: «این کار نیاز به بانک اطلاعاتی قوی
دارد که قطعا درحال حاضر فاقد آن هستیم. همانطور که نمیتوانیم افراد دهکهای مختلف را بهدرستی شناسایی کرده یا خانههای خالی را برای گرفتن مالیات
دستهبندی کنیم.»
این کارشناس اقتصادی با طرح این پرسش که مشکل اصلی ناکارآیی در سیستم دولت است، این ناکارآیی با افزایش مالیات حل میشود؟ متذکر شد: «اینکه مالیات از تولیدکننده گرفته شده و به این سیستم ناکارآ داده شود مشکلی را حل نمیکند. گزارشی که بانک مرکزی از پایه پولی و حجم نقدینگی میدهد، یک پیام مهم دارد که باید به آن توجه کرد و آن اینکه در نقدینگی، حجم پول بیشتر از شبهپول رشد کرده است. در آخرین گزارش بانک مرکزی حجم پول از نقدینگی به 23درصد رسیده،
درحالیکه در سال 1397 این نسبت 12درصد بوده است. این نسبت نشان میدهد که خیلی از افراد پول خود را از بانکها درآوردهاند و آماده ورود به بازارهای مختلف شدهاند. هرچه نسبت پول رشد بیشتری پیدا کند نشان میدهد که مقدار انتظارات تورمی افراد افزایش یافته است و بنابراین باید منتظر تورم برای آینده باشیم.»
نوربخش تاکید کرد: «حجم نقدینگی تا پایان سال جاری به شش هزار هزار میلیارد تومان میرسد و این به مفهوم وضعیت بد اقتصادی است. این حجم نقدینگی نشانهای از کاهش انتظارات تورمی یا اصلاح روند را نشان نمیدهد. اقدامات بانک مرکزی عمدتا جنبه شو و اقدامات رونمایی دارد. مثل انتشار اوراق سکه یا انتشار اوراق ارزی که نمیتواند شرایط را اصلاح کند.
شرایط نیز بهتنهایی توسط بانک مرکزی اصلاح نمیشود. باید همه دستگاهها در جهت اصلاح شرایط
قدم بردارند.»
نااطمینانی در اقتصاد، محرک اصلی بازار
حجتالله فرزانی، کارشناس بانکی نیز در گفتوگو با هممیهن بیان کرد: «عملکرد بانک مرکزی را باید در ارتباط کامل با عملکرد سایر دستگاههای اقتصادی بررسی کرد. چراکه تصمیمات پولی بهتنهایی در بانک مرکزی گرفته نمیشود و تاثیر و تاثر عملکرد دستگاههای مختلف نیز باید بررسی شود. بانک مرکزی اقداماتی در یک سال گذشته برای کنترل نرخ رشد نقدینگی داشته؛ از جمله محدودیت رشد ترازنامه بانکها یا حذف تنخواه دولت و انتشار اوراق به قصد جمعآوری بخشی از نقدینگی. اما بهرغم تلاشهای صورتگرفته، تاثیر مورد انتظار در اقتصاد ایجاد نشده است. علت بینتیجه ماندن اقدامات بانک مرکزی عدم اطمینانها و ریسکی است که در کشور وجود دارد.»
او ادامه داد: «لازمه آنکه کنترل نقدینگی بر مهار نرخ تورم و نرخ ارز موثر باشد، اول، هماهنگی بین دستگاههای اجرایی و سیاستهای پولی و مالی است و دوم، افزایش اطمینان افراد به اقتصاد. امروز یکی از محرکهای بازار ارز انتظارات تورمی است. با توجه به اینکه هر شهروند ریسک کشور و عدم اطمینان و نگرانیها را بالا میبیند؛ انتظارات تورمی افزایش مییابد. این انتظارات تورمی با کنترل نقدینگی میتواند مهار شود اما میبینیم که کنترل نقدینگی به درستی اتفاق نیفتاده است. در حال حاضر
در شرایط هیجانی بازار، روشهای درست مدیریت بازار نیز اتفاق نمیافتد و هر روز راههای سنتی برای مدیریت بازار اعمال میشود که خود این روشها به انتظارات تورمی دامن میزند.»