درسهایی از آغاز یک جنگ سرد
نگـاهـی بـه زنـدگـی و بـررسی خاطـرات جــرج کنــان دیپلمـات آمریکـایـی
نگـاهـی بـه زنـدگـی و بـررسی خاطـرات جــرج کنــان دیپلمـات آمریکـایـی
فردریک لوگوال
مورخ و استاد دانشگاه هاروارد
اگرچه چهرههای مهمی در روابط خارجی مدرن ایالاتمتحده وجود داشتهاند، فقط یکی از آنها یعنی جرج کِنان، «پدر سیاست مهار شوروی» بود که بعدها به منتقد تیزبین سیاست ایالاتمتحده و همچنین مورخِ برنده جایزه تبدیل شد. ما «تلگرام طولانیِ» معروف کنان در فوریه 1946، مقاله «X» او در سال بعد و همچنین گزارش طولانی و شفاف او را در مورد آمریکای لاتین از مارس 1950 کالبدشکافی کردیم. کتاب کمحجم اما تاثیرگذار او در سال 1951 را بهنام «دیپلماسی آمریکایی» براساس سخنرانیهایی که در دانشگاه شیکاگو ایراد کرد، کاملا زیر و رو کردیم. همچنین خاطرات او که در دو قسمت در سالهای 1967 و 1972 منتشر شد و اولین آنها هم جایزه پولیتزر و هم جایزه کتاب ملی را دریافت کرد و هر چیز دیگری که او نوشته بود و میتوانستیم بهدست بیاوریم را کاملا بررسی کردیم و در مطالعات مهم کنان که به سرعت توسط افراد ارشد ما در انجمن منتشر شد، وارد شدیم.
حتی در آن زمان، برای برخی از ما سوال بود که آیا کنان برای سیاست ایالاتمتحده در اوایل جنگ سرد به همان اندازه که بسیاری از تحلیلگران از او یاد میکردند، مهم بود یا نه. شاید فکر میکردیم او را باید معمار استراتژی آمریکا دانست. شاید بیشترین چیزی که میتوان گفت این بود که او یک نام - مهار شوروی - و تمرکزی مفهومی برای رویکرد سیاست خارجی که پیشتر در حال ظهور بود، قرار داد.
حتی در کنفرانس پوتسدام در اواسط سال 1945، خیلی پیش از «تلگرام طولانی» یا مقاله «X»، دیپلماتهای آمریکایی فهمیدند که جوزفاستالین، رهبر شوروی و دستیارانش قصد تسلط بر مناطقی از اروپای شرقی و مرکزی را که ارتش سرخ تصرف کرده بود، داشتند. مقامات مصمم شدند که برای خنثی کردن این طرحها کار چندانی نمیتوان کرد، اما آنها متعهد شدند که در برابر هرگونه تلاش رهبران کرملین برای حرکت به سمت غرب مقاومت کنند.
بههمینترتیب، آنها تصمیم گرفتند که به شوروی، اجازه مداخله در ژاپن یا کنترل ایران یا ترکیه را ندهند. این بهمعنای مهار شوروی در همه چیز بود. در اوایل سال 1946، زمانی که کنان، تلگرام طولانی را از سفارت آمریکا در مسکو نوشت، اتحاد بزرگ زمان جنگ جهانی دوم، دیگر یک خاطره محوشده بود. در آن زمان، احساسات ضدشوروی یکی از ویژگیهای اصلی مباحثات سیاست داخلی ایالاتمتحده بود.
با این حال، تلگرام 1946 و مقاله 1947، بخشهای قابل توجهی از نوشتارهای تحلیلی بودند که نشان میداد، مقامات ایالاتمتحده آمریکا چگونه جهانِ پساجنگی و جایگاه کشورشان را در آن میبینند. اینکه دیری نپایید که کنان شروع به فاصله گرفتن از سیاست مهار کرد و مدعی شد که از سخن او بهشدت سوءفهم شده و اینکه سیاست در عمل خصمآمیزتر از آن چیزی است که او تصور میکرد یا میخواست، فقط بر پیچیدگیها افزود.
آیا او در این دوره اولیه بیش از آنچه بعدا ادعا کرد نسبت به مسکو جنگطلب بود؟ یا آیا او صرفا در بیان خود در این نوشتهها بهطور غیرعادی بیدقت شده بود که بر ستیزهجوییای دلالت داشت که او خودش متوجه آن نمیشد؟ شواهد موجود حاکی از آن بود که مورد اول درست است، اما یکی از این شواهد، قضاوت نهایی را متوقف کرد؛ مجموعه کامل مقالات شخصی کنان و خاصه خاطرات بسیار زیاد او که 88 سال را در بر میگرفت و بیش از 8 هزار صفحه را شامل میشد. این مطالب واقعا غنی بودند و دیدیم که بیوگرافی کنان به قلم جان لوئیس گادیس، که نوشتن آن سه دهه طول کشید و انتشار کتاب آن در سال 2011 با استقبال گستردهای روبهرو شد و جایزه پولیتزر را دریافت کرد.
گادیس به این اوراق دسترسی کامل داشت و بهطور گسترده و دقیقی از آنها استفاده میکرد. سپس، در سال 2014، کتاب «خاطرات کنان» منتشر شد؛ چکیدهای 768 صفحهای از مطالبی که استادانه توسط فرانک کوستیگلیولا مورخ، انتخاب و حاشیهنویسی شده بود. پژوهشگران از مدتها پیش، از شخصیت پیچیده کنان و گرایش او در تفکر عمیق آگاه بودند، اما یادداشتهای روزانهاش، این ویژگیها و احساسات را آشکار میکردند.
آنچه پدیدار شد، این بود: مردی با استعدادهای فکری شگفتانگیز، حساس و مغرور، صریح و احساسی، معذب در دنیای مدرن، مستعد ترحم نسبت به خود، نگاه تحقیرآمیز نسبت به آنچه انحطاط اخلاقی آمریکا و مادیگرایی افسارگسیخته میدانست و دارای ادعاهای منفی نسبت به زنان، مهاجران و خارجیها.
با این حال، از یک جنبه کلیدی، دفتر خاطرات کنان، هیچ اطلاعات قابل توجهی را آشکار نکرد. او هم مانند بسیاری از مردم، زمانی که درگیر بود، کمتر خاطرات مینوشت و تقریبا هیچ چیزی از سالهای 1946 یا 1947 وجود نداشت؛ یعنی زمانی که او دو سندی را مینوشت که تاثیر خود را با آنها گذاشت و زمانی که شروع به تجدیدنظر در مفروضات اساسیاش در مورد ماهیت چالش شوروی و پاسخ ترجیحی آمریکا کرد.
برای تمام سال 1947 که بیشک هم سال کلیدی اوایل جنگ سرد و هم سال مهم در حرفه کنان بود، فقط یک مدخل وجود دارد: یک صفحه. هرگونه ارزیابی جدی از اهمیت تاریخی کنان باید بر این دوره از اواخر دهه 1940 متمرکز شود؛ اینکه او تا چه اندازه سیاست ایالاتمتحده را در سپیدهدم مبارزه ابرقدرتها شکل داد؟ اینکه چه زمانی و چرا او سراغ سیاست مهار شوروی رفت؟ و اینکه آیا صحبت از «دو کنان» در رابطه با جنگ سرد درست است؟
اکنون کوستیگلیولا بیوگرافی کاملی از این مرد را منتشر کرده است؛ از تولد او در یک خانواده مرفه طبقه متوسط در میلواکی در سال 1904، تا مرگ او در پرینستون، نیوجرسی، در سال 2005. (در چه قرنی زندگی کرده است!) این کتابی جذاب، ماهرانه و گاهی خستهکننده است که بیش از نیمی از آن به دوران جوانی و اوایل کار دیپلماتیک کنان اختصاص دارد.
آشنایی بیهمتای کوستیگلیولا با این خاطرات بهطور کامل به نمایش گذاشته شده است و اگرچه او از نقل قول از برخی از قسمتهای ناخوشایندتر خاطرات ابایی ندارد، ارزیابی کلی او دلسوزانه است، خاصه در مقابل کنانِ «دوم» که نظامی کردنِ سیاست مهار و فشار بر شوروی بهمنظور کشاندن آن کشور به مذاکرات را نکوهش کرد. کوستیگلیولا مینویسد، کنان به دلیل تلاشهای مجدانهاش برای آرام کردنِ جنگ سرد، «قهرمانی تا حد زیادی ناشناس» بوده است. جالب است که همانطور که کوستیگلیولا نشان میدهد، این تلاشها در اواخر دهه 1940 در حال انجام بودند، درحالیکه درگیری ابرقدرتها هنوز در مراحل ابتدایی بود.
این دگرگونی در تفکر کنان بهویژه امروز که بسیاری از تحلیلگران آن را مراحل اولیه جنگ سرد دیگری مینامند، اثرگذار است؛ دورهای که روابط ایالاتمتحده و روسیه در انجماد عمیق و چین هم نقش یک اتحاد جماهیر شوروی را بازی میکند. اگر قیاس درستی باشد، باید پرسید: چگونه تفکر کنان تغییر کرد؟ و آیا سیر تکاملی او برای جانشینان امروزیاش که سیاست را بهسوی ایجاد دوران جدیدی از درگیری پیش میبرند، درسهایی برای آموختن دارد؟
مردی در مسکو
عشق کنان به روسیه خیلی زود و تا حدی بهخاطر روابط خانوادگی بود: پسرعموی پدربزرگش که او هم جرج کنان نام داشت، کاشفی بود که در اواخر قرن نوزدهم به دلیل نوشتههایش در مورد روسیه تزاری و نور انداختن به تاریکخانه سیستم کیفری خشن در سیبری، به شهرت قابلتوجهی دست یافت.
دیری نپایید که کنان جوان پس از فارغالتحصیلی از پرینستون در سال 1925 به خدمات خارجی پیوست و به کشور علاقهمند شد؛ علاقهای که با گذشت زمان، بسیار بیشتر شد. کوستیگلیولا مینویسد: «عشق کنان به روسیه و تلاش او برای برقراری نوعی ارتباطی
عرفانی - انگیزههایی که تا حدی ناشی از تنهایی و صدمهای بود که با از دست دادن مادرش، به روان او وارد شد- پیامدهای بزرگی برای سیاست داشت.»
این در واقع یک جمله پرمعنا است، با ادعاهایی که به نظر میرسد تایید آنها دشوار است، اما نمیتوان شک کرد که اشتیاق کنان به روسیهی پیش از انقلاب و فرهنگ آن کشور، واقعی و ماندگار بود و تا پایان عمر با او ماند. در اواخر دهه 1920 و اوایل دهه 1930، کنان بهعنوان یک افسر جوان جاهطلب وزارت امور خارجه، بین آلمان، استونی و لتونی جابهجا میشد و سخت کار میکرد تا تسهیلات زبان روسی را توسعه دهد و از 1931 تا 1933 در پست شنود شوروی در ریگا، پایتخت لتونی خدمت کرد.
در سفارت ایالاتمتحده در مسکو، تحت نظارت ویلیام بولیت، سفیر ایالاتمتحده، دورهای فشرده، نشاطآور و گاهی هم خستهکننده دنبال شد. کوستیگلیولا اواسط این دهه را برای کنان، دورهای شکلدهنده میداند و یک فصل کامل 48صفحهای را به «جنون 34» اختصاص میدهد و فصل دیگری را با همان اندازه به سالهای 1935 تا 1937 اختصاص میدهد و در واقع به نوشتن کتاب کوچکی در یک کتاب دیگر میپردازد که به درک ما از جهانبینی کنان بسیار میافزاید.
کنان روسها را مردمی خونگرم و سخاوتمند میدانست، اما وقتی به ایدئولوژی مارکسیست-لنینیستی نگاه میکرد، حتی در آن زمان نیز حدس میزد که کمونیسم روسی به دلیل بیتوجهی به آزادیهای فردی، معنویت و تنوع انسانی بهسوی فروپاشی نهایی پیش میرود. البته او در مورد سرمایهداری غربی هم چیزهای بهتری برای گفتن نداشت. از نظر او، این سرمایهداری با تولید بیش از حد سیستماتیک، ماتریالیسم بیرحم و فردگرایی ویرانگر، خود را نشان میدهد. او از دموکراسی «زمخت و آشفته» کشورش بیزار و به آن بیاعتماد بود و آرزوی حکومت یک «اقلیت حاکم باهوش و قاطع» را داشت.
در طول جنگ جهانی دوم، کنان ابتدا بهعنوان افسر ارشد اداری سفارت برلین و سپس، پس از یک ماموریت کوتاه در واشنگتن در سال 1942، بهعنوان مامور دیپلماتیک ایالاتمتحده در لیسبون خدمت کرد. نماینده ارشد ایالاتمتحده در این پست، برت فیش بود که بهندرت پا به ساختمان دیپلماتیک آمریکا میگذاشت. کنان، حکومت دیکتاتوری اما ضدنازی نخستوزیر پرتغال، آنتونیو دو اولیویرا سالازار را تحسین میکرد و از آنجایی که برت فیش نبود، کنان برای مذاکره با نخستوزیر پرتغال تنها بود. کنان از دیپلماسیِ فرانکلین روزولت، رئیسجمهور آمریکا در زمان جنگ ناامید شد.
او با درخواست رئیسجمهور مبنی بر تسلیم بیقید و شرط آلمان و ژاپن مخالفت کرد، زیرا امکان حلوفصل مذاکره را از بین میبرد همچنین که کنان پس از بازگشت به سفارت مسکو در اواسط سال 1944، اعتقاد روزولت را مبنی بر اینکه آمریکا میتواند همکاری طولانیمدتی با استالین داشته باشد، سادهلوحانه میدانست.
کوستیگلیولا معتقد است، کنان نه آن زمان و نه بعدا نتوانست واقعگرایی و درک زیرکانه روزولت از سیاست قدرت را تشخیص دهد، زیرا او دائما اظهارات عمومی رئیسجمهور را با نظرات خصوصیاش اشتباه میگرفت. او و روزولت باوجود اختلافهایشان، «درباره موضوع اساسی همکاری با شوروی در حوزههای جداگانه نفوذ در اروپا به توافق رسیدند».
در مورد جنگ سرد متعاقب، کوستیگلیولا صریح است: لازم نبود این اتفاق بیفتد و پس از وقوع، نیازی نبود که تا آن اندازه ادامه داشته باشد. این استدلال کمتر از آنچه در کتاب آمده، بدیع است، اما نویسنده مطمئنا درست میگوید: «داستان زندگی کنان ایجاب میکند که جنگ سرد را بهعنوان عصر فرصتهای گفتوگو و دیپلماسی، بازنگری کنیم؛ نه مجموعهای اجتنابناپذیر از رویاروییها و بحرانهایی که با آن مواجه شدیم.»
بنابراین گیجکنندهتر این است که کوستیگلیولا به رکود شدید روابط ایالاتمتحده و شوروی که در پاییز 1945 آغاز شد و طی آن، دو قدرت بر سر طرحهایی برای اروپا و خاورمیانه درگیر شدند، توجه چندانی نمیکند. او بهطور گذرا مینویسد که کنان «نمیدانست که نظر و سیاست ایالاتمتحده با چه سرعتی در مورد روسیه در این دوره تیره و تار شده است»، اما او در زمینهسازی این نکته مهم، چیزی نمینویسد. شکاف بر سر اشغال ایران توسط شوروی ذکر نشده است و خوانندگان کتاب از تصمیم واشنگتن در اوایل سال 1946 برای کنار گذاشتن همکاری اتمی با مسکو چیزی نمیدانند و موضوع دیگر این است که اگر واقعا کنان از سرعت تغییر دیدگاهها و سیاستهای آمریکا بیخبر بود، این ناآگاهی را چگونه میتوان توضیح داد؟
بدفهمی مقاله «X»
بیشک کوستیگلیولا درست میگوید که کنان از موضع مخالف مذاکرات با کرملین در سال 1946 به سمت حمایت از مذاکرات در سال 1948 تغییر کرد. اما خوانندهها میخواهند در مورد این دگردیسی بیشتر بدانند. سخنان کوستیگلیولا در مورد «تلگرام طولانی» و مقاله «X» معتبر است (خاصه اگر با گادیس مقایسه شود)، اما باید بیشتر بدانیم. هیچ بحث یا حتی اشارهای به بحرانهای یونان و ترکیه که در آن سال به وقوع پیوست، وجود ندارد. همچنین از این هم چیزی بیان نشده که رئیسجمهور هری ترومن در جلسه مشترک کنگره سخنرانی و درخواست 400 میلیون دلار کمک برای این دو کشور کرد که به «دکترین ترومن» معروف شد و به موجب آن ایالاتمتحده متعهد شد از «مردم آزاد که در برابر تلاشهای اقلیتهای مسلح یا فشارهای بیرونی برای مطیعسازی آنها، مقاومت میکنند، حمایت کند.». چیزی هم از قانون امنیت ملی 1947 که ارتباط تنگاتنگی با تلقیِ تهدید شوروی داشت و به رئیسجمهور قدرت بسیار بیشتری در امور خارجی داد، بیان نشده است.
کنان، همانطور که منابع دیگر فاش میکنند، به ماهیت گسترده سخنان ترومن و آنچه برای سیاست دلالت دارد اعتراض کرد. اما او تصمیم گرفت مقاله «X» را - که در آن زمان هنوز در حال نوشتنش بود - تغییر ندهد و بر تمایل خود به شکل محدودی از سیاست مهار، تاکید کند. این مقاله که در ماه ژوئیه با نام مستعار «X» و عنوان «منابع رفتار شوروی» ظاهر شد، در بسیاری از موارد بهعنوان یک بیان سیستماتیک از آخرین تفکر دولت آمریکا در مورد روابط با مسکو تلقی شد، چون نویسنده آن از سیاست «مهار محکم برای مقابله با روسها در هر نقطهای که نشانههایی از تجاوز به منافع صلحآمیز و باثبات جهانی را نشان میدهد» صحبت کرده بود.
به نظر میرسد کنان برای آینده نزدیک میگوید، دیپلماسی، اتلاف وقت است. خصومت استالین با غرب غیرمنطقی و غیرقابل توجیه بوده و نمیتوان انتظار داشت که مذاکرات باعث کاهش یا از بین بردن خصومت و پایان دادن به درگیری ایالاتمتحده و شوروی شود.
او نوشت: اتحاد جماهیر شوروی «متعصبانه به این باور متعهد بود که با ایالاتمتحده نمیتوان توافقی دائمی داشت، و اگر قرار است قدرت شوروی، محفوظ بماند، قطعا هماهنگی داخلی جامعه ما مختل میشود، شیوههای سنتی زندگی ما از بین میروند و اقتدار بینالمللی کشور ما شکسته خواهد شد.»
این ادعا احتمالا در تابستان پرتنش سال 1947 تعداد کمی از خوانندگان را متعجب کرده است. اما همه متقاعد نشدند. والتر لیپمن، مقالهنویس بانفوذ، در مجموعهای از 14 مقاله در «نیویورک هرالد تریبون» به انتقاد از مقاله کنان پرداخت. لیپمن با ادعای کنان مبنی بر اینکه اتحاد جماهیر شوروی دامنه خود را گسترش خواهد داد مگر اینکه با قدرت آمریکا مواجه شود، مخالفتی نکرد. اما به نظر او، تهدید از سوی شوروی، در درجه اول سیاسی بود، نه نظامی. علاوه بر این، لیپمن اصرار داشت که مقامات مسکو ترسهای امنیتی واقعیای دارند و انگیزه آنها عمدتا عزمی تدافعی برای جلوگیری از ظهور مجدد قدرت آلمان است.
از اینرو عزم آنها برای بهدست گرفتن کنترل اروپای شرقی است. این مسئله برای لیپمن نگرانکننده بود که کنان و نیز دولت ترومن نسبت به این واقعیت و امکان مذاکره با کرملین بر سر موضوعات مورد علاقه دوجانبه، گویی کور هستند. او نوشت، تاریخ دیپلماسی، تاریخ روابط بین قدرتهای رقیب است که میان آنها صمیمیت سیاسی وجود نداشته و به درخواستها برای اهداف مشترک، پاسخ نمیدادند. با این وجود، توافقاتی میان آنها وجود داشته است. برخی از آنها چندان دوام نیاوردند. برخی از آنها دوام آوردند. دیپلماتی که فکر میکند نمیتوان قدرتهای رقیب و خصمانه را به توافق رساند، فراموش کرده که دیپلماسی چیست. اگر جهان، متشکل از شرکا و دوستان صمیمی سیاسی بود که دیپلماتها کاری برای انجام دادن نداشتند.
لیپمن افزود، آن شکل از مهار که کنان بیان کرد، خطری برای واشنگتن داشت و آن، این بود که باید به سمت دفاع از نقاط متعدد دوردست و غیرحیاتی جهان برود. چنین تعهدات نظامیای آن هم در چنین مناطق حاشیهای، ممکن است خزانه آمریکا را خالی کند و کمک چندانی هم به تقویت امنیت ایالاتمتحده نخواهد کرد. کنان، لیپمن را بهعنوان قویترین تحلیلگر سیاست خارجی در واشنگتن تحسین میکرد و از اینکه آن مرد بزرگ، چیزهای زیادی را به آنچه که او نوشته بود، اختصاص میداد، احساس خرسندی میکرد. او حتی با بسیاری از تفسیرهای لیپمن، از جمله جهتگیری تدافعی مسکو و نیاز استراتژیستهای ایالاتمتحده به تمایز بین مناطق اصلی و حاشیهای، موافق بود. او در نامهای ارسال نشده به لیپمن در آوریل 1948 نوشت: «شوروی نمیخواهد به کسی حمله کند» و افزود که قصد او در مقاله «X» این بوده که هموطنان خود را آگاه کند اگر مهارتهای سیاسی غالب شود، آنها با دوره طولانی دیپلماسی پیچیده روبهرو خواهند شد. او به لیپمن اطمینان داد که پس از تقویت اروپای غربی، مذاکرات در شرایط جدید میتواند دنبال شود. در ماههای پس از آنکه کنان مدیر ستاد برنامهریزی سیاست جدید در وزارت امور
خارجه شد، او شروع کرد به محکوم کردن نظامیسازی سیاست مهار و کنار گذاشتن آشکار دیپلماسی در سیاست ترومن در قبال شوروی.
کنان، برای مذاکره با کرملین فشار آورد، درست همان کاری که لیپمن پیشتر انجام داده بود. کنان با کاهش نفوذش، در سال 1950 دولت را ترک کرد و در سال 1952 برای مدت کوتاهی دوباره بهعنوان سفیر در مسکو فعالیت کرد و پس از آن، تحت ریاستجمهوری جانافکندی، مدت طولانیتری سفیر آمریکا در یوگسلاوی شد.
خارج از گود
بنابراین، دومین کار جرج کنان، بهعنوان یک مورخ و روشنفکر، از کارمندی در موسسه مطالعات پیشرفته در پرینستون آغاز شد و نیم قرن طول کشید. با گذشت سالها، کنان بیشتر و بیشتر احساس میکرد که مورد بیمهری قرار میگیرد. او به جوایز ادبی و جوایز دیگر بیتوجه بود؛ مدال آزادی ریاستجمهوری که توسط رئیسجمهور جرج اچ. دبلیو بوش در سال 1989 به او اهدا شد، آن احساس کمارزشی را از او نگرفت. او در آن روزها بیشتر شبیه پیشگویِ نگونبختی بود که از وضعیت جهان و جایگاه خود در آن ناامید شده و نگران این بود که چگونه از او یاد میکنند.
حتی فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991 هم باعث شادی اندکی در کنان شد. نیم قرن پیش او پیشبینی کرده بود که این روز فرا خواهد رسید، اما تنها ناامیدی او از این بود که جنگ سرد خیلی طول کشیده است و نگران این بود که واشنگتن با حمایت از گسترش ناتو به قلمروهای شوروی سابق، ناسیونالیسم و نظامیگری روسیه را تحریک کند.
او میترسید که نتیجه این کار جنگ سرد دیگری باشد. در پاییز سال 2002، در سن 98سالگی، او از آنچه بهعنوان عجله بیپروایانه دولت جرجدبلیوبوش برای جنگ در عراق میدانست، انتقاد کرد. کنان به مطبوعات گفت که تاریخ روابط خارجی ایالاتمتحده نشان میدهد اگرچه «شما ممکن است با چیزهای خاصی که در ذهن خود دارید، جنگی را آغاز کنید... در نهایت متوجه میشوید که برای چیزهای کاملا متفاوتی میجنگید؛ چیزهایی که پیشتر هرگز به آنها فکر نمیکردید.» اینکه به نظر میرسید دولت پس از سقوط صدامحسین هیچ برنامهای برای عراق ندارد، او را ناامید میکرد و او در مورد شواهد موجود درباره سلاحهای کشتار جمعی فرضی، تردید داشت.
در تمام این مدت، کنان آنچه را که سوءاستفاده از صنعتیشدن و شهرنشینی میدانست، محکوم میکرد و خواستار احیای «رابطه مناسب بین انسان و طبیعت» میشد. کوستیگلیولا بهطور قانعکنندهای استدلال میکند که در این فرآیند، او به یک مدافع اولیه و آگاهانه حفاظت از محیط زیست تبدیل شد و در تمام این مدت، احساس ضدمدرنیسم او، جنبه واپسگرایانهای از خود نشان میداد، زیرا او به فمینیسم، حقوق همجنسگرایان و تنوع قومی و نژادی فزاینده کشورش با تعجب نگاه میکرد.
حتی در یکجا میگوید که شاید فقط یهودیان، چینیها و «کاکا سیاهها» تمایز قومی خود را حفظ میکنند و بنابراین از قدرت خود برای «مطیع کردن و تسلط بر» سایر ملت استفاده کنند. کوستیگلیولا با تلخی میگوید: «کنان آن اندازه آگاه بود که این رفتارهای نژادپرستانه را به دفتر خاطراتش و میز شام محدود کند.» اما در این مدت، بدبینی دیرینه کنان در مورد دموکراسی، هیچ نشانهای از کاهش را نشان نداد.
او در سال 1984 با شکایت گفت: «مردم کمترین تصوری ندارند که چه چیزی برای آنها خوب است.» و اگر آنها را به حال خود رها کنید، «خیلی راحت وارد یک جنگ هستهای نهایی، کاملا فاجعهبار و کاملا غیرضروری میشوند.» و حتی اگر به نحوی از این اقدام اجتناب کنند، محیط زیست را نابود میکنند، «همانطور که اکنون آن را با اشتیاق انجام میدهند.»
اما کنان بهعنوان منتقد نظامیسازی سیاست خارجی ایالاتمتحده، چه در جنگ سرد و چه پس از آن، همتایان کمی داشت. زیرا او واقعیتهایی را درک میکرد که تقریبا در دو دهه پس از مرگاش، همچنان هیچیک از کارایی خود را از دست ندادهاند؛ واقعیتهایی در مورد محدودیتهای قدرت، در مورد اطمینان از پیامدهای ناخواسته در جنگ، و در مورد اهمیت اصلی استفاده از دیپلماسیِ حسننیت با دشمنانِ پیشبرد منافع استراتژیک آمریکا.
بهراستی میتوان گفت که درک رشد و تجسم قدرت آمریکا در قرن گذشته و استفاده درست از این قدرت در این قرن، به معنای درک زندگی کنان است.
ترجمه: مجتبی پارسا