نگاه خارجی
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
میانجی ریاض و تهران
برای چندین دهه که در تاریخ توسعه کشورهای غربی اهمیت زیادی داشته است، ایالات متحده و اروپا از موقعیت انحصاری خود در خلیجفارس بهترین استفاده را کردهاند. ظهور چین بهعنوان یک قدرت اقتصادی و نظامی در قاره آسیا، برتری قدرتهای غربی و ایالاتمتحده را به چالش کشیده است. پکن بهدقت افول و روابط عربستان و آمریکا را رصد کرده است. ولیعهد عربستان گامهای بلندی برداشته تا عربستان را از محافظهکاری خارج کند. ایالات متحده با روند مدرنیزاسیون در عربستان آشنا نیست. بنابراین، روی آوردن بنسلمان به مدرنیسم و تمایل به ناسیونالیسم عربی برای سیاستگذاران آمریکایی تلخ است. ترامپ زمانی به خود میبالید که اگر آمریکا از حمایت خود دست بکشد، پادشاهی سعودی بیش از دو هفته دوام نخواهد آورد. این موضع روابط بنسلمان با ایالات متحده و شرکای اروپاییاش را دچار معضل کرد.
چین معتقد است که حداقل در سه مورد، تیرگی روابط بین سعودیها و آمریکاییها مشهود است. در 21 سپتامبر، ایالات متحده اعلام کرد، سیستم دفاع موشکی پیشرفته و باتریهای پاتریوت خود را از عربستان سعودی خارج میکند. تکرار حملات هوایی حوثیهای مورد حمایت ایران در یمن، سیستم دفاع هوایی را برای ریاض ضروری کرده بود. اگرچه عربستان سعودی نیروی زمینی مجهزی دارد، اما پدافند هواییاش قدرت چندانی ندارد. تا اینکه نیویورکتایمز در دسامبر 2021 گزارش داد که عربستان سعودی موشکهای بالستیک از چین خریداری کرده است. این روزنامه همچنین فاش کرد چین از ریاض حمایت فنی کرده است تا یک واحد تولید موشک بالستیک بومی در نقطهای خاص در این کشور راهاندازی کند. گزارشها حاکی از توافق بین دو کشور برای انتقال مقیاس وسیع فناوری برای تولید موشکهای بالستیک در عربستان سعودی است. در جریان یک کنفرانس از یک مقام چینی سوال شد که آیا پکن برای انتقال فناوری تولید موشک با پادشاهی سعودی توافقنامه امضا کرده است؟ او پاسخ داد که چین و عربستان سعودی در میانه یک توافق راهبردی جامع شریک هستند. امضای چنین توافقنامهای ناقض قوانین بینالمللی و همچنین قوانین منع
اشاعه تسلیحات نیست. سوال این است که آیا تغییر در سیاست خارجی عربستان سعودی، داینامیک قدرت در منطقه را تغییر میدهد یا خیر؟
ایران در میان قدرتهای منطقهای پیشتاز است و در سناریویهای سیاسی که در منطقه در حال شکلگیری هستند، نقش برجستهای دارد. پکن نیز روابط خوبی با ایران دارد. اصل مائوئیستی که میگوید «دشمن دشمن تو، دوست تو است» به خوبی در ارتباط چین و ایران معنا میدهد. ایران قبلاً به توانایی موشکی قوی دست یافته است. چین در ایران سرمایهگذاری کرده است و منافعاش در خلیجفارس آشکار نیست. چین حتی پیشنهاد کرده بود که با ایران و افغانستان برای ایجاد ارتباط جادهای بین چابهار و کابل تعامل کند. اما مهمترین عامل در روابط صمیمانه چین و ایران، حمایت چین از برنامه هستهای ایران است. ترامپ برنامه جامع اقدام مشترک 2015 (برجام) را که براساس آن ایران موافقت کرده بود ذخایر اورانیوم با غنای متوسط خود را از میان ببرد و ذخایر اورانیوم با غنای پایین خود را تا 98 درصد کاهش دهد، پاره کرد. تحمیل مجدد تحریمها توسط ترامپ فشار زیادی بر اقتصاد و ثبات مالی ایران وارد کرد. با میانجیگری برخی از اعضای اتحادیه اروپا، مذاکرات برای بازگشایی برجام بین اتحادیه اروپا و ایران در وین آغاز شد. با این حال، تداوم خصومت دولت بایدن با ایران از یکسو و ناسازگاریهای
ایران از سوی دیگر، موفقیت مذاکرات وین را در هالهای از ابهام فرو برد. چین مخالف برنامه هستهای ایران نیست. این کشور همچنین با تحریمها علیه ایران مخالف است و میخواهد حسابهای بانکی مسدودشده ایران آزاد شود. با توجه به آنچه ذکر شد، سناریوی در حال ظهور در خلیجفارس این است که چین در حال کاستن فضا برای ایالات متحده و کشورهای غربی است. نتیجه اینکه چین از اهرم ایجاد تعادل در روابط خود با دو کشور مهم عربستان سعودی و ایران برخوردار است. چین ممکن است از فرصتی نادر برای ایجاد آشتی بین این دو کشور استفاده کند. جالب است که دو کشور مسلمان که چشم دیدن یکدیگر را ندارند، توسط یک کشور ثالث به سمت درک متقابل از یکدیگر سوق داده شوند.