اندیشکدهها
دموکراسی بدون آزادی به استبداد میانجامد
دموکراسی بدون آزادی به استبداد میانجامد
اندیشکده کاتو نوشت، در تابستان سال 2019، ترکیه که سالها تحت حکومت پوپولیستی و اقتدارگرایانه رجبطیباردوغان بود، شاهد خبر خوبی بود: در انتخابات شهرداری استانبول و آنکارا، دو شهر بزرگ ترکیه، نامزدهای مخالف اردوغان، پیروز شدند. همچنین، اکرم اماماوغلو، پیروز شهرداری استانبول بهعنوان یک ستاره سیاسی جدید ظاهر شده بود تا شاید بتواند اردوغان را در انتخابات ریاستجمهوری آینده شکست دهد. بنابراین، دموکراسی ترکیه هنوز زنده بود و هنوز امید وجود داشت.
اما اگر از سال 2019 به بعد نگاه بیندازیم، اوضاع متفاوت میشود. یعنی زمانی که ترکیه با اخبار تکاندهندهای به لرزه درآمد. دادگاهی در استانبول، اکرم اماماوغلو را به اتهام «توهین به مقامات دولتی» به بیش از دو سال زندان محکوم کرد. مقاماتی که گفته میشد به آنها توهین شده، شورای عالی انتخابات ترکیه و از حامیان اردوغان بودند که اماماوغلو آنها را به دلیل تلاش برای لغو پیروزی انتخاباتی او در سال 2019، با انتخابات مجدد، «احمق» خوانده بود.
نیازی به گفتن نیست که این حکمِ دو سال زندان برای اماماوغلو به سخره گرفتن عدالت و کاملا سیاسی است: تنها چند ماه قبل از انتخابات ریاستجمهوری که قرار است در ژوئن برگزار شود، رژیم ترکیه به محبوبترین نامزد علیه اردوغان حمله میکند. روند قانونی هنوز چند ماه به طول خواهد انجامید، اما ممکن است حکم اماماوغلو قبل از انتخابات ریاستجمهوری تایید شود که اگر چنین شود، او از نظر قانونی برای دو سال آینده از سیاست منع خواهد شد.
حالا چرا اردوغان این کار را میکند؟ کارشناسان ترکیه بهشدت درباره این سوال بحث میکنند.
برخی حدس میزنند که اردوغان با نابودی تهدیدآمیزترین رقیباش میخواهد با رهبر نهچندان کاریزماتیک حزب اصلی اپوزیسیون، کمال قلیچداراوغلو، که فکر میکند میتواند او را شکست دهد، رقابت کند. اردوغان همچنین ممکن است با فرستادن اماماوغلو به زندان در حال برنامهریزی برای تصاحب
شهرداری استانبول با جایگزینی اماماوغلو با یکی از وفاداران خود باشد؛ همان کاری که پیشتر در بسیاری از استانهای کردنشین انجام داد.
این واقعیت که چنین محاسباتی برای اردوغان ضروری است، یادآوری میکند که انتخابات هنوز در ترکیه، واقعی و تعیینکننده است؛ برخلاف یک دیکتاتوری معمولی که در آن، حاکم همیشه با 99 درصد آرا پیروز میشود. با این حال، بهطرز دردناکی نیز واضح است که اردوغان میتواند با استفاده از قوه قضائیه بهعنوان
عصای کمکی خود و با استفاده از تقریبا تمام رسانههای اصلی بهعنوان ماشین تبلیغاتی خود، کل چشمانداز سیاسی را طراحی کند. دشوار است که چنین انتخاباتی را «آزاد و عادلانه» بنامیم.
همه اینها نگرانیهای مربوط به «دموکراسی غیرلیبرال» را کاملا درست نشان میدهد. دموکراسی غیرلیبرال، یک دموکراسی ساده انتخاباتی است که عاری از لیبرالیسم سیاسی، با ارکانی مانند آزادی بیان، حاکمیت قانون، و استقلال قضایی است. بدون چنین حفاظهایی، دموکراسی میتواند به سادگی به استبداد اکثریت تبدیل شود که در حاکمیت عجیبوغریب یک فرد قدرتمند تجسم یافته است؛ یعنی دقیقا همان چیزی که در ترکیه امروز شاهد هستیم.
اینکه ترکیه تا چه اندازه در این راه پیش خواهد رفت، هنوز یک سوال کنجکاوانه است. هیچکس نمیداند که در انتخابات ریاستجمهوری آینده در ترکیه چه اتفاقی خواهد افتاد. اما ماجرای اماماوغلو حاکی از آن است که اردوغان هر کاری که میتواند برای پیروزی انجام میدهد و ابزارهای موجود در زرادخانه سیاسیاش بهطرز نگرانکنندهای فراوان است.