شـانس آخـر؟
سفر مقامات آژانس به ایران و اظهارات منعطفانه کمال خرازی، کورسوی امیدی برای احیای برجام ایجاد کرد
سفر مقامات آژانس به ایران و اظهارات منعطفانه کمال خرازی، کورسوی امیدی برای احیای برجام ایجاد کرد
لیلا فرهادی
گزارشگر هممیهن
کمال خرازی رئیس شورای راهبردی روابط خارجی، روز گذشته در سومین نشست «گفتوگوهای تهران» سخنانی ایراد کرد که میتوان از آن بهعنوان سیگنالهای ایران به غرب مبنی بر تمایل ایران به تغییر موضع و حل نهایی بنبست ایجادشده در روند احیای برجام یاد کرد. کمال خرازی، یکبار دیگر مسئله توانایی ایران در ساخت بمب هستهای را پیش کشید و تاکید کرد، ایران توانایی بالایی در صنعت هستهای دارد، اما قصد تولید بمب را ندارد. خرازی همچنین تائید کرد، اگر ایران به سمت ساخت سلاح هستهای برود، ممکن است کشورهای دیگر منطقه نیز در همین مسیر حرکت کنند. اظهارنظر خرازی درحالی مطرحشده که هیئتی از آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای بررسی وضعیت همکاریها با آژانس و پرونده سه سایت ایران وارد تهران شده است. شاید بتوان این اظهارنظر خرازی را سیگنالی به آژانس و غرب برای نمایش عدم تمایل ایران برای پیشروی بیشتر هستهای در ایجاد اهرم فشار علیه طرحهای مذاکرهکننده هستهای قلمداد کرد؛ تصمیمی که در شرایط اقتصادی کنونی ایران و توقف چندماهه مذاکرات احیای برجام، منطقی به نظر میرسد.
در سه دهه گذشته، مذاکرات هستهای همواره با دو ادعا از دو سوی میز مذاکره همراه بوده است. طرف مقابل مدعی است، کمپین تحریم علیه ایران جواب داده و هربار ایران را مجبور به پذیرش توافق کرده و در این سو طرف ایرانی معتقد است، آنچه منجر به توافق هستهای شده نه فشار تحریم، که توان بالای هستهای کشور بوده است. سیدکمال خرازی روز دوشنبه در جریان سومین مجمع گفتوگوی تهران یک بار دیگر بر این استدلال ایران صحه گذاشت. او گفت: «با توجه به توانمندیهای ایران در زمینه دانش هستهای و پیشرفتهای کشور در این حوزه، غربیها ناچار شدند که با ایران مذاکره کنند و براساس ادعای خود موضوع هستهای ایران را حل کنند.» از نظر غرب توان هستهای در صورتی که ایران را به یک کشور دارنده سلاح اتمی تبدیل کند، خطرناک است و باید کنترل شود. در نتیجه اهرمی که به اعتقاد ایران کارساز بوده، توانایی هستهای با قابلیت تبدیل شدن به قدرت دارای سلاح هستهای است. تواناییای که با غنیسازی اورانیوم با غنای بالا امکانپذیر است. جریانهای مخالف برجام معتقدند، ایران با غنیسازی بالا میتواند طرف مقابل را مجبور به عقبنشینی کند. برخی از مخالفان تندروی برجام حتی
پیشنهاد داده بودند که ایران بهطور کامل از برجام خارج شود و غنیسازی را تا سطح 90 درصد افزایش دهد چراکه چنین اقدامی دست بالا را به ایران خواهد داد. شواهد امر تا مردادماه سال جاری نشان میدهد ظاهرا طرفداران این استراتژی دست بالا را در سیاستگذاریهای هستهای داشتهاند.
با همین استدلال ایران به تازگی غنیسازی 60 درصد را در فردو از سر گرفت و بارها اعلام کرد، توان غنیسازی 90 درصد در مدت کوتاه را هم دارد.
اما ظاهرا ایران تصمیم گرفته در خصوص روند پیشرفت هستهای انعطاف نشان دهد. خرازی در بخش دیگری از اظهاراتش در نشست گفتوگوی تهران ضمن تاکید بر اینکه ایران توانایی هستهای بالایی دارد، اما در صدد تولید بمب هستهای نیست و تولید آن را حرام میداند، دلیل مشخصی برای این تصمیم ایران ذکر کرده است. او در توضیح منطق ایران برای عدم تولید بمب اتم، علاوه بر حرام بودن چنین اقدامی گفت: «اگر ایران به سمت تولید سلاح هستهای برود، طبیعتا کشورهای دیگر در منطقه نیز در یک مسابقه تسلیحاتی قرار میگیرند و میخواهند سلاح هستهای تولید کنند». این نخستینبار است که یک مقام رسمی ایران چنین استدلالی را مطرح میکند. استدلالی که مبنای عدم اشاعه است و از سوی تحلیلگران و مقامات غربی بارها بهعنوان یک نگرانی مهم عنوان شده است. خرازی همچنین با تاکید بر اینکه ایران داشتن سلاح هستهای را امنیتآفرین نمیداند، گفت: «البته به این موضوع نیز توجه داریم که داشتن فناوری هستهای خود بازدارنده است.»
این اولین بار نیست که خرازی از توان ایران برای تولید بمب اتم حرف میزند. اظهارنظر مشابه او در تیرماه امسال واکنشهای متعددی در پی داشت. خرازی تیرماه سال جاری در گفتوگو با شبکه الجزیره گفته بود: «برکسی پوشیده نیست که ما توانایی فنی ساخت بمب هستهای را داریم، اما تصمیم به انجام چنین کاری نداریم. فقط در عرض چند روز غنیسازی اورانیوم را از ۲۰ درصد به ۶۰ درصد رساندیم و بهراحتی میتوانیم آن را تا ۹۰ درصد برسانیم.» جابریانصاری، سخنگوی پیشین وزارت خارجه در آن زمان اظهارات خرازی را بازتابدهنده سیاست ایران و برآمده از بنبست موجود در روند مذاکرات هستهای خوانده بود که «با هدف بازدارندگی» طرح شده است. او گفته بود: «بنبست فعلی، از دید برخی از کانونهای قدرت در ایران در میانمدت میتواند به دگرگونی در راهبرد هستهای ایران بینجامد، یا این تغییر را به گزینهای اجتنابناپذیر تبدیل کند.» اما اظهارنظر اخیر خرازی و تاکید بر عدم تمایل ایران به تولید بمب اتم به دلایل منطقهای و دینی، نشان میدهد ایران قصد دارد سیگنال مثبتی را به طرف مذاکرات احیای برجام بفرستد.
کمال خرازی نکته مهم دیگری را نیز عنوان کرد و گفت: «ایران آمادگی دارد به تعهدات هستهای خود بازگردد». او در ارتباط با مذاکرات هستهای گفت که «مسئله پادمانی و ادعاهای مطرحشده از سوی آژانس» باقی مانده است و اظهار امیدواری کرد، سفر اخیر کارشناسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تهران باعث شود که قضیه حل شود.
تصمیم به ارسال سیگنال آمادگی ایران برای بازگشت به تعهدات برجامی در حالی اتخاذ شده که ریال در پایینترین مرتبه ارزشی خود قرار گرفته است. از هفته گذشته ارزش هر دلار به 39 هزار تومان رسیده است. مهرماه سال گذشته گزارشی با عنوان برآورد متغیرهای کلان اقتصادی، منسوب به سازمان برنامه و بودجه منتشر شد که بازتاب گستردهای داشت. در این گزارش در بدبینانهترین حالت، نرخ دلار تا پایان سال جاری 35 هزار تومان پیشبینی شده بود. گزارشی که با امضای محمدحسین رحمتی، رئیس امور اقتصاد کلان سازمان برنامه و بودجه منتشر شد، پیشبینی دو احتمال رفع تحریمها و تداوم تحریمها را در نظر گرفته بود. طبق این گزارش در صورت رفع تحریمها، نرخ ارز (دلار) در سال ۱۴۰۰ به رقم ۱۷ هزار و ۷۰۰ تومان، در سال ۱۴۰۱ به رقم ۱۸ هزار و ۱۰۰ تومان، در سال ۱۴۰۲ به رقم ۲۰ هزار و ۹۰۰ تومان و در نهایت در سال ۱۴۰۶، به رقم ۵۵ هزار و ۴۴۰ تومان میرسید. اما در صورت تداوم تحریمها، نرخ ارز در سال ۱۴۰۱ به رقم ۳۵ هزار تومان، در سال ۱۴۰۲ به رقم ۴۶ هزار تومان و در نهایت در سال ۱۴۰۶ به رقم ۲۸۴ هزار و ۸۰۰ تومان میرسید. جلو زدن قیمت دلار از پیشبینی بدبینانه سازمان برنامه
و بودجه نشان میدهد اوضاع آنطور که باید، پیش نرفته است. تحریمها علیه ایران نهتنها برداشته نشده، بلکه در جریان اعتراضات اخیر مجموعهای از تحریمها به فهرست قبلی اضافه شدهاند. روز گذشته مهدی صفری، معاون اقتصادی وزارت خارجه اعلام کرد، یکی از دلایل کاهش صادرات ایران، تحریمها و محدودیتهای بانکی است. ایران همچنان قادر به فروش نفت در بازار رسمی انرژی نیست و حمله روسیه به اوکراین و تحریمهای غرب علیه روسیه هم بار جدیدی را بر دوش بازار نفت تحریمی ایران گذاشته است. ایران که در سالهای تحریم بازار نفت در شرق آسیا برای خودش دست و پا کرده بود، حالا یک رقیب جدید پیدا کرده است. گزارشهایی وجود دارد که میگوید روسیه بازار نفت ایران در چین را با ارائه قیمتهای رقابتی بهتر تصاحب کرده است.
سیگنال تجدیدنظر هستهای؟
اظهارات خرازی را باید در کنار سفر مهم یک هیئت از آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تهران ارزیابی کرد. هیئت آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ریاست ماسیمو آپارو، معاون پادمانی رافائل گروسی مدیرکل آژانس، بامداد روز دوشنبه بعد از سفر یکروزه، تهران را به مقصد وین ترک کرد. آژانس بینالمللی انرژی اتمی پیشتر در بیانیهای در توضیح دلایل سفر تیم فنی آژانس به تهران به دعوت رسمی ایران گفته بود، این سفر برای بررسی «مسائل باقیمانده که قبلا از سوی رافائل گروسی مدیرکل مطرح شده بود» انجام میگیرد. منظور از مسائل باقیمانده در واقع همان دعوای پادمانی ایران و آژانس و مسئله آثار اورانیوم غنیشده در سه سایت اعلامنشده است. سفر اخیر هیئت آژانس بینالمللی انرژی اتمی به این دلیل اهمیت دارد که در واقع یکبار پیش از این بهطور قهری از سوی ایران لغو شده بود. یک هیئت از آژانس ابتدا قرار بود در ماه نوامبر(آبانماه) به تهران سفر کند اما این سفر انجام نشد. لغو سفر ماه نوامبر در واقع اعتراض ایران بهصدور قطعنامه شورای حکام آژانس علیه ایران بود. در قطعنامه شورای حکام از ایران خواسته شده بود که درباره ابهامهای موجود در ارتباط با سایتهای
مریوان، ورامین و تور قوزآباد فورا توضیح دهد و محل نگهداری اقلام، مواد و تجهیزات هستهای این سایتها را اعلام کند.
ایران پیش از این خواسته بود که پرونده سه مکان آلوده به اورانیوم قبل از احیای توافق برجام بسته شود، اما آژانس و قدرتهای مذاکرهکننده با تهران گفته بودند که این موضوع باید پس از ارائه پاسخهای «فنی و معتبر» ایران به آژانس حل شود. در مفاد افشاشده از پیشنویس اروپایی احیای برجام که در مردادماه امسال به رویت مقامات ایران و آمریکا رسیده بود، یک گزینه به ایران پیشنهاد داده شد. اتحادیه اروپا در متن پیشنهادی توافق برجام، گزینه پاسخدهی سریع ایران به آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره ذرات اورانیوم کشفشده در سایتهای اعلامنشده ایران را داد و در قبال آن، وعده داد که شورای حکام آژانس پرونده این موضوع را خواهد بست. توضیحات جدید محمد اسلامی درباره سایتهای مدنظر آژانس بینالمللی انرژی اتمی و پذیرایی از هیئت آژانس در تهران نشان میدهد ایران در تعاملاتش با آژانس تجدیدنظر کرده و بهجای درخواست بسته شدن یکباره پرونده سایتهای مشکوک قبل از احیای برجام، تصمیم گرفته مسئله را بهطور دوجانبه با آژانس حلوفصل کند و به این ترتیب پرونده ایران را بهعنوان قدم نخست برای احیای برجام ببندد.
آیا همه مسائل حل شده؟
کمال خرازی، در بخش دیگری از صحبتهایش در سومین مجمع گفتوگوی تهران اعلام کرد، ایران آمادگی دارد که به تعهدات هستهای خود بازگردد. او گفت: «بسیاری از مسائل که در مذاکرات بوده حل شده و الان تنها مسئله پادمان است که البته مطالب مطرحشده، مطالب قدیمی است». او ابراز امیدواری کرد، سفر اخیر کارشناسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تهران باعث شود که قضیه حل شود. این اظهارات نشان میدهد از نظر ایران تنها مسئله باقیمانده، مسئله پادمانی است. این یعنی از بین سه درخواست ایران برای احیای برجام یعنی اخذ ضمانت، خروج سپاه از فهرست گروههای تروریستی و بسته شدن پرونده پادمانی، دو مسئله نخست حل شده است. از آنجایی که هیچ خبری دال برای ارائه ضمانت آمریکا برای عدم خروج مجدد از برجام و خروج سپاه از فهرست گروههای تروریستی وجود ندارد، این استنباط را میشود کرد که اظهارنظر خرازی بهمعنای عقبنشینی ایران از دو درخواست مذکور است. اما آیا دیگر طرفهای برجام هم در این مورد با ایران همنظرند؟
از سه ماه پیش و از آغاز اعتراضات به مرگ مهسا امینی در ایران، عملا مذاکرات هستهای و چکشکاری پیشنویس اتحادیه اروپا متوقف شده است. طرفهای غربی در این مدت تندترین مواضع را علیه ایران اتخاذ کردند. فرانسه با سران اپوزیسیون ایران دیدار کرد، نمایندگان پارلمان آلمان کفالت سیاسی برخی محکومان به اعدام در ایران را برعهده گرفتند و آمریکا اعلام کرد که تمرکزش دیگر بر مذاکره با ایران برای احیای برجام نیست و بر حمایت از معترضان ایرانی متمرکز شده است. با این حال به نظر میرسد نه از نظر آمریکا و نه اتحادیه اروپا، باب دیپلماسی با ایران بسته نشده است. شورای اروپا ۱۲ دسامبر در یک بیانیه مطبوعاتی اعلام کرد، اتحادیه اروپا بر تعهد خود برای احیای برجام تاکید میکند و جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا هم گفت: «من فکر میکنم که ما گزینهای بهتر از برجام برای اطمینان از عدم دستیابی ایران به سلاح هستهای نداریم.» او گفت، باید به تلاش برای احیای برجام تا جای ممکن ادامه دهیم.
رابرت مالی، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران هم ماه گذشته در جمع خبرنگاران در پاریس گفته بود، ما همزمان با ادامه اعمال فشار علیه ایران، باب بازگشت به دیپلماسی را باز نگه داشتهایم. رویترز هم در گزارشی ضمن تاکید بر اینکه باب دیپلماسی بسته نشده، گفته دلیل بسته نشدن این باب، خطر رویکردهای جایگزین و تبعات خطرناک حمله نظامی به ایران است. از طرفی مقامات آگاه به رویترز گفتهاند که هنوز وقت برای مهار ایران وجود دارد. به دنبال این مواضع، وزارت خارجه چین اعلام کرد: «ما از تاکید و تعهد اتحادیه اروپا بر احیای برجام و ادامه تلاشهای دیپلماتیک و سیاسی استقبال میکنیم و خواستار جداسازی موضوع هستهای ایران از سایر موضوعات مرتبط با ایران هستیم.»
یک دیپلمات غربی در گفتوگو با رویترز گفت، اگر ایران برنامه هستهای نظامی خود را از سر بگیرد و غنیسازی را تا حد 90 درصد آغاز کند، همه معادلات در آمریکا، اروپا و اسرائیل تغییر خواهد کرد. در نتیجه مسیر دیپلماسی مادامی که این اتفاق رخ نداده، باز است. یک مقام دولت بایدن که نخواسته نامش فاش شود، به رویترز گفته اگرچه مذاکرات متوقف شده اما انریکه مورا، هماهنگکننده مذاکرات هستهای از سوی اتحادیه اروپا همچنان در حال گفتوگو با همه طرفهاست.
حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه کشورمان در حاشیه مجمع گفتوگوی تهران در جمع خبرنگاران از سفر جوزپ بورا و انریکه مورا به اردن برای شرکت در نشست بغداد 2 همزمان با سفر خودش خبر داده و ابراز امیدواری کرده که اردن فرصت مناسبی برای تکمیل مذاکرات هستهای باشد. امیر عبداللهیان گفت: «تماسها و گفتوگوهای همکارم آقای باقری و تماس من با آقای بورل بهطور جدی در جریان است. نشست اردن فرصت مناسبی است که ما بتوانیم این گفتوگوها را تکمیل کنیم.» وزیر خارجه ایران گفت: «امیدواریم با توجه به رویکرد آمریکاییها در سه ماه گذشته شاهد تغییر رویکرد و واقعبینانه رفتار کردن طرف آمریکایی باشیم. به آمریکاییها به صراحت اعلام میکنیم بین ریاکاری و درخواست برای رسیدن به توافق و بازگشت آمریکا به برجام، باید یکی را انتخاب کنند.»
نگاه اصولگرا
فداحسین مالکی عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس:
کوتـاه نیامدهایـم
فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی ایران در گفتوگو با روزنامه هممیهن، نرمش احتمالی ایران در مسئله پادمان با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را رد کرده و میگوید، ایران سیاست واحدش را تغییر نداده و از خواستههایش کوتاه نیامده است.
آیا ایران برای از سرگیری مذاکرات هستهای حاضر شده از خواستههایش عدول کند؟
اول از همه اینکه پرونده مذاکرات ما با غرب و آمریکا از دستور کار خارج نشده، یعنی هنوز در دستور کار است و روی میز طرفین هم قرار دارد، اما بعد از جنگ اوکراین این آمریکاییها بودند که پرونده برجام را از اولویت اول به اولویت بعدی حواله دادند و آن هم به خاطر گرفتاری خود آمریکاییها بود که از جنگ اوکراین حاصل شد و اروپا را هم به دنبال خود کشاندند.
خود اینها بودند که برجام را از اولویت خارج کردند. بعد از شروع اعتراضات در ایران، آمریکاییها یک خواب دیگری برای ایران دیده بودند و بههمین دلیل برجام را از اولویت خارج کردند. اما همینها مدتی است که مرتب از طرق مختلف و از طریق کشورهای دوست، پیغامپسغام میدهند که ما آمادگی داریم مذاکرات صورت بگیرد. اما اینکه فکر کنیم امضای یک توافق قطعی است، نیاز به زمان دارد. کارهایی که آمریکاییها یا غربیها خصوصا آلمان، انگلیس و فرانسه در خصوص اغتشاشات کردند، بهسادگی از ذهن ملت ایران پاک نمیشود. ایران این آمادگی را براساس منافع ملی خودش دارد تا به مذاکرات برگردد، اما مجلس نمیپذیرد که مذاکرهکنندگان ما به هر دری بزنند تا این گفتوگوها به جایی برسد. ما براساس استراتژی خودمان حرکت میکنیم و اگر اینها در مسائل داخلی ما مداخله کرده باشند باید تاوانش را در میز مذاکرات بدهند.
آیا اظهارات آقای خرازی درباره حل شدن همه موضوعات به جز پادمان را میتوان حمل بر کنار گذاشتن درخواست ایران برای اخذ ضمانت عدم خروج مجدد آمریکا از برجام و خروج سپاه از فهرست گروههای تروریستی کرد؟
ما از قبل مشکل پادمان را با آژانس داشتیم، الان هم داریم. از قبل همین بوده و خیلی چیزها تمام شده بود، اما پادمان باقی مانده بود. موضوع سپاه و سیستم دفاعی، خط قرمز ما بوده و هست. ایران اجازه نمیدهد که موضوع سیستم دفاعی و موشکی مورد مذاکره قرار بگیرد.
من بعید میدانم ایران از خواستههایش عقبنشینی کرده باشد. نمیدانم منبع تحلیل آقای خرازی کجاست، ولی قطعا ایران از سیاستی که دارد عقبنشینی نمیکند. بعد از اغتشاشات این آمریکا بود که مرتب پیغام میداد که ما برای مذاکره آمادگی داریم. ما چندی پیش هم در جلسهای به وزیر خارجه گفتیم، مراقب باشد چون اینها دمدمیمزاج هستند و هر لحظه یک چیزی میگویند. اگر یک زمان منافعشان در خطر بیفتد، برجام را از اولویت خارج میکنند. یک زمانی هم هست میبینند کفه ترازو به سمت ایران است و باز مذاکره میکنند. یک زمانی موضوع مذاکرات را به اغتشاشات گره میزنند، بعد که میبینند ایران موضوع را حل کرده، بحث مذاکرات را طرح میکنند. تاکید ما این است که از استراتژی خودمان که مورد تایید رهبری هم هست بههیچوجه عدول نکنیم و با بازیهای سیاسیشان، عقب نشینی نکنیم و براساس معیارهای خودمان حرکت کنیم. قطعا در اولین جلسه کمیسیون این موضوع را مورد بررسی قرار خواهیم داد.
*اخیرا آقای اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی توضیحاتی درباره سه سایت مدنظر آژانس داده است و به هیئت آژانس هم اجازه سفر به تهران داده شد. آیا ایران در همکاری با آژانس تجدیدنظر کرده است؟
هفته گذشته جلسه خوبی با آقای اسلامی داشتیم و آخرین گزارشها هم در این جلسه ارائه شد. ما از مواضع سازمان عدول نکردیم، اما سازمان قدری از بدعهدی چینیها و روسها گله داشت که اینها مرتفع شده است. آمد و رفت هیئت آژانس به تهران مرسوم است، به جز دفعه قبل که بعد از قطعنامه شورای حکام، ایران به دلیل ملاحظاتی این سفر را لغو کرد. من در صحبتهای دوستانمان در سازمان نرمشی نمیبینم. تغییری در سیاستهای ما ایجاد نشده است. سیاست ما براساس واقعیتها و حقانیت جمهوری اسلامی ایران است.
نگاه اصلاحطلب
جاوید قرباناوغلی دیپلمات سابق و تحلیلگر سیاسی:
از مطالبات غیربرجامی عقب نشستهایم
جاوید قرباناوغلی، دیپلمات سابق ایرانی معتقد است که سخنان آقای خرازی میتواند نشاندهنده تمایل ایران برای انعطاف باشد.
آقای خرازی گفتهاند که مسائل دیگر برجام حل شده و تنها اختلافات پادمانی با آژانس باقی مانده است. آیا معنای این سخن این است که ایران از برخی از درخواستهایش نظیر ارائه تضمین عدم خروج آمریکا از برجام بازگشته؟ چون ما هنوز نشنیدهایم که آمریکاییها با این درخواست ایران موافقت کرده باشند؟
بحث تضمین شرطی بود که از سوی ایران مطرح شد که البته غیرمنطقی بود. این شرط چندین بار هم از زبان وزیر امور خارجه ایران مطرح شد. این امر کاملا غیرممکن و غیرعملی است. اگر تضمین را اینگونه تفسیر کنیم که آقای بایدن که حالا رئیسجمهور است، قول بدهد که از برجام خارج نشود، این یک نوع تضمین است. یک تضمین دیگر این است که دولت آمریکا متعهد شود بههیچعنوان از برجام خارج نشود. تا جاییکه ما میدانیم تا قبل از حوادث اخیر، یعنی مسئله اوکراین و حوادث داخلی ایران، آمریکاییها چنین تضمینی را بهصورت شفاهی داده بودند. گفتند که در سند نیاید، اما یک توافق شفاهی بین ما و شما باشد که تا زمانیکه آقای بایدن بر سر کار است به این توافق پایبند میماند. ولی ما تضمینی میخواستیم در خصوص سرمایهگذاریهای خارجی در ایران که با مشکل مواجه نشود و سرمایهگذاران مطمئن باشند که آمریکا دوباره از برجام خارج نمیشود. این مسئله هم در مذاکرات آقای عراقچی و هم در زمان مذاکرات آقای باقری مطرح شد. آمریکاییها چیزی به این عنوان یا به صورت مستقیم یا از طریق اروپاییها به تیم ایرانی گفته بودند. اما این از نظر آقایان کفایت نمیکرد و ظاهرا آقایان اصرار داشتند که آمریکا این قول شفاهی را تبدیل به یک سند بکند که عملا این غیرممکن است. از این جهت غیرممکن بود که اولا چنین تعهد رسمی از سوی آمریکا به دو عامل نیاز دارد؛ یا باید رئیسجمهوری آمریکا خودش بتواند این کار را انجام دهد که او هم اگر تعهدی بدهد، فقط به بازه زمانی خودش محدود میشود. مگر اینکه این تعهد را به کنگره ببرد و حداقل دوسوم نمایندگان به آن رای بدهند؛ که این امر هم در زمان باراک اوباما غیرممکن بود و هم در زمان جو بایدن غیرممکن است. اوباما هم این کار را نکرد، چون میدانست رای نمیآورد. کارشناسانی که از بیرون نظر میدادند و به دولت مشاوره میدادند به دولت میگفتند، این درخواست عملا غیرممکن است. به جای آن شما بیائید کاری بکنید که این تضمینها اقتصادی بشوند. به این شکل که شرکتهای بزرگ آمریکایی در حوزه نفت و گاز و صنعت هواپیمایی بیایند و در ایران قراردادهای طولانیمدت امضا کنند. این خود به خود باعث میشود که آن تضمین حاصل شود. دولت بعدی آمریکا هم بهخاطر منافع شرکتهای بزرگ آمریکا دست و پایش برای خروج از برجام بسته شود. تصور شخصی من از حرفهای آقای خرازی این است که بهخاطر مسئله اوکراین و بهخاطر مسائل داخلی و بهدلیل قطعنامههایی که علیه ما صادر شد، از جمله قطعنامه حقوق بشر، اخراج ایران از کمیسیون زن سازمان ملل و قطعنامه شورای حکام آژانس و همچنین مسئله پهپادهای ایران و قضیه اوکراین، آمریکا و اروپا از سر سیری برخورد میکنند و میگویند برجام اولویت ما نیست و توجه ما روی اعتراضات در ایران است. این تحول به این معنا که آقایان در داخل فهمیدهاند شرط و شروطی که در آن زمان گذاشتند و کار پیش نرفت، عملا در حال تبدیل شدن به یک روند منفی است. بنابراین من بعید نمیدانم که ایران بگوید برگردیم به همان توافقی که آقای عراقچی حاصل کرد یا حداقل آن پیشنهادی که اروپاییها در سپتامبر دادند را بپذیریم. من تصور میکنم که ایران از مطالبات غیربرجامی عقب نشسته است. علتش هم این است که موضع طرف مقابل تقویت شده و موضع بینالمللی ما ضعیف شده است. با توجه به اینکه آقای خرازی چنین سخنی گفتهاند و با توجه به جایگاه ایشان، میشود اینطور تفسیر کرد که این نظر حاکمیت است.
آقای خرازی به این نکته هم اشاره کردند که چنانچه ایران به دنبال سلاح هستهای باشد، یک رقابت تسلیحاتی در منطقه ایجاد خواهد شد. این نکته هم به نظر جدید میآید...
دو مسئله در اینجا مطرح است؛ اول اینکه، ما به دنبال بمب اتم نیستیم. موضع ما ثابت بوده است. اما بعد از اینکه مذاکرات به بنبست خورد ما اقداماتی انجام دادیم و غنیسازی 60 درصدی را پیش گرفتیم. بعضی از جناحهای داخلی که البته مسئولیتی ندارند، اما حرفهایشان در دنیا مسموع است، بحث غنیسازی 90درصدی را مطرح کردند. این اقدامات نشانههایی است که تعبیر غربیها از آن این است ایران ممکن است تحت فشار به سمت نزدیک شدن به توانایی ساخت سلاح و کاهش زمان گریز هستهای برود. البته این تنها عامل نیست. اخیرا وزیر خارجه عربستان گفت چنانچه ایران به سمت ساخت سلاح برود، عربستان هم این حق را برای خود محفوظ میداند که به این سمت برود. این مسئله مسابقه تسلیحاتی که آقای خرازی گفتهاند، اشاره به دو مسئله دارد؛ نخست مسئله افزایش غنیسازی و سانتریفیوژهای جدید و گمانهزنیهایی که از سوی آقای گروسی انجام شد و مسئله دوم و مهمتر، پاسخی است به نگرانی عربستان سعودی. البته اگر واقعا این اتفاق بیفتد و ایران به سمت ساخت سلاح برود، این مسابقه تسلیحاتی در هر صورت رخ خواهد داد. چون کارهایی که در حال حاضر عربستانیها با چین انجام میدهند، علاوه بر همکاری در ساخت موشکهای بالستیک، ظاهرا همکاریهای هستهای را هم شامل میشود. معنایش این است که ایجاد بنبست در مذاکرات برجام بهعنوان توافقی که میتوانست نگرانیها را در منطقه کم کند، موجب شده عربستانیها نگران شوند و در منطقه گمانهزنیهایی درباره امکان حرکت ایران به سمت ساخت سلاح مطرح شود و به نظر من حرف آقای خرازی معطوف به رفع این نگرانیها است.