نگاه خارجی
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
نزدیکی گازی روسیه و ایران
با نزدیک شدن به پایان سال 2022، روسیه و ایران هر دو خود را در رویارویی تلخ با غرب قرار میدهند و بیشتر و بیشتر تحت تحریمهای غرب قرار میگیرند. بنابراین، تعجبآور نیست که نزدیکی فعال بین مسکو و تهران تسریع شود. دو کشور نهفقط در حوزه نظامی، بلکه در بخش انرژی نیز بیش از گذشته به هم نزدیک میشوند. دو کشور تفاهمنامهای برای سرمایهگذاری 40 میلیارد دلاری روسیه در پروژههای گازی ایران امضا کرده و اجرای آن را آغاز کردهاند.
با توجه به اینکه روسیه و ایران بهترتیب اولین و دومین منابع گازی جهان را در اختیار دارند، بسیاری بر این باورند که این همکاری باعث ایجاد یک «کارتل گازی جهانی» میشود. اما در واقع، اجرای این طرحهای بلندپروازانه ممکن است با تحریمها و موانع دیگر خنثی شود. همین چند ماه پیش، روسیه و ایران ممکن بود بهعنوان رقیب در نظر گرفته شوند تا همکار. تقریباً به محض اینکه صادرات گاز روسیه به اروپا به دلیل حمله روسیه به اوکراین با مشکل مواجه شد، مقامات ایرانی گفتند که در حال بررسی امکان ورود برای جبران کسری بازار اروپا هستند. با این حال، در عمل، تحویل گاز از ایران به اتحادیه اروپا برای آینده قابل پیشبینی غیرممکن است. اروپا و ایالاتمتحده در سه دهه اخیر بهطور سیستماتیک تهران را از هر پروژه بزرگ انرژی بینالمللی دور کردهاند و رقبای بهظاهر قابل اعتمادتر آن مانند روسیه و قطر را به ایران به شدت ضدغربی ترجیح دادهاند. تحریمهای ایالاتمتحده برای جلوگیری از صادرات فناوری LNG به ایران و ساخت خطوط لوله گاز به اروپا، آخرین میخ بر تابوت هرگونه شانس رسیدن گاز به اروپا بود. در نتیجه، تهران بر نیازهای گاز خود و صادرات بیاهمیت
منطقهای، عمدتاً به ترکیه و عراق، تمرکز کرد.
احتمال برداشته شدن تحریمها بسیار اندک است، زیرا تحریمها با برنامه هستهای ایران مرتبط هستند و مذاکرات بر سر تمدید توافق هستهای به بنبست رسیده است. حتی اگر تحریمها برداشته شود، سالها طول میکشد تا ایران پایانههای LNG بسازد، چه برسد به اینکه بخواهد خطوط لوله احداث کند. البته از نظر فنی، تحریمها را میتوان با صادرات گاز به عمان که دارای ظرفیت اضافی LNG است، دور زد. واردکنندگان اروپایی پس از آن میتوانند با عمان قرارداد امضا کنند، اما در واقع گاز ایران را وارد میکنند. با این حال، این طرح به حدود 400 کیلومتر خط لوله نیاز دارد که ساخت آن حداقل دو سال طول میکشد. در این شرایط، روسیه شریک امیدوارکنندهای برای صنعت گاز ایران به نظر میرسد. مسکو در گذشته ابراز علاقه کرده بود و گازپروم دفتر خود را در تهران افتتاح کرد، اما این اقدام کاملاً نمادین بود: غول گاز روسیه نمیخواست پروژههای غربی خود را بهخاطر توسعه روابط با ایران تحریمشده بهخطر بیندازد. اکنون این توجیه از سر راه برداشته شده است و روسیه دیگر نیازی به ترس از تحریمهای غرب ندارد. در ماه ژوئیه، شرکت ملی نفت ایران و گازپروم تفاهمنامه 40 میلیارد
دلاری را امضا کردند و در ماه نوامبر، مهدی صفری، معاون وزیر امور خارجه ایران گفت که 5/6میلیارد دلار از این مبلغ قبلاً به قرارداد منجر شده است. ایران همچنین قصد دارد پایانههای LNG خود را با کمک روسیه بسازد، اما این نیز آسان نخواهد بود. واقعاً به نفع روسیه نیست که ایران خود را از باتلاق مشکلات گازی بیرون بکشد. اما در عین حال، واضح است که سرمایهگذاری خارجی میتواند صنعت گاز ایران را فقط در چند سال متحول کند و تا زمانی که اروپا به دلیل تحریمها نتواند در ایران سرمایهگذاری کند، مسکو تلاش میکند از این فرصت استفاده کرده و اهرمهای نفوذ بر بخش گاز ایران را بهدست آورد؛ نه فقط از نظر تولید گاز، بلکه در ایجاد مسیرهای جدید و برای صادرات آن. با این حال، در طرح بزرگ صنعت گاز روسیه بهطور کلی، پتانسیل همکاری سودآور با ایران محل ابهام است. مبلغ سرمایهگذاری اعلامشده 40 میلیارد دلاری ابهامآور است و در تضاد با وضعیت وخیم اقتصاد هر دو کشور است، بهویژه با توجه به فقدان تضمین برای اثبات سودآوری بسیاری از پروژهها.