بـا چیـن چـه کنیــــم؟
مباحثه علاءالدین بروجردی و حسین ملائک سفرای سابق ایران درباره ابعاد روابط تهران-پکن
مباحثه علاءالدین بروجردی و حسین ملائک سفرای سابق ایران درباره ابعاد روابط تهران-پکن
نشست راه گفتوگو با موضوع «واکاوی روابط دوجانبه منطقهای و بینالمللی ایران و چین» روز سهشنبه با حضور حسین ملائک و علاءالدین بروجردی که هر دو سفرای پیشین ایران در چین بودهاند، در دفتر روزنامه اطلاعات برگزار شد. بروجردی بعدها بهعنوان رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس و رئیس گروه دوستی ایران و چین از نزدیک تحولات روابط تهران-پکن را دنبال کرده است. در این نشست موضوع بیانیه مشترک چین و شورای همکاریهای خلیجفارس در ریاض و بیانیه مشترک شیجینپینگ و عربستان علیه ایران و مالکیت جزایر سهگانه خلیجفارس مورد بحث قرار گرفت. هر یک از دیپلماتهای سابق ایران نظراتشان را درباره سیاستهای جمهوری اسلامی در قبال چین مطرح و پیشنهاداتشان را درباره نحوه جبران بیانیه ضدایرانی توسط چین اعلام کردند.
مواضع ایران نسبت به حساسیت و توجه ما به جزایر سه گانه مشخص است و نمیشود بگوییم چینیها این حساسیت را نمیدانند. دلیل موضع گیری چین در نشست اخیر ریاض چه بود؟
علاءالدین بروجردی: من جزو منتقدان این رفتار غیرقابلقبول و غیرمترقبه چین هستم. اگر به کارنامه چند دهه گذشته و نحوه رفتار ما با چینیها برگردیم، میبینیم که شش سال پیش شیجینپینگ به تهران آمد، یعنی شش سال قبل از سفر به عربستان و خیلی صریح اعلام کرد، چین علاقهمند است با ایران رابطه درازمدت راهبردی داشته باشد. چینیها و کشورهایی که دارای سیستم متمرکز تصمیمگیری حزبی هستند، کلماتشان حسابشده است. همین جوری از رابطه استراتژیک بلندمدت حرف نمیزنند. فکر میکنید پاسخی که رئیسجمهوری چین در ایران دریافت کرد، چه بود؟ ما گفتیم، فعلا در حال مذاکره با غرب و درگیر برجام هستیم و علاقه به شنیدن این حرفها نداریم. چین یک مدعی ابرقدرت در دهههای آینده است که مشهور است به قدرت اول اقتصادی دنیا تبدیل خواهد شد. سال 1990 تولید ناخالص ملیاش 400 میلیارد دلار بوده، امروز این رقم به بیش از 25 تریلیون دلار رسیده است. روسها هنوز به مریخ نرفتهاند که چینیها رفتهاند؛ در هوش مصنوعی اول هستند، در راه ریلی، اول هستند؛ امروز هواپیمای ایرباس در شانگهای تولید میشود؛ اپل در شنژن تولید میشود؛ کل برندهای یک دنیا با انتقال تکنولوژی در چین تولید میشوند. بعد از شکراب شدن رابطه با انگلیس، وزارت نفت ایران در پکن دفتر زد. اینها رفتند دنبال لوازم حفاری، دیدند همان چیزی که در انگلیس بود، اینجا هم با همان لیبل «مید این انگلند» هست. البته انگلیسیها نگذاشتند چینیها این اقلام را به ما تحویل دهند.
چین نکات منفی رابطه ما با غربیها را ندارد. امکان ندارد غربیها با ما چنین تعاملاتی داشته باشند. از آلمان گرفته تا فرانسه همه تابع آمریکا هستند. حالا چنین قدرتی به ما پیشنهاد رابطه درازمدت راهبردی کرده، اما ما رویمان را آنور کردیم. حالا شما جای چین، چه برداشتی میکنید؟ داستان خیلی طولانی است. نمیخواهم همه پردهها را بالا بزنم، اما حتی در رابطه با تشریفات عربستان در ورود رئیسجمهور چین ببینید با شش فروند جنگنده هواپیمای شی را اسکورت کردند. این رفتار روی روابط اثر میگذارد. الانسان عبیدالاحسان. انسان تحت تاثیر محبت است. این احترامی که گذاشتند عکسالعمل فردی مثل شیجینپینگ چه خواهد بود؟ این را مقایسه کنید با ما که اتاق مذاکره نیازمند سرویس بهداشتی بوده، اما سرویس خراب بوده است. رفتاری که اصلا زیبنده اصول مهماننوازی ما نیست.
در دهه هفتاد که تازه از چین برگشته بودم و معاون وزیر خارجه بودم، چینیها گفتند دو راکتور هستهای در دارخوین برای شما راهاندازی میکنیم. در کنار آن در تأسیسات فرآوری اورانیوم اصفهان یا صنایع UCF اصفهان که تاسیسات تبدیل کیک زرد است، همه کارها انجام شده بود و ماهها با چینیها مذاکره کردیم و به امضای قرارداد هم رسیدیم. در دقیقه نود گفتیم نمیخواهیم، چون شبکه چینهراسی و چینستیزی، هم در داخل و هم در خارج بسیار فعال بود. در آن زمان به شورای امنیت گفتند اگر اینکار را بکنید، صدام دیوانه است و اگر یک موشک بزند، خوزستان میرود روی هوا. همزمان چینیها با پاکستان کار مشابهی کردند. خوالی نینگ، سفیر وقت چین در ایران به من گفت، آقای بروجردی! ما برای کار در عرصه هستهای با شما دو سال وقت داریم، بعد از این دو سال حوادثی در منطقه رخ میدهد که نمیتوانیم با شما کار کنیم. اما هیچ.
حتی در مورد مترو، ما رفتیم دنبال خرید واگن. آن زمان در چین، واگن یکدهم جاهای دیگر قیمت داشت. آیتالله هاشمی رفت پکن، سوار مترو شد و گفت، این که خیلی خوب است، چرا چهار برابر قیمت به کرهجنوبی بدهیم؟ هر دو خط را بدهیم چین بسازد. همه توافقها انجام شد. به چین گفتیم جنگ است و پول نداریم. شما فایننس بدهید. اینها فایننس هم دادند. این رفتار چینیها با ما بوده است.
حداقل تلقی چینیها این است که ایران یک تصمیم راهبردی نگرفته است. امروز هم چین مطمئن نیست اگر فرجی در برجام حاصل شود و مشکل ما با اروپا حل شود، ما به چین روی آوریم. چین و روسیه میگویند هر وقت درِ غرب بسته است، شما بدوبدو سراغ ما میآیید. اما هر وقت در باز میشود، میروید سراغ آنها. این سیاست خارجی است؟
امروز هم با اینکه سیاستگذار کلان نظام براساس قانون اساسی مقام رهبری هستند و ایشان قویا معتقد به نگاه به شرق هستند و بارها و بارها هم در این باره دستور کتبی دادهاند، اگر درِ غرب باز شود، ما باز سراغ غرب میرویم. حتی اگر مشکلات اساسی ما با غربیها هم مرتفع شود، پولی برای سرمایهگذاری ندارند. ما خودمان هم پول نداریم؛ خزانه خالی است. هنر کنیم بتوانیم کشور را بچرخانیم. بخش مهمی از بحرانهای داخلی هم برای همین است. باید برویم سراغ سرمایه سالم خارجی. چینیها برخلاف ما که برای یک پروژه سرمایه با 18درصد سود میدهیم، همین الان پیشنهاد 120میلیارد دلار سرمایهگذاری با بازپرداخت 12ساله و نرخ بهره 2 درصد دادهاند.
اینها فرصت هست یا نیست؟ چرا دولت قبل هر چه به یک وزیر اصرار کردیم و مسئله را کشاندیم به مقام رهبری، باز هم اجازه نداد تکنولوژی قطار سریعالسیر چین به ایران بیاید؟ همین قطار امروز بین مکه و مدینه راهاندازی شده است. تا پایان سند چشمانداز بیستساله کمتر از سه سال مانده و ما هنوز خط رضاخانی سوار میشویم. چرا؟ حق مردم این است؟ چین میخواست برای ایران قطار سریعالسیر تهران-مشهد و تهران-تبریز را با سرعت 350 کیلومتر در ساعت بسازد. این فناوری را ما نداریم؛ عیب هم نیست، ولی باید بگیریم. چین میگفت ما میآییم، پول هم نمیخواهیم. بعد از چهار سال پروژه را تحویل میدهیم و بعد از یک سال تنفس، اگر پول داشتید بدهید، نداشتید نفت بدهید. گفتوگوها را کشاندیم به رهبری. ایشان به رئیسجمهور دستور دادند ولی نشد. چون اراده مجریان «نشدن» بود. امروز تصور چینیها از ایران همین است. مثال دیگر هم پل قشم به بندرعباس به طول 1800 متر است. 30 سال است داریم دور خودمان میچرخیم. چینیها گفتند این پل را میسازیم. همه کارها انجام شده بود. هفته گذشته رئیس جدید مناطق آزاد گفت، امضا نمیکنم. چین قرار بود فاز سوم آزادراه شمال را که تکنولوژی ساخت تونل در ارتفاع 2000 متری را میطلبد اجرا کند.
حسین ملائک: در اولین ملاقات وزیر خارجه ایران در زمان روحانی و وزیر خارجه چین، چینیها گفتند ما تصمیم گرفتهایم از ظرفیت تولیدات کارگربر به فاز بالاتر برویم و تولید تکنولوژی را آغاز کنیم. اینها گفتند میخواهیم بخشی از این تولیدات کارگربر خودمان را به کشورهای دیگر که یکی هم ایران است، منتقل کنیم. این پیشنهاد رسمی در ایران مورد توجه قرار نگرفت. درحالیکه همان زمان شهرکهای صنعتی ما بیکار بودند و این پیشنهاد چین میتوانست برای گردش صنعت داخل کشور بسیار موثر باشد. ما متوجه شدیم که دوستان در دولت گفتهاند این اهانت به ما است که خودشان میخواهند تکنولوژی بالا تولید کنند و به ما میگویند یخچالفریزر تولید کنید. این فقدان دید توسعهای در کشور است که اجازه نمیدهد از فرصتها استفاده شود.
در منطقه، چینیها را میتوانیم از دو رویکرد تحلیل کنیم. یک رویکرد اقتصادی است، یک رویکرد ژئوپلیتیک است. در تحلیل اقتصادی باید توجه کنیم که سال 2001 چین وارد WTO شد. سال 2008 در جریان بحران مالی بینالمللی، همه دنیا گرفتار شدند، اما چینیها توانستند مدیریت کنند. چین به کشوری تبدیل شد که دارای مازاد سرمایه، تولید، خدمات و تکنولوژی بود. بههمین دلیل سیاست خارجیاش را در قالب «یک کمربند، یک جاده» مطرح کرد. سیاست خارجیای که به توسعه کشورهای مجاور چین تا اروپا کمک میکرد تا بتوانند مازاد سرمایه، کالا و خدمات را به سمت این کشورها روانه کنند. همه کشورها از ابتکار «یک کمربند، یک جاده»ی چین استفاده کردند به جز ایران. این هم خودش کیفیت خاصی از سیاست خارجی را میطلبد.
در تحلیل اقتصادی باید بگویم چینیها پیشنهادهایی را به ایران دادند، اما ایران نتوانست این پیشنهادها را قبول کند. ما فرصتهایی را از دست دادیم. اگر به مجموعه توافقهایی که میخواستیم با چینیها انجام دهیم نگاه کنید میبینید که از 20 سال پیش قصد ساخت مخازنی در چین را داشتیم که نفتمان را در این کشور انبار کنیم و از طریق آنها در بازار بفروشیم. این هنوز جزو مفاد تفاهمنامههایی است که بین ما و چینیها نوشته میشود. اما عربستان در همین فاصله این مخازن را ساخته و دارد استفاده میکند. اینکه چرا وضعیت این است، بخشی از آن به سیاست بازمیگردد. چین چهار مجرای ورود به منطقه داشته است. اول از طریق ابتکار «یک کمربند، یک جاده». دوم، طرح توافق 25ساله با ایران که موجب تهییج منطقه شد. اگر حجم مقالههایی که در مورد این توافق نوشتهشده را ببینید وحشت میکنید، درحالیکه در اینجا هنوز دو صفحه کاغذ از این توافق بیرون نیامده، اما بحثهای تئوریک درباره خطرات همکاری ایران و چین در کنترل جهان دارد؛ عجیب و غریب است. سومین مجرای ورود به منطقه، جنبه ژئوپلیتیک مشخصی داشت. چین طالبان و افغانستان را با کمک پاکستان از آمریکا تحویل گرفت. چهارمین تهاجم چین به منطقه هم همین موضوع چین با عربستان و شورای همکاری خلیجفارس بود.
اگر چین برای عربستان هزار تا نیروگاه اتمی بسازد و همه عربستان را جنگل کند، از نظر ما اشکالی ندارد، اما اینکه با شورای همکاری خلیجفارس که یک سازمان امنیتی علیه ایران است، مواضع مشترک اعلام کند، یعنی مواضع اینها را تایید کرده است.
چین چطور باید خطایش را در امضای بیانیه ضدایرانی با عربستان جبران کند؟
جزایر سهگانه بخشی از خاک ماست. انگلیس در مقطعی غلط کرده و این جزایر را اشغال کرده، اما این خاک، خاک ماست. اینکه در این واقعیت تشکیک کنید و با عربهایی که میگویند جزایر اشغالی سهگانه، همداستان شوید، یعنی چه؟ حالا الان هم اگر جبران نکنند، در طول زمان باید جبران شود. اما این موضوع نباید در سیاست راهبردی درازمدت ما تاثیرگذار باشد. ما محکم باید توافق 25ساله را جلو ببریم، چون دنیا بدون تردید در حال تغییر است. دنیا چندقطبی خواهد شد که یک قدرت چین است.
چین با دقت اعراب را انتخاب کرده و این ارزیابی را دارد که از لحاظ اجرایی و عملی ایران مشکل تصمیمگیری دارد و نمیتواند خودش را به نقطهای برساند که بتواند کار با چینیها را جلو ببرد. چرا ما نمیتوانیم 23 پروژهای که حدود 15 سال است تعریف کردهایم، جلو ببریم؟ ما پول نداریم؛ این درست است که چین گفته من فایننس میدهم، اما گفته چند سال بعد پس بدهید. در بخش اقتصاد ایران، میبینید که نمیتوانیم این پول را تامین کنیم و گردش مالی پروژه در داخل ایران جواب نمیدهد. چینیها این را حساب میکنند. باید دید پروژههایی که ایران برای سرمایهگذاری چین دنبالش رفته چقدر موثر است و چقدر به توسعه کشور کمک میکند و چقدر اشتغالزاست؟ چین قرار است چند سد در ایران بسازد. فلان نماینده و استاندار کار را جلو برده، اما اساسا سوال اینجاست که آیا این پروژهها اصلا مفهومی دارد که بخواهیم پول برایش خرج کنیم؟
چینیها ایران را در تامین منابع و امکانات لازم برای این پروژهها ناتوان میدانند. از طرفی چین بعید میداند که ایران بتواند مسئله اتمیاش را حل کند. پرونده اتمی ایران به معنای ورود به مجموعهای از تحریمهاست. تحریم هم به مذاق چین خوش نمیآید. چینیها هیچ تحریمی را رد نکردهاند. این ایرانیها بودهاند که مکانیزمهایی ساختهاند که خودشان را برسانند به چین و با چینیها از آن طرف بتوانند کالا و پول جابهجا کنند. چینیها کمککار ما نبودهاند. البته ناگفته نماند که تعداد زیادی چینی به خاطر تحریمهای ایران تحت تعقیب قرار گرفتهاند و معاون بزرگترین شرکت الکترونیک چینی به خاطر ما یکسالوخردهای در کانادا تحتالحفظ بوده است. اما واقعیت این است که چینیها تحریمها را رعایت کردهاند.
از این زاویه باید به قضیه نگاه کنیم که چین مشاهده میکند که این طرف خبری نیست. ولی آن طرف چند خبر هست. اول اینکه ،کار با عربستان چند حسن استراتژیک دارد. با این کار چین در مجموعه نفوذ غرب وارد شده است. چین میبیند پول هست و درست است که اعراب در منطقه نفوذ آمریکا هستند، اما همیشه توی سرشان خورده است و حالا قصد دارند یک کار جدی سیاسی درازمدت با چین انجام دهند.
این طرف ایران است. یک فرض وجود دارد که ایران در دامن غرب نمیافتد و سیاست متصلب ثابتی دارد و حتی اگر 10سال بیخیال این کشور شویم، باز هم اتفاق خاصی نمیافتد، حتی اگر هجمهها را به نقطه مرکزی قدرت برسانیم. الان هم میبینید که همه میگویند چین خیلی بد برخورد کرده و باید جبران کند، اما جبرانش این نیست که پروژهها را با چین متوقف کنیم. خب در این شرایط چین میگوید خیلی هم خوب؛ ما همین کار را میخواستیم بکنیم. من پیشبینی نمیکنم که چین بگوید بیانیهاش اشتباه بوده است.
اینها در بیانیه گفتهاند ایران در منطقه دخالت کرده، در یمن مشکل ایجاد کرده، رفتارهایی کرده که دیگران حساس شدهاند. مسئله سه جزیره را مطرح کرده و حتی به عراق توپیده است. شیجینپینگ هم این بیانیه را امضا کرده و به عراق گفته، حدود مرزیات را با کویت رعایت کن. این یعنی انتخابش را در یک نقطه مشخصی کرده است. در نهایت هم گفته پروژه اتمی ایران باید صلحآمیز باشد. این به معنای ادامه مشکل تحریمها و مشکل هستهایست. فرض ما این بوده که چین و روسیه قرار است طرف ما باشند، اما الان مشخص شده که چین طرف ما نیست. ما 10سال مشکل سیاسی در روابط خواهیم داشت. اینکه فکر کنیم موضع به نفع ما بگیرد و موضع قبلی را تصحیح کند، اصلا پیشبینی نمیشود.
شما مجموعه موضعگیریهای سخنگوی وزارت خارجه چین را در طول چند ماه گذشته نسبت به مسئله هستهای و برجام ببینید. اینها چند موضع گرفتهاند. کدام به ضرر ما بوده است؟ شبیه به سخنگوی ما از امر هستهای ما دفاع کردهاند. مشکل ما این است که از دیپلماسی پنهان کم استفاده میکنیم. در فرهنگ چینیها میگویند بزرگترین کارها را انجام بدهید، اما نگویید. ما برعکس؛ کار نکرده را اعلام میکنیم.
انتخاب روابط راهبردی، یک انتخاب درازمدت ریشهدار است. باید با چینیها صحبت کنیم. این اتفاق افتاد و تیتر اولِ همه رسانههای چپ و راست علیه چین شد. ناگهان در این بحران یک وفاق ملی در کشور ما ایجاد شد. حالا باید چه کنیم؟ الان زمان گفتوگو با چینیها، نه از طریق تریبون، بلکه مذاکره است. در امر هستهای هم در میان اعضای دائم شورای امنیت، تکلیف آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان روشن است. به جز روسیه و چین کدام را داریم که یکی را هم هل بدهیم بیرون؟ اگر درست عمل کنیم موضع چینیها تغییر نمیکند. یک سفر نمیتواند در سیاست درازمدت چین تغییر ماهوی ایجاد کند. ما حرف منطقی زدیم. گفتیم باید جبران شود، ولی این به این معنا نیست که سیاست درازمدت ما تغییر کند. این تصمیم راهبردی است. حوادث باید حداقل تاثیر را روی آن داشته باشد.باید یک مقداری سنگهایمان را با چینیها وا بکنیم. چین تحت تاثیر لابی عربها مسئله دخالت ایران در منطقه را مطرح کرده است. آقای چین! چرا باید هزاران نفر از نیروهای داعش از سینکیانگ چین باشند؟ چرا باید ما اجازه بدهیم داعش در سوریه مستقر شود، لبنان را بگیرد و دولت عراق و شام را تشکیل بدهد و به مرزهای ما بعد از تجربه 8 سال جنگ برسد؟ هرگز. ما به حق رفتیم به سمت خط مقدم و آنها را از بین بردیم. اگر این اتفاق نمیافتاد، ما هممرز داعش بودیم. آن وقت چندین برابر تلفات و سرمایهگذاری جواب نمیداد. میگویند چرا دخالت کردید! ما حتما در منطقه برای امنیت خودمان دخالت میکنیم. دخالت هم نیست. ما به دعوت سوریه و عراق رفتیم. اتاق مشترک عملیات نظامی در بغداد و دمشق داشتیم که متشکل از ایران، روسیه، عراق و سوریه بود. همه دنیا میدانند. نتیجه اینکه ما برنده شدیم. آقای چین میگوید این کار را نکنید؟ اگر در آینده هم این اتفاق بیفتد ما این کار را میکنیم. این سیاست منطقی ماست.
ما چند فاکتور را باید مدنظر بگیریم. اولین و مهمتریناش مسئله برجام است. برجام مسئله بین ایران و آمریکاست. الان چینیها با این موضعی که گرفتهاند، البته متفاوت از مواضع سخنگوی آنها در یکی دو ماه گذشته است، در مجموعه غربیها قرار گرفتهاند. نکته دوم که طرح شده، تکرار حرف اعراب و اسرائیل در مورد مذاکرات اتمی از زبان چینیهاست و آن اینکه اعراب و اسرائیل باید در مذاکرات اتمی دخیل باشند. این موضع تخریبکننده است. باید دید در مباحث آتی سازمان ملل و کمیته و کمیسیونهای مختلف، چینیها چه نظری خواهند داد. تا الان ما و چین همسو محسوب میشدیم. در کمیسیون حقوق بشر، چینیها در جبهه ما بودند. باید دید چین در مجمع عمومی و شورای امنیت در پروندههایی مانند یمن، خطوط امن کشتیرانی و ثبات منطقهای پای کدام پاراگراف را امضا میکند. این مسئله، دیپلماسی میطلبد. ما باید سریعا قبل از وقوع بدانیم آنها قرار است چه نظری بدهند.
من نمیگویم چینیها ما را کنار میگذارند. گفتم پروژهها جلو میرود، اما موضع سیاسی علیه ما را به این سادگی پس نمیگیرند. اما یک نقطهعطف وجود دارد و آن سفر احتمالی رئیسجمهور به چین است. باید دید وزارت خارجه چه بیانیهای را تدارک دیده است. آیا این بیانیه حرف رئیسجمهور را گفته که چین باید جبران کند، تایید میکند؟ چین یک واقعیت است؛ اقتصاد ما هم یک واقعیت است. کارکرد این دو با هم واقعیت است و باید انجام شود. اما چیزی که صدمه خورده این است که در آرمانشهر بسیاری از ماها این بود که اگر چین و ایران دست در دست هم در نظام جدید حرکت کنند، چه میشود. حباب ترکیده است. این نیست که در نظام آینده جهان، ایران یک سوگلی است. روسها بعد از اوکراین ضعیف شدهاند. چینیها دارند خودشان را حداقل در واقعه اوکراین از روسیه کنار میکشند. این واقعیت دارد که ما در 10سال گذشته هر متنی میخواندیم سه خطر عمده در جهان را طرح میکرد؛ ایران، روسیه و چین. ظاهرا در بحثهای استراتژیک آینده، این رفرنسها به این واضحی نخواهد بود. ما فقط در تفکراتمان باید در این مسئله که هر جنسی از چین خریدیم و هر گشایشی که با چین داشتیم را یک لغت استراتژیک پشتش بگذاریم، تجدیدنظر کنیم و فکر کنیم با یک کشور عادی با پتانسیل خوب طرفیم که ما، اسرائیل و عربستان در یک لحظه میتوانیم وارد این فروشگاه شویم و همه خرید خوبی داشته باشیم.
آیا دستگاه دیپلماسی ما این اتفاق را پیش بینی می کرد؟
سند راهبردی که اخیرا آمریکاییها منتشر کردند، خطر اصلی آمریکا را چین، روسیه و ایران قلمداد کردهاند. یعنی ما از دید بزرگترین دشمن قسمخوردهمان، چنین جایگاهی داریم و این متاثر از یک واقعیت یعنی وجود قدرت نوظهوری به نام جمهوری اسلامی ایران است. زمانی در دوران جنگ ما گدایی موشک از قذافی و کلینسون میکردیم؛ حالا جزو چند قدرت اول دنیا در موشکسازی هستیم و انقدر جرات داریم که پایگاه آمریکاییها را بزنیم و پهپادشان را بزنیم و آنها هیچ کاری نتوانند بکنند. اصلا نباید خودمان را با عربستان مقایسه کنیم. زمانی به رژیم شاه میگفتند ژاندارم منطقه چونF14 ر ا فقط شاه داشت و آمریکا. دانش اصلا در ایران بومی نبود. تفاوت ما با خیلی از کشورها این است که دانش ما بومی است. بسیاری از کشورهای پیشرفته این مسیر را طی کردهاند. من معتقد نیستم که همه مشتری یک مغازه باشیم. ما جایگاه خودمان را داریم و باید از هنر دیپلماسی برای جا انداختن این واقعیت حتی در چین استفاده کنیم.
سفر رئیسجمهور هم فرصت طلایی است. در سفر رئیسجمهوری باید بیانیه داده شود. قبل از سفر باید چانه بزنیم و اصلاح صورت بگیرد.
علت اینکه رهبری بهعنوان مسئول چین برای دکتر لاریجانی حکم زدند، چه بود؟ برای اینکه در دولت قبل همه به یأس و این جمعبندی رسیدند که ایران با چین نمیخواهد کار کند. بعد از پایان مجلس هم حکم لاریجانی تمدید شد. البته لاریجانی رفت خدمت رهبری گفت دولت فعلی دیگر ضدچین نیست. هنوز این ریل و واقعیت صحنه از نظر چینیها تغییر نکرده است. وگرنه چین سه هیئت بلندپایه به ایران نمیفرستاد. حالا ما فقط همین آقای صفری را فرستادیم که 10روز هم از سفرش در قرنطینه بود. دولت فعلی هم هنوز روی ریلی که باید در رابطه با چین قرار نگرفته است. در تئوری قرار گرفته، اما در عمل قرار نگرفته است. دستگاه دیپلماسی ما باید از این ذخایر ارزشمند استفاده کند.
من جنگ حیدری و نعمتی چین و غیر چین را در کشور میبینم، اما به نظرم قبل از آن، محدودیتهای کشور است که تعیین میکند ما میتوانیم با چین کار کنیم یا نه. آنچه چین را مطرح میکند در قالب پروژههاست. ما میگوییم قطار تهران به مشهد قرار بوده برقی شود. در دولت احمدینژاد با سه برابر قیمت تفاهم کرده بودند. ما که آمدیم هزینه پروژه را از سه میلیارد به یک میلیارد تبدیل کردیم. صحبت ریالی این مسئله خوب است، اما دید توسعه در کشور باید بپرسد خط تهران-مشهد چقدر به اقتصاد ما کمک میکند؟
در مورد همین خط تهران-مشهد، دولت قبلی رفت با اروپاییها صحبت کرد و چینیها را کنار زد. اروپاییها آمدند صحبت کردند و بعد تحریم برقرار شد. اروپا رفت و دوباره با چینیها صحبت کردیم. چین تا آمد اجرا کند، ترامپ تحریم کرد و چینیها هم عقبنشینی کردند. حالا هفت سال است ما این خط را نداریم. محدودیتی است که نظام اقتصادی کشور با آن مواجه است. در واقع مشکل تصمیمگیری است. در پروژه نفتی آزادگان هم میگویند چینیها متهم هستند که بخشی از تالاب را خشک کردهاند و بهخاطر محدودیتهای بینالمللی کار هم نکردهاند و حالا تالاب خشک شده و این بدبختیها ایجاد شده است. مدیریت سیاسی کشور باید انتخاب کند و ضرر و منفعت اقتصادی کار را بپذیرد، اما این مدیریت اقتصادی را میاندازند گردن وزیر. وزیر که میداند با مشکل مواجه میشود این موضوع را واگذار میکند. اما در عربستان، محمد بنسلمان میگوید باید این اتفاق بیفتد و این اتفاق میافتد. در ارتباط با چین ما باید ضعف قدرت تصمیمگیری کشور را در نظر بگیریم. چون این ضعف وجود دارد بسیاری از این پروژهها متوقف میماند. این دولت هم با همین محدودیت روبهروست و دستش بازتر از دست روحانی نیست. بهرغم اینکه میگویند نفت میفروشیم، اما بعید میدانم یک قران از پول نفت را توانسته باشند راحت وارد کشور کنند.