ریاض از پکن چه میخواهد؟
شیجینپینگ، رئیسجمهوری چین فردا در اجلاس چین و سران کشورهای عربی به میزبانی عربستان سعودی شرکت خواهد کرد.
شیجینپینگ، رئیسجمهوری چین فردا در اجلاس چین و سران کشورهای عربی به میزبانی عربستان سعودی شرکت خواهد کرد. محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان سعودی اعلام کرده که هدف از سفر شی تقویت مشارکت استراتژیک با پکن خواهد بود. فرمولی که به دلیل تأثیر احتمالی آن بر روابط تیره ریاض با ایالات متحده، نگرانیهای واشنگتن را برانگیخته است. وقتی جو بایدن پنج ماه پیش از عربستان دیدار کرد، به رهبران عرب گفت: «ما نمیرویم و خلاء ایجاد نمیکنیم و نمیگذاریم که چین، روسیه یا ایران آن را پر کنند. ایالات متحده خاورمیانه را ترک نخواهد کرد.» رویدادهای این هفته این تعهد را به بوته آزمایش خواهد گذاشت.
آغاز روابط دوجانبه با همکاری موشکی
چین و عربستانسعودی تا سال 1990 روابط دیپلماتیک رسمی برقرار نکردند که دلیل اصلی آن بهرسمیت شناختن طولانیمدت دولت در تبعید چین در تایوان توسط ریاض بود. با این حال تماس عربستان با پکن از چندین سال قبل آغاز شد.
در سال 1988، چین پنجاه موشک بالستیک میانبرد CSS-2 به سعودیها داد، معاملهای که واشنگتن از آن بیاطلاع بود تا اینکه یک تحلیلگر اطلاعاتی متوجه شد یکی از این سلاحها از یک فرودگاه خصوصی متعلق به شاهزاده سلطان بنعبدالعزیز، دیده شده است. موشکهای دارای قابلیت حمل کلاهک هستهای توسط هواپیماهای باربری به عربستان تحویل داده شدند و متعاقباً در یک جفت سایت پرتاب و یک پایگاه تدارکاتی در یک منطقه دورافتاده در جنوب عربستان قرار گرفتند. نگرانیهای ایالات متحده با درک اینکه این معامله توسط بندر بنسلطان، که به عنوان سفیر در واشنگتن خدمت میکرد، ترتیب داده شده بود، تشدید شد. علاوه بر این، شناسایی ماهوارهای از سکوهای پرتاب ثابت نشان داد که تهران و تلآویو اهداف بالقوهی این موشکها هستند. موشکهای CSS-2 تنها یکبار در سال 2014 به نمایش درآمدند و از آن زمان با انواع مدرن چینی جایگزین شدهاند. علاوه بر این، سلاحهای کوتاهبردی که به نظر میرسد موشکهای M-11 چینی باشند در پایگاههای سعودی مشاهده شدهاند و تجهیزات ساخت این سلاحها احتمالاً از طریق پاکستان تامین شده است.
نفت و سرمایهگذاری
چین بزرگترین شریک تجاری عربستان سعودی است. برای مثال، در ماه آوریل، بیش از دو میلیون بشکه در روز نفت عربستان را وارد میکرد که بیش از یکچهارم صادرات عربستان است (البته این حجم از آن زمان کاهش یافته است). هر دو کشور همچنین سرمایهگذاران قابلتوجهی در اقتصاد یکدیگر هستند. به گزارش فایننشالتایمز، پادشاهی عربستان در فهرست سرمایهگذاریهای اعلام شده چین در منطقه خلیجفارس، به میزان بیش از 100 میلیارد دلار در بیست سال گذشته، در مقام نخست قرار دارد.
همکاریهای نظامی
گزارشها حاکی از آن است که چین برخی از توپخانهها و پهپادهای سعودیها را در جنگ علیه شورشیان حوثی در یمن تامین کرده است. در سال 2017، پکن مجوز تولید داخلی پهپادهای چینی را به پادشاهی عربستان اعطا کرد که نشاندهنده تلاشی برای فرار از زیر فشار ایالاتمتحده است که مدتهاست به دنبال مهار تاکتیکهای ریاض در جنگ بوده است. واشنگتن همچنین نگران است که سعودیها ممکن است به چین اجازه دهند تا تأسیسات غیرنظامی بسازد و فعالیتهای نظامیاش را ذیل آنها پنهان کند. مشابه فعالیتی که منجر به مناقشات اخیر ایالاتمتحده با اسرائیل (در رابطه با مدیریت چین بر بخشهایی از بندر حیفا) و همکاریهای چین با امارات متحده عربی شد. چین تأسیسات دریایی بالقوه در نزدیکی ابوظبی ساخت و توافقات میان امارات با غول شبکه تلفن همراه هوآوی انجام شد. علاوه بر این، نیروهای چین و عربستان تمرینات نظامی مشترکی از جمله یک رزمایش دریایی در سال 2021 برگزار کردهاند.
همکاریهای هستهای
در سال 2020، والاستریت ژورنال گزارش داد که چین به سعودیها کمک کرده است تا تأسیساتی برای فرآوری سنگ معدن اورانیوم استخراج شده برای تولید کیک زرد بسازند. اگرچه چنین کاری میتواند مصارف صلحآمیز داشته باشد، اما میتواند گامی اولیه برای ساخت ترکیب اورانیوم مورد نیاز در یک کارخانه غنیسازی باشد، که به نوبه خود میتواند موادی برای یک سلاح هستهای تولید کند. پادشاهی عربستان هرگونه قصد نظامی از این اقدام را رد کرده است، اما همچنان تمایلی به ارتقای تعهدات پادمان خود در قبال آژانس بینالمللی انرژی اتمی ندارد چراکه این تعهدات مستلزم بازرسیهای شدیدتر از فعالیتهای هستهای این کشور است.
محمد بنسلمان در سال 2018 هشدار داد که «اگر ایران بمب هستهای بسازد، عربستان نیز در اسرع وقت همین کار را خواهد کرد». ریاض در تماس با طرفهای خارجی به صراحت اعلام کرده است که در صورت تمایل، حق دارد با تواناییهای غنیسازی اورانیوم تهران رقابت کند. این موضع نگرانکنندهای است چراکه اکنون برنامه هستهای ایران به آستانه تسلیحاتی شدن نزدیک شده است. در اینجا، مشارکت بالقوه چین به واسطه فروش موشک در سال 1988 به ریاض و اشاعه اولیه مواد هستهای و ارائه طرحهای تسلیحاتی به پاکستان نگرانکننده است.
نشست چین و اعراب
هیچ جزئیاتی در خصوص این اجلاس ارائه نشده است، جز اینکه این نشست به ریاست ملک سلمان برگزار میشود و رهبران شورای همکاری خلیجفارس و دیگر کشورهای عربی - به احتمال زیاد مصر، عراق و اردن - نیز در آن حضور خواهند داشت. به گزارش روزنامه سعودی عربنیوز، «انتظار میرود که دستور کار اجلاس بر تقویت همکاری مشترک در اقتصاد و توسعه متمرکز شود.» اهداف پکن از این گردهمایی احتمالاً شامل جلب حمایت از خلیجفارس از سیاستهای خود در مورد مسائل حساس داخلی مانند سرنوشت تایوان و نقض حقوق بشر علیه مسلمانان اویغور در استان سینکیانگ خواهد بود. عربستان سعودی به وضوح در مورد موضوع اخیر سکوت کرده است. پیش از این اجلاس، وزارت خارجه چین «گزارش همکاری چین و اعراب در عصر جدید» را منتشر کرد. در این سند تاکید شده است که پکن با کشورهای عربی برای همکاری دوجانبه سودمند، همکاری خواهد کرد، اما چین علاقهای به پرکردن خلاء ایالات متحده ندارد.
نتایج بالقوه نشست
با فرض اینکه اجلاس و سایر جلسات طبق برنامه برگزار شود، احتمالاً در روزهای آینده انبوهی از توافقات و اطلاعیههای سرمایهگذاری و تجاری اعلام خواهند شد. با این حال، دماسنج واقعی روابط عربستان و چین در جزئیات فاشنشده این رویداد نهفته است.