سود ۳۰ درصدی سوداگران خودرو
هممیهن علل جهـــش قیمـــــــــت در یک ماه گذشـــــته را بررسی کرد
هممیهن علل جهـــش قیمـــــــــت در یک ماه گذشـــــته را بررسی کرد
شرکتهای خودرویی در بازار سرمایه از جمله نمادهای بزرگ و مهم هستند که در بسیاری از مواقع بازارساز نیز بودهاند. شرکتهای بزرگ خودروسازی مانند ایرانخودرو، سایپا، پارسخودرو، گروه بهمن، زامیاد و قطعهساز و کامیونساز در این گروه بورسی حضور دارند، اما مهمترین شرکتهای خودرویی، یعنی ایرانخودرو، سایپا، پارسخودرو و زامیاد بهدلیل تاثیرگذاری و داشتن بیشترین سطح تولید و فروش در صنعت خودرو شرایط خاصی دارند. وضعیت مالی این شرکت بهجز زامیاد، ناامیدکننده است. سه شرکت ایرانخوردو، پارسخودرو و سایپا دارای هزینه بهای تمامشده بیش از تولید و فروش هستند. در واقع، مشکلات این شرکتها به نیروی مازاد، بدهی سنگین و زیانهای بالاست. اما یکی از بزرگترین معضلات این شرکتها خط تولیدی است که با وجود هزینه بالای تولید این خطهای تولید بلااستفاده ماندهاند. این در حالی است که فروش انواع خودروییها با قیمت روز و بسیار گران است. خودروهایی که تولید انواع مشابه آنها در چین و اروپا و دیگر کشورها بهمراتب ارزانتر از قیمت عرضه در ایران هستند، اما همچنان این شرکتها زیانده هستند. این روزها عرضه پررونق انواع خودرو در بورس کالا نیز نتوانست وضعیت سهام این شرکتها را رونق دهد. در واقع بازار سهام از عوامل سیستماتیک و غیرسیستماتیک رنج میبرد. از یک طرف این بازار مدیران خنثی و ضعیف در بورس دارد که توانایی احقاق حق سهامداران را ندارند و برای ماندن در پستهای مدیریتی خود حتی بیرون از دولت، تلاش و لابی میکنند. اما از آن مهمتر وضعیت بد اقتصادی است که سبب میشود معاملات سوداگرانه در بازارهای غیرمولد افزایش یابد و شهروندان برای اینکه از دارایی خود محافظت کنند سراغ خرید و نگهداری ارز، سکه طلا و حتی خودرو در بازارهای غیررسمی بروند. بر همین اساس، در هفتههای اخیر بازارهای سوداگری روند صعودی داشته و بازار ارز، سکه، طلا و حتی بازار آزاد خودرو چنان با افزایش قیمت مواجه شدند که بازار سرمایه را به حاشیه راندهاند. تاجایی که در دو ماه گذشته بازار ارز و طلا بالای 30 درصد برای سوداگران بازدهی داشت، اما بازار سرمایه در یک روند فرسایشی دست و پا میزند.
عرضه خودرو در بورس
در هفتههای اخیر، مهمترین رخداد در بازار سرمایه، عرضه خودرو در بورس کالا بود. درحالیکه در گذشته عرضه خودرو در بورس کالا کمی با مشکل مواجه بود، اما در هفتههای اخیر، روال روزانه به خود گرفته است. در گذشته وزارت صمت بنا به دلایلی در این خصوص مقاومتهایی داشت، اما حواشی خرید و فروش در بازار خودرو، شرکتهای خودرویی، بازار سرمایه و وزارت صمت را به سمت بورس کشاند. حالا مدتی است که خودرو در بورس عرضه میشود. هرچند به عقیده اغلب کارشناسان بورسی، بهدلیل شفافیت و حاکم بودن قانون عرضه و تقاضا، قطعا عرضه کالا در بورس کالا یک رخداد مثبت است، اما این رخداد خوب، برخی مواقع تبدیل به مشکل میشود.
تاکنون خودروهایی مانند فیدلیتی، انواع هایما، پژو207 دندهای و اتوماتیک، تارا دستی و اتوماتیک، لاماریایما، دیگنیتی، کارا و شاهین در بورس کالا عرضه داشتند. عرضه خودرو در بورس کالا، برای دوری دلالان از این بازار و عرضه مستقیم به مصرفکننده هدفگذاری شدهاست. برای تحقق این اهداف، شرایطی تعیین شدهاست که این شرایط عبارتند از میزان پیش دریافت خرید به میزان 50درصد (برای شاهین 10درصد پیشپرداخت در نظر گرفته شده است)، نداشتن امکان ثبتنام برای اشخاصی که در عرضههای قبلی موفق به خرید خودرو سواری شدهاند، امکان یک ثبت سفارش برای هر کد بورسی و عدم امکان برای ثبت سفارش حقوقیها.
عرضه در بورس کالا تا یکی دوماه پیش بسیار بد پیش رفت و هیچ استقبالی وجود نداشت و از 100 خودروی عرضهشده فقط 39 خودرو فروخته شد. اوضاع تقاضا چنان بد بود که مدیر بازرسی و امور اعضاء بورس کالا در خصوص عرضه شاهین در بورس کالا طی نامهای اعلام کرد: «میزان پیشدریافت خرید محصول شاهین از 50درصد به 10 درصد کاهش یافت.» همچنین در این نامه اشاره شد محدودیت ورودی تعداد خرید برای هر کد ملی حذف میشود و اشخاصی که پیشتر در عرضههای قبلی موفق به خرید خودرو سواری شدهاند نیز امکان ثبت سفارش دارند و در صورت وجود مازاد عرضه، خرید برای مشتریان حقوقی در مازاد عرضه بلامانع است. یعنی برای اینکه مشتری جذب کنند حتی دست دلالان را باز گذاشتند که در این بازار حضور داشته باشند. این وضعیت بعد از استقبال در 28آذر تغییر کرد و وقتی که بورس کالا همه حتی نمایندگان مجلس را برای توفیق در کار خود بسیج کرد، شرایط را به روال قبلی یعنی ایجاد محدودیت برگرداند.
اما چرا 30آذر امسال چند هزار دستگاه خودرو به فروش رسید؟ پاسخ ساده است. خودرو در ایران برای مردم یک کالای سرمایهای بهحساب میآید. لذا علت این اقبال، تورم در سطح عمومی قیمتها و اختلاف قیمتی بورس کالا با بازار است. قیمت شاهین در بازار آزاد طی شهریور و مهر، 359 میلیون تومان بود. نمایندگی حدود 344 میلیون تومان قیمت گذاشته بود. این در حالی بود که قیمت در کارخانه 304 میلیون تومان بود، اما در 30آذر قیمت شاهین در بازار آزاد به 500 میلیون تومان رسید ولی در نمایندگی همچنان 344 میلیون تومان و در کارخانه 304 میلیون تومان بود. در واقع این اختلاف قیمت بین بازار آزاد و نمایندگی سبب درخواست خرید شد.
استقبال از پژو نیز در بازار مانند شاهین روند صعودی داشت. در هفتههای اخیر چندین بار پژو 207 عرضه شد. بار اول 600 دستگاه از این خودرو هشتم آذر و 600 دستگاه دیگر نیز 19 آذر در بورس کالا به فروش رفت. بعد از این فروشها بود که وزارت صمت طی نامهای اعلام کرد، قصد دارد عرضه خودرو را در بورس کالا بیشتر کند و در نهایت، ایرانخودرو در هفتههای گذشته مجموعا 4000 دستگاه پژو 207 و تارا در بورس عرضه کردهاست.
آخرین عرضه در بورس کالا، خودروی شاهین محصول سایپا بود. در اواخر تابستان امسال، 100 دستگاه شاهین در بورس کالا عرضه شد که در نهایت 39 دستگاه با قیمت پایه 304 میلیون تومان معامله شد. اما در روز 30آذر فضای دیگری رقم خورد. 2000هزار دستگاه با قیمت پایه 304 میلیون تومان عرضه شد که در نهایت با قیمت 346 میلیون و 897 هزار تومان معامله شد. البته باید به این مبلغ 12درصد (بیش از 41 میلیون تومان) مالیات، چهارمیلیون هزینه شمارهگذاری و حدود 38میلیون تومان هزینه بیمه را نیز افزود. این افزایش 11/14درصدی قیمت بهخاطر تقاضای بالا اتفاق افتاد و سبب شده است تا روند کشف قیمت بهروندی خاص تبدیل شود. این در حالی است که قیمت نمایندگی در مهر امسال مبلغ 344 میلیون تومان بود.
اما سوالی که مطرح است اینکه از کجا مشخص میشود این خریداران، مصرفکننده واقعی بوده و دلالان خودرو نیستند؟ استقبال بالای خودرو در بورس کالا این شبهه را در بین برخی از کارشناسان ایجاد کرده است که احتمالا جذابیت تفاوت قیمت، باعث شده دلالان به این بازار توجه کنند. هرچند شرایطی تعیین شده و محکمکاری صورت گرفته است، اما نمیتوان منکر شد که تفاوت قیمت بین کارخانه، بورس کالا و بازار آزاد که به چند 100 میلیون تومان میرسد، میتواند مانع ورود سفتهبازها به این بازار شود. همانگونه که در بازار سهام نیز این احتمال وجود دارد.
نکته جالبتر اینکه قیمت کارخانه که براساس گزارش فروش ماهانه آبان 1401 هر دستگاه شاهین 304 میلیون تومان بوده است میتواند تا هر قیمتی که بازار به اصطلاح بورسی مَچ میشود، قیمت بخورد و تا 346 میلیون تومان پیش رود.
در حال حاضر برای خودرو شاهین، چهار قیمت در کشور وجود دارد. قیمت کارخانه 304 میلیون تومان است که البته نصیب خواص میشود و برای عموم نیست. قیمت نمایندگی که 344 میلیون تومان است و مسیر خرید آن مسدود است. قیمت بورس کالا که 346 میلیون تومان است و عرضههای محدودی دارد و قیمت بازار که 500 میلیون تومان است.
بنابراین سوال اساسی این است که کدام شرایط برای شهروندان برای خرید آسان مهیاست؟ پاسخ این سوال ساده است. فقط قیمت خودروی 500میلیون تومانی بهراحتی در اختیار شهروندان است و یکی از دلایل گرانی هم همین عدم عرضه و تقاضای بالاست. در واقع شرایط اقتصادی برآمده از تحریم کشور را به مسیری هدایت کرده است که هر کالایی به دلیل نداشتن عرضه و تقاضای متعادل به چندین برابر قیمت فروخته میشود. حال اگر وضعیت اقتصادی مانند تورم و نقدینگی و ... را نیز به این عوامل اضافه کنیم، مشخص میشود که مصرفکننده هیچ شانسی برای خرید کالا با قیمت واقعی ندارد. در حقیقت راهکار بورس زمانی مناسب و به نفع مصرفکننده است که خودرو به اندازه کافی در بازار بوده و تحویل فوری باشد، در این صورت است که قیمت بازار منفی میشود و مصرفکننده نیز سود میکند. نباید فراموش شود که در هشتماهه منتهی به آبان 1401 این چهار شرکت بزرگ خودرویی 750 هزار دستگاه فروختند که زیر 10 دستگاه آن در بورس کالا عرضه شد. مابقی به روشهای مختلفی توسط شرکتها فروخته شده که خود جای بحث زیادی دارد.
تا زمان تنظیم گزارش، عرضه شاهین در بورس کالا بر بازار آزاد تاثیر منفی نگذاشته است و با وجود اینکه از قیمت عرضه ابتدایی نزدیک به 15درصد بالاتر فروخته شد، بازار آزاد حتی ثابت و در همان محدوده 500میلیون تومان ماند و البته ارزانتر نیز نشد. در واقع بازار آزاد به این عرضه اهمیت خاصی نشان نداد.
هایما؛ خرید بهصرفه در بورس کالا
این شرایط در مورد برخی خودروهای دیگر با وضعیت بهمراتب بدتری روبهرو شد. بهطور مثال هایما که یک خودروی چینی است تفاوت قیمت فاجعهآمیزی با بازار دارد. براساس قیمت موجود در سایتها هایما 8S در بازار چین از حدود 14 هزار دلار شروع و به حدود 20 هزار دلار هم میرسد. با این وجود هایما صفر در بازار آزاد ایران بیش از یک میلیارد تومان قیمت دارد. براساس این گزارش برخی از سایتهای فروش خودرو، قیمت این محصول حتی تا یک میلیارد و 230 میلیون تومان در شرایطی هم رسید. قیمت پایه هایما در بورس کالا 743 میلیون تومان است که اگر هم هزینه خواب پول و هم هزینههای جانبی را لحاظ کنیم، شاهد تفاوت قیمتی عظیمی خواهیم بود. حتی اگر هایما S7 با قیمت یک میلیارد تومان در بازار آزاد معامله شود، بیش از 240 میلیون تومان فاصله قیمتی با بورس کالا دارد.
زیانهای خودروییها؛ ذکر مصیبت ناتمام
خودروییها در سال جاری نیز مانند دورههای قبل زیاد بودند. این شرکتها با وجود فروش مناسب همچنان زیان سنگینی را متحمل هستند.
ایرانخودرو در سال جاری وضعیت عجیبتری را دنبال کردهاست. با وجود این تورم و افزایش ارزش داراییها، دارایی ایرانخودرو روند کاهشی داشته است. اتفاق نادری که فقط برای شرکتهای زیانده ایرانی رخ میدهد. ایرانخودرو در شهریور امسال دارای فروش داخلی و خارجی و خدمات به ارزش 77 هزار و 800 میلیارد تومان بود که در مقابل بهای تمامشده این فروش به 82 هزار و 400 میلیارد تومان رسید. برهمین اساس زیان ناخالص شرکت چهار هزار و 609 میلیارد تومان شد. در نهایت ایرانخودرو در شهریور 1401 دارای زیان خالص 395 میلیارد تومانی بود.
جمع داراییهای شرکت در شهریور پارسال مبلغ 84 هزار و 100 میلیارد تومان بود، اما امسال به 80هزار و 900 میلیارد تومان تنزل یافت. سرمایه ایرانخودرو 30هزار میلیارد تومان است، اما زیان انباشته شرکت 41 هزار و 400 میلیارد تومان است. دارایی ایرانخودرو حدود 81 هزار میلیارد تومان و جمع حقوق مالکانه شرکت منفی 11هزار میلیارد تومان و جمع بدهی شرکت 92 هزار و 377 میلیارد تومان است، در واقع بدهی شرکت از کل دارایی شرکت بیشتر است. بهعبارت دیگر علاوه بر اینکه زیان انباشته شرکت بیش از سرمایه شرکت است، بدهی شرکت نیز از دارایی شرکت بیشتر است و این وضعیت از ایرانخودرو یک بحران واقعی برای کشور ساخته است.
همین وضعیت تقریبا برای سایپا نیز با کمی تفاوت تکرار شده است. سایپا در شهریور امسال دارای فروش داخلی و خارجی و خدمات به ارزش 26 هزار و 700 میلیارد تومان بود که برای این فروش، مبلغ 25 هزارو 700 میلیارد تومان بهای تمامشده پرداخت کرد که در نهایت سود ناخالص حدود یک هزار میلیارد تومانی را ثبت کرد، اما زیان مالیاتی شرکت 330 میلیارد تومان بود و در نهایت بهدلیل هزینههای زیاد، زیان خالص یک هزار و 856 میلیارد تومانی را ثبت کرد. سایپا نیز بدهیای بیش از دارایی دارد و در این حوزه دچار بحران است. جمع دارایی سایپا 63 هزار و 866 میلیارد تومان، جمع بدهی 70 هزار و 364 میلیارد تومان و زیان شرکت 26 هزار و 198 میلیارد تومان در برابر سرمایه 19 هزار و 551 میلیارد تومانی است.
پارسخودرو نیز مانند ایرانخودرو و سایپا دارای زیان خالص و ناخالص است. در شهریور امسال این شرکت 9هزار و 881 میلیارد تومان فروش داشت که 12 هزار میلیارد تومان بابت آن هزینه بهای تمامشده پرداخت کرد و در نهایت دارای زیان ناخالص دو هزار و 181 میلیارد تومانی شد. زیان عملیاتی شرکت سه هزار میلیارد تومان بود. در نهایت، زیان خالص شرکت سه هزار و 155 میلیارد تومان بود. پارسخودرو نیز مانند ایرانخودرو و سایپا دارای بدهی بیش از کل دارایی دارد و این شرکت هم دارای ریسک بالایی است. جمع دارایی پارسخودرو 13 هزار و 913 میلیارد تومان، جمع بدهی 14 هزار میلیارد تومان و زیان انباشته شرکت 11 هزار و 537 میلیارد تومان در مقابل سرمایه 11 هزار و 356 میلیارد تومانی بود.
در این بین وضعیت زامیاد از دیگر شرکتها بهمراتب بهتر است. این شرکت در هشت ماهه منتهی به آبان 1401 مبلغ شش هزار و 530 میلیارد تومان فروش داشته که بهای تمامشده آن مبلغ پنج هزار و 459 میلیارد تومان بوده که براساس آن مبلغ یک هزار میلیاد تومان سود ناخالص داشته است. سود عملیاتی شرکت 559 میلیارد تومان و سود خالص شرکت 459 میلیارد تومان بود که برای هر سهم 83 تومان سود محقق کرد. این شرکت مبلغ 10هزار و 659 میلیارد تومان دارایی، هفت هزار و 734 میلیارد تومان بدهی، 396 میلیارد تومان سود انباشته و 552 میلیارد تومان سرمایه دارد.
تسویه سخت تسهیلات
براساس صورتهای مالی شرکتهای سایپا، ایرانخودرو و پارسخودرو مشخص شد که این سه شرکت دارای بدهی بیش از دارایی هستند. این رخداد یعنی شرکتها دارای ریسک بزرگی هستند و بهلحاظ اعتبارسنجی قابلیت دریافت تسهیلات را ندارند چون اگر روزی ورشکسته شوند، دارایی ندارند که به بانکها و تسهیلاتدهندهها بابت بازپرداخت و تسویه واگذار کنند.
هزینه مالی ایرانخودرو، دو هزار و 747 میلیارد تومان و تسهیلات دریافتی هزار و 400 میلیارد تومان بود. سایپا نیز دارای دو هزار و 333 میلیارد تومان هزینه مالی بوده و دو هزار و 348 میلیارد تومان تسهیلات بلندمدت دریافت کرده است. پارسخودرو نیز دارای هزینه مالی 198 میلیارد تومان بوده و 168 میلیارد تومان تسهیلات بلندمدت دریافت کرده است. همواره برای بررسی دقیقتر وضعیت شرکتهای بزرگ به نسبتهای مالی شرکتها نیاز است و نمیتوان بدون بررسی نسبتهای مالی، وضعیت شرکتی را تحلیل کرد. موضوع در این حوزه مهمتر از مابقی سرفصلها هستند. بازده دارایی، بازده سرمایه و نسبت مالکانه این موارد را شامل میشوند. بررسیها نشان میدهد بازده دارایی ایرانخودرو، سایپا و پارسخودرو منفی است. واضح است که این شرکتها نتوانستهاند بازدهی لازم را از داراییهای خود کسب کنند و با بحران شدید مدیریتی مواجه هستند. درحالیکه بازده سرمایه شرکتها مثبت است، نسبت مالکانه ایرانخودرو و سایپا منفی است. در یک بنگاه اقتصادی در شرایط معمول هرچه این نسبت بیشتر باشد به معنای ریسک کمتر صورت وضیعت مالی شرکت است. یک بنگاه اقتصادی با استفاده از داراییهایی که
دارد منافع کسب میکند. اما این داراییها از کجا تامین مالی میشوند؟ یا سهامداران شرکت از خود پول گذاشتهاند (حقوق صاحبان سهام) یا اینکه قرض کردهاند. بدیهی است که با افزایش بدهی بنگاه، ریسک صورت وضیعت مالی بالا میرود، پس هرچه حقوق صاحبان سهام و در نتیجه نسبت مالکانه بنگاه بیشتر باشد بنگاه ریسک کمتری دارد.
تحریم
خط تولیدی چندصدمیلیاردی بدون استفاده
ایرانخودرو، سایپا، پارسخودرو و زامیاد در هشتماهه ابتدای سال، 750 هزار دستگاه به ارزش تقریبی 160 هزار میلیارد تومان فروختهاند. اما نکته مهم برای شرکتهای خودرویی، هزینه بالا، نیروی مازاد، بدهی سنگین و خط تولید بلااستفاده است؛ خط تولیدی که برای آن هزینههای زیادی در گذشته پرداخت شده و الان امکان استفاده از آن نیست. علت اصلی این ناتوانی از بدون استفاده ماندن خط تولید چندصد یا حتی چندین هزار میلیارد تومانی خودروییها، تحریم است. شرکتهای خودرویی در گذشته با شرکتهای بزرگی قرارداد بستند، خط تولید ایجاد کردند، اما این روزها به دلیل تحریم و عدم امکان تهیه مواد مورد نیاز، این خط تولید بلااستفاده مانده است و زیان برای اقتصاد ایران در پی داشته و در نهایت وابستگی به قطعات چینی را برای تولید برخی از محصولات خاص مهیا کرده است. سایپا در هشتماهه منتهی به آبان سال جاری، 253 هزار دستگاه انواع خودرو به ارزش 37هزار و 254 میلیارد تومان فروخت که 80درصد از این فروش، به خانواده ایکس 300 یعنی تیبا، کوئیک و ساینا اختصاص داشت. اما نکته جالب توجه اینکه برخلاف تعداد فروش که بیش از 80درصد را شامل میشد در ارزش فروش تقریبا 70 درصد
به گروه ایکس 300 تعلق داشت چرا که ارزش خودرویی مانند شاهین بهمراتب بالاتر از دیگر انواع خودروهای سایپاست. سایپا بیش از چندین خط تولید بدون استفاده دارد. برهمین اساس، در سال جاری حتی یک دستگاه سراتو، چانگان، آریو تولید و فروش نداشت و خط تولید چندصدمیلیاردی سایپا خوابیده است و برای کارهای تولیدی غیرضروری و حتی به نقل از یک کارشناس بهعنوان انبار نیز از آن استفاده میشود. اوضاع سایپا در این حوزه چنان خراب است که از هفت خط تولید فقط سه خط فعال است.
پارسخودرو در هشت ماهه منتهی به 30 آبان سال جاری بیش از 92 هزار دستگاه خودرو به ارزش 13 هزار و 617 میلیارد تومان در بازار داخلی به فروش رساند، که 55 درصد از تعداد فروش به گروه کیو200 و 42 درصد به خودروی کوئیک اختصاص داشت. به لحاظ ارزش ریالی نیز هفت هزار و 592میلیارد تومان از کل فروش 13 هزار میلیارد تومانی شرکت به گروه کیو200 اختصاص داشت.
پارسخودرو هم مانند سایپا، با خط تولید چندصد میلیاردی برلیانس و گروه رنو تولیدی ندارد و در هشت ماهه منتهی به 30 آبان 1401 معادل فقط 87 میلیون تومان درآمد از این محل کسب کرد.
زامیاد در هشت ماهه منتهی به آبان سال جاری، 29 هزار و 348 دستگاه انواع خودرو فروخت که ارزش ریالی آن مبلغ هشت هزار و 429 میلیارد تومان بود. بیشترین خودروی فروختهشده این شرکت وانت NIB به تعداد 13 هزار و 477 دستگاه به ارزش چهار هزار میلیارد تومان بود. این شرکت نیز دارای خط تولید بدون استفاده در حوزه اتوبوس، پیکاپ و انواع وانت است که هیچ تولیدی نداشتند و عملا از دور خارج شدهاند.
براساس این گزارش، تقریبا 60 درصد از فروش ایرانخودرو به محصولات گروه پژو اختصاص دارد. در هشت ماهه منتهی به 30 آبان 1401 ایرانخودرو کلا 375 هزار و 440 دستگاه انواع خودرو شامل انواع پژو، سمند، رانا، دنا، هایما و قطعات در داخل کشور فروخت که 234 هزار دستگاه از این تعداد را پژو تشکیل میدهد. بهلحاظ ارزش ریالی شرکت در هشت ماهه منتهی به آبان 1401 مبلغ 100 هزار میلیارد تومان فروش داشته که تقریبا 40 درصد به گروه پژو، 22 درصد به قطعات و لوازم خودرو و 15 درصد به دنا اختصاص داشت.