تایوان برای دفاع آماده میشود
در آستانه بالاگرفتن تنشها بر سر الحاق به چین
در آستانه بالاگرفتن تنشها بر سر الحاق به چین
بنرودز
معاون مشاور امنیت ملی اوباما
ترجمه: آریا صدیقی
رئیسجمهور تسای اینگون زمانی به من گفت:«اگر چین میخواهد دست به خطر بزند، شی باید خوب فکر کند و هزینهها را بسنجد.»
دفاتر ریاستجمهوری تایوان در مجموعهای بزرگ و باشکوه قرار دارند که توسط دولت استعماری ژاپن در اوایل قرن بیستم ساخته شده است. این خود نشاندهنده این واقعیت است که با وجود تمام مواضع ستیزهجویانه حزب کمونیست چین، تایوان حداقل در 100 سال گذشته، تحت کنترل پکن نبوده است. هنگامی که در ماه سپتامبر برای گفتوگو با تسای اینگون به مجموعه دفاتر ریاستجمهوری رسیدم، به ذهنم رسید که برج بزرگی که بالای در ورودی قرار دارد، در صورت تهاجم چین، ممکن است هدف خوبی باشد.
تسای اکنون در ششمین سال قدرت خود و اولین رئیسجمهور زن تایوان است. به او گفتم که میخواهم بدانم مواجهه با یک تهدید فزاینده، بهویژه پس از تهاجم وحشیانه به اوکراین توسط ولادیمیر پوتین، چگونه است؟ تسای گفت: «واقعیت این است که این اتفاق ممکن است برای ما بیفتد. بنابراین ما باید خودمان را آماده کنیم. این تهدید واقعی است.»
سرنوشت، تایوان و اوکراین را در موقعیتهای مشابهی قرار داده است. هر دو همسایگان غولپیکری دارند که زمانی بر آنها حکومت میکردند. هر دو دستخوش دگرگونیهای دموکراتیک شدهاند و در نتیجه به خطری ایدئولوژیک برای حکومتهای خودکامهای تبدیل شدهاند که به قلمرو گذشته خود طمع دارند. همانطور که پوتین حذف حاکمیت اوکراین را محور پروژه سیاسی خود قرار داده است، شی نیز قول داده است که چین و تایوان را در صورت لزوم با توسل به زور متحد کند. آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا در ماه اکتبر هشدار داد که چین ممکن است در حال کار روی یک برنامه زمانبندی شده سریعتر برای حلوفصل مسئله تایوان باشد. رهبران نظامی و اطلاعاتی ایالاتمتحده به سال 2027 به عنوان یک چارچوب زمانی بالقوه برای تهاجم چین به تایوان اشاره کردهاند و معتقدند مدرنیزاسیون نظامی چین تا آن زمان به اندازه کافی پیشرفت کرده است. این وضعیت مستلزم آن است که تسای یک برنامه توازن قوای دقیق انجام دهد و آن عبارت است از آماده شدن برای جنگ در عین اجتناب از آن.
تسای خاطرنشان کرد که مجلس تایوان اخیراً افزایشی دورقمی در بودجه دفاعی را تصویب کرده است. قرار است تایوان در سال 2023 بیش از 19 میلیارد دلار در زمینه دفاع نظامی هزینه کند. اما چین بیش از 200 میلیارد دلار در سال هزینه میکند. این امر باعث شده است که اولویتهای دفاعی تایوان تغییر کند. کارشناسان نظامی به جای ساخت سختافزار بزرگ و متعارف نظیر هواپیما، تانک، زیردریایی، تایوان را ترغیب کردهاند بر قابلیتهای بهاصطلاح نامتقارن یعنی سلاحهای ضدکشتی، موشکهای زمین به هوا و سلاحهای کوچک، تمرکز کند. این نوع سلاحها در اوکراین خیلی خوب به کمک نیروهای اوکراینی آمدند. این قابلیتها در کنار بسیج نیروی انسانی بیشتر، میتواند هزینه تهاجم را برای چین بسیار بالا ببرد. این رویکرد در محافل دفاعی نظامی نام مستعار پیدا کرده است و به آن «استراتژی جوجهتیغی» میگویند.
در همین حال، رفتار تهدیدآمیز چین تشدید شده است. مقامات چینی بارها اعلام کردهاند کل تنگه تایوان در حال حاضر متعلق به چین است. هواپیماهای جنگی چین مرتب حریم دفاع هوایی تایوان را نقض میکنند. در طی تمرینهای نظامی که پس از سفر نانسیپلوسی به تایوان انجام شد، چین موشکهایی را بر فراز تایوان شلیک کرد و این جزیره را با کشتیهای جنگی
محاصره کرد.
جنگ همیشه اجتنابناپذیر است، اما اگر رخ دهد، عواقب دگرگونکنندهای برای جهان خواهد داشت. در خصوص چین و تایوان، در صورت وقوع جنگ، ممکن است یک دموکراسی از میان برود و حزب کمونیست چین ممکن است بیثبات شود. با توجه به تسلط تایوان بر صنعت نیمهرساناها و اختلال در تجارت ایالاتمتحده و چین، اقتصاد جهانی ممکن است ضربهای بسیار بزرگتر از شوک ناشی از جنگ اوکراین را متحمل شود. در نهایت ممکن است ایالات متحده بتواند وارد اولین درگیری نظامی مستقیم خود با یک ابرقدرت مسلح به سلاح هستهای شود.
نوع حمایتی که تایوان اکنون به آن نیاز دارد - برای جلوگیری از وقوع درگیری یا دفاع از خود - موضوع بحثهای داغ در تایپه و واشنگتن است. آخرین بحران نظامی در تنگه تایوان، در سال 1995 و پیش از اولین انتخابات ریاستجمهوری دموکراتیک تایوان، رخ داد. چین موشکهای بالستیک آزمایش کرد و مانورهایی را برای تهاجم آبیخاکی برگزار کرد. ایالات متحده با اعزام یک ناو گروه هواپیمابر و سایر جنگافزارهای دریایی به منطقه در مقابل چین ایستاد و برتری نظامی قاطع خود را به نمایش گذاشت. اما از آن زمان به بعد، برخی مولفهها تغییر کردهاست. چین اکنون با بیش از 350 کشتی و زیردریایی، بزرگترین نیروی دریایی جهان را در اختیار دارد. توان موشکی چین، با برخورداری از بزرگترین زرادخانه موشکهای زمینی جهان، بسیار بالا است.
قدرت آتش متعارف چین میتواند بر دفاع هوایی و دریایی تایوان غلبه کند. چین همچنین میتواند به سرعت از دسترسی ایالات متحده به تایوان جلوگیری کند و ارتباط آن را با جهان خارج از طریق دریا و هوا قطع کند. از نظر سیاسی، پیام چین به ایالات متحده و تایوان ساده است: «من میتوانم هر کاری که بخواهم در تایوان انجام دهم و ایالات متحده هیچ کاری نمیتواند انجام دهد».
ژنرال لیمینگ، رئیس سابق ستاد مشترک ارتش تایوان دو سناریو را مطرح میکند. اولین رویکرد یک رویکرد اجباری است که در آن چین تایوان را محاصره کرده و تحت فشار قرار میدهد. دومین رویکرد، یک تهاجم تمامعیار است. با توجه به اینکه چین در صورت اجرای رویکرد اول همان عواقب بینالمللی را متحمل خواهد شد که برای تهاجم آشکار متحمل میشود، بنابراین ژنرال لی نگران است که پکن به این نتیجه برسد که سناریوی تهاجم منطقیتر است. لی با تداوم خرید سیستمهای تسلیحاتی بزرگ مانند هواپیماها و کشتیها توسط تایوان موافق نیست. او معتقد است که این کار به تایوان برتری متعارف در برابر چین نخواهد داد. در صورت وقوع جنگ، موشکهای چینی میتوانند باندهای فرودگاههای تایوان را نابود کنند و جتهای جنگنده گرانقیمت را بیاستفاده کنند.
لی میگوید ممکن است نتوانیم جلوی تهاجم را بگیریم، اما میتوانیم مانع از این شویم که چین تایوان را محاصره کرده و تحت کنترل بگیرد. این امر مستلزم این است که چین را از توانایی کنترل فضای نبرد محروم کنیم. چینیها چندین دهه است که جنگی نکردهاند و تایوان دارای مزایای جغرافیایی است؛ از جمله کوههای فراوان و سواحلی که برای عملیات آبی خاکی خیلی مناسب نیستند. موشکهای ضدکشتی، سلاحهای ضدتانک، موشکهای زمین به هوای دوشپرتاب، هواپیماهای بدون سرنشین، توپخانههای دوربرد و سلاحهای کوچک میتوانند نیروهای متجاوز را ویران کنند و زنجیرههای تامین و تدارکات لازم برای یک عملیات اشغال را مختل کنند. لی همچنین استدلال میکند که جمعیت غیرنظامی تایوان باید در قالب یک نیروی دفاع سرزمینی آموزشدیده سازماندهی شود، بهطوریکه هرگونه تلاش برای اشغال با گستردهترین مقاومت ممکن پاسخ داده شود.
چطور شد ما به این نقطه رسیدیم؟
داستان اصلی تایوان که برای آمریکاییها بسیار آشناست، در سال 1949 آغاز شد. زمانی که نیروهای ملیگرای چیانگ کایشک، که سالها درگیر جنگ داخلی با کمونیستهای مائوتسهدونگ بودند، شکست خوردند. چیانگ همراه با بسیاری از نیروهای باقیمانده خود به تایوان گریخت و یک دولت در تبعید به نام جمهوری چین تأسیس کرد. آن دولت توسط ایالاتمتحده بهرسمیت شناخته شد. اما چند سال پس از آغاز جنگ سرد، در سال 1972، ریچارد نیکسون به پکن رفت و ایالاتمتحده رسماً موضعاش را تغییر داده و به لحاظ دیپلماتیک جمهوری خلق چین را بهرسمیت شناخت. از آن زمان تاکنون، وضعیت تایوان در هالهای از ابهام قرار گرفته است. ایالات متحده ادعای پکن بر تایوان را بدون بهرسمیت شناختن حاکمیت پکن بر این جزیره میپذیرد. اما برای کمک به جلوگیری از تلاش چین بهمنظور تصرف تایوان، ایالات متحده متعهد شده است که به تایوان برای دفاع از خود کمک کند.
این داستان منشأ وضعیت ژئوپلیتیکی عجیب تایوان را توضیح میدهد، اما چیزهای زیادی را نادیده میگیرد. زمانی که چیانگ به همراه دو میلیون چینی به تایوان گریخت، حدود شش میلیون نفر در تایوان زندگی میکردند و تایوان بهتازگی از زیر یوغ 50سال حکومت ژاپن، بیرون آمده بود. بسیاری از مردمی که در زمان ورود چیانگ در جزیره زندگی میکردند، میتوانستند ریشه در تایوان صدها سال قبل داشته باشند. آنها زبان و فرهنگ خود را داشتند. بسیاری از گروههای بومی جزیره، مانند آمیس، آتایال و پایوان نیز همین کار را کردند. چیانگ برای تحت سلطه درآوردن جزیره، دهها هزار نفر را در طول دههها کشت و زندانی کرد. او یک دیکتاتوری نظامی را تحت رهبری حزب ملیگرای چینی کومینتانگ به راه انداخت و از این پلتفرم فراساحلی، قول داد سرزمین اصلی چین را پس بگیرد.
تایوان اکنون وضعیتی متفاوت دارد. تایپه امروز با بلوارهای وسیع، برجهای شیشهای، بناهای تاریخی نظامی، خیابانهای فرعی باریک، بازارهای شبانه و تابلوهای فراوان به زبان انگلیسی، فضایی از ترکیبی از فرهنگهای چینی، ژاپنی، غربی و مشخصاً تایوانی را ارائه میکند.
در آغاز قرن بیست و یکم، تایوان روزبهروز دموکراتیکتر و تایوانیتر شد. برنامه درسی مدارس تغییر کرد. تاریخ متمایز تایوان و همچنین زبان تایوانی در مدارس تدریس شد. تایوان برای جمعیت بومی خود اهمیت خاصی قائل شد. پس از انتخاب ما یینگ جئو در سال 2008 به عنوان رئیسجمهوری تایوان؛ پیوندهای تجاری، سرمایهگذاری به کاهش تنشها با چین کمک کرد. اما بسیاری از تایوانیها، بهویژه جوانان، میترسیدند که برقراری ارتباط بسیار نزدیک، در نهایت به پکن اهرمی بر برتری به تایوان بدهد. در سال 2014، در تحولاتی که به «جنبش آفتابگردان» معروف شد دانشجویان تایوانی، مجلس قانونگذاری تایوان را بهنشانه مخالفت با توافق تجارت آزاد با چین، اشغال کردند. پس از یک بنبست پرتنش، آنها موفق شدند این توافق را متوقف کنند. آنها همچنین به ایجاد یک موج سیاسی کمک کردند که در سال 2016 باعث انتخاب تسای اینگ ون به ریاستجمهوری تایوان شد.
همانطور که تایوان دموکراتیکتر میشد، چین خودکامهتر میشد و همانطور که تایوان بیشتر تایوانی میشد، چین شدیداً ملیگرا میشد. پس از صعود شیجینپینگ به ریاست حزب کمونیست، در سال 2012، پکن از ارائه مشوق به تایوان به سیاست اجبار روی آورد. دولت شی شرکتهای چینی را وادار کرد که تجارت با تایوان را متوقف کنند. شی همچنین شروع به تشدید سرکوبها در حاشیه چین نظیر استان سینکیانگ و هنگکنگ کرد.
برای چندین دهه، چین و تایوان مذاکرات متناوبی انجام دادهاند. از منظر چین، نقطه شروع هر گفتوگویی باید اجماع بر سر اصل چین واحد باشد. برای حزب کمونیست چین، اجماع بر این است که یک چین وجود دارد و دولت در پکن تنها حکومت مشروع است. چین رژیم «یک کشور، دو نظام» را پیشنهاد میکند که در آن تایوان به بخشی رسمی از چین تبدیل میشود، اما یک نظام سیاسی خودمختار را حفظ میکند. یک مشکل بزرگ در این پیشنهاد وجود دارد و آن هنگکنگ است. در سال 1997، براساس توافقنامه رسمی بین بریتانیا و چین، هنگکنگ تحت فرمول مشابه یک کشور دو سیستم، به حاکمیت چین بازگردانده شد. این توافق تصریح میکرد که هنگکنگ میتواند چارچوب سیاسی، اقتصادی و حقوقی متمایز خود را به مدت 50 سال حفظ کند. به نظر میرسید این معامله در ابتدا نتیجهبخش بود اما وقتی چین قدرتمندتر و مرفهتر شد، فشارش بر هنگکنگ بیشتر شد. سرمایهگذاران چینی رسانههای هنگکنگی را خریدند. پیشرفت اقتصادی منوط به عدم عبور از خطوط سیاسی شد. برنامه درسی مدارس در جهت دیدگاه حزب کمونیست تغییر کرد. این دقیقاً همان چیزی بود که جنبش آفتابگردان در تایوان در برابرش مقاومت کرده بود.
در سال 2019، مقامات هنگکنگ با ارائه قانونی که به ساکنان هنگکنگ اجازه استرداد به سرزمین اصلی چین را میداد، به دنبال راضی کردن پکن برآمدند. این قانون به اعتراضاتی منجر شد که ماهها ادامه یافت. سپس، در سال 2020، چند «قانون امنیت ملی» به تصویب رسید که به مقامات قدرت گستردهای برای سرکوب مخالفان میداد. فعالان دستگیر شدند. رسانههای مستقل تعطیل شدند. یک کشور، دو سیستم دیگر مرده بود. سرنوشت هنگکنگ تأثیر عمیقی بر تایوان گذاشته بود. تسای به من گفت: «وقتی چین وارد میشود، آزادی از بین میرود. مردم تایوان این پیام را به خوبی دریافت کردهاند.» شی احتمالاً با بلعیدن هنگکنگ، تکرار همان بازی با تایوان را غیرممکن کرده است. اما سرنوشت اوکراین نشان داده است که یک همسایه قلدر گزینههای افراطیتری دارد. بهترین نتیجه برای تایوان اجتناب از جنگ و حفظ وضع موجود است. این امر مستلزم نظم و انضباط بسیار زیاد است و این نظم هم در بیانیههای ریاستجمهوری و هم در تعاملات عادی با جهان باید رعایت شود.
جو بایدن، رئیسجمهور آمریکا گفته است در صورت تهاجم چین، ایالات متحده از تایوان دفاع خواهد کرد. اما هر بار، کاخ سفید بیانیهای منتشر کرد و گفت که سیاست ایالاتمتحده در واقع تغییر نکرده است.
این سیاست ایالاتمتحده به عنوان «ابهام استراتژیک» شناخته میشود. ایالاتمتحده هیچ معاهده دفاعی متقابلی با تایوان ندارد. برای دههها، اجماع دو حزبی در آمریکا وجود دارد که اعلام تعهد به دفاع از تایوان میتواند احتمال وقوع جنگ را افزایش دهد. تایوان میتواند با اعلام استقلال باعث وقوع درگیری شود. واشنگتن با ادامه سیاست ابهام، چین را وادار میکند احتمال اینکه ایالات متحده به دفاع از تایوان برخیزد را در نظر بگیرد.
دولت بایدن نیز مثل پرزیدنت تسای، در تلاش است تا در مسیری حرکت کند که تایوان را بهتر آماده کند و در عین حال چین را بیجهت تحریک نکند. این امر مستلزم حدس و گمان در مورد درسهایی است که چین ممکن است از اوکراین گرفته باشد. آیا شی موفقیت نظامی اوکراین را هشداری در برابر تهاجم به همسایهای خواهد دانست که در حال ایجاد قابلیتهای نامتقارن است؟ یا تصمیم خواهد گرفت که باید قبل از اینکه تایوان به اندازه کافی مسلح شده و آموزش ببیند، حمله کند؟
سیاست آمریکا شتاب ضدچینی خاص خود را دارد. مایک پمپئو، وزیر خارجه سابق آمریکا در اوایل سال جاری در تایپه سخنرانی و استدلال کرد که ایالات متحده باید تایوان را بهعنوان یک دولت-ملت بهرسمیت بشناسد. اما لفاظیهای اجرایی و ژستهای نمادین که بهخوبی برای حوزههای سیاست داخلی انجام میشوند، بسیار مبهم هستند. ایالات متحده بزرگترین نبرد دریایی پس از جنگ جهانی دوم را برای شکستن محاصره چین آغاز خواهد کرد؟ ایالات متحده با علم به اینکه پرسنل نظامی آمریکا در ژاپن، گوام و احتمالاً هاوایی در تیررس موشکهای چینی هستند، به یک نیروی مهاجم چینی حمله خواهد کرد؟ مردم آمریکا واقعاً از جنگ با پرجمعیتترین کشور جهان، آنهم برای برای دفاع از تایوان، حمایت میکنند؟
شاید به همین دلیل، با هر کسی که در تایوان صحبت کردم، بیشتر بر این تمرکز داشت که چگونه ایالات متحده میتواند به آمادهسازی تایوان کمک کند و حرفی از اینکه آمریکا چطور میتواند در جنگ به تایوان کمک کند به میان نیامد. با افزایش احتمال جنگ، نگرش تایوانیها نیز تغییر کرده است. یک نظرسنجی که پس از حمله به اوکراین انجام شد، نشان داد که تعداد افرادی که در تایوان انتظار دارند در صورت وقوع جنگ، نیروهای آمریکایی به کمک تایوان بروند، از 57 درصد به 40 درصد کاهش یافته است، در حالی که 73 درصد گفتهاند که برای دفاع از خود خواهند جنگید. با مشاهده تفاوتی که هشت سال آموزش برای اوکراین ایجاد کرد، بسیاری معتقدند که افزایش آموزش نظامی باید بیسروصدا دنبال شود. با توجه به اینکه ایالاتمتحده یک توافق رسمی برای کمک به آمادهسازی تایوان برای دفاع از خود دارد، آموزش تایوانیها پاسخی منطقی و مطابق با تعهدات موجود ایالاتمتحده خواهد بود. در مقابل، تمرینهای نظامی مشترک نقشی را برای ارتش ایالاتمتحده تصویر میکند که فراتر از آمادهسازی تایوان برای دفاع از خود است.
ایالات متحده همچنین میتواند اقدامات غیرنظامی انجام دهد. این کشور باید تمام تلاش خود را برای تعمیق و منظمکردن گشایشهای دیپلماتیک با چین در مورد تایوان به کار گیرد تا از حادثهای که میتواند رخ دهد، جلوگیری کرده و تنشها را مدیریت کند. ایالاتمتحده همچنین میتواند روابط تجاری خود با تایوان را گسترش دهد تا این کشور در برابر اجبار چین ایمنتر شود و بیشتر در زنجیره تامین امن قرار گیرد. از آنجایی که ایالات متحده صنعت نیمهرساناهای خود را تقویت میکند، میتواند با تایپه شریک شود. ایالاتمتحده میتواند بهصورت دیپلماتیک برای افزایش همکاری تایوان با سایر دموکراسیها، از جمله در مورد مسائل عملی که تایوان در آنها تخصص دارد، کار کند. ایالات متحده و سایر دموکراسیها همچنین میتوانند پیامدهای اقتصادی گستردهای را که با هر تلاشی برای تصرف بهزور تایوان ایجاد میشود، برای چین مشخص کنند.
بسیاری از این موارد در حال حاضر در دستور کار دولت بایدن و تسای قرار گرفته است. جوزف وو، وزیر امور خارجه تایوان، به نیاز تایوان برای مقابله با انزوای دیپلماتیک خود با تأکید بر دموکراسی تکرار کرده است. تایوان در اروپا نفوذ کرده است و برخی کشورهای اروپایی تمایل خود را برای افزایش تعامل با تایوان اعلام کردهاند. این تمایل به تعامل بهویژه از سوی کشورهای اروپای مرکزی و شرقی بیشتر است. آنها توسط کمونیستها اداره میشدند و مشکلات تهدید یک کشور اقتدارگرا را درک میکنند. به عنوان مثال، لیتوانی پس از اینکه به تایوان اجازه داد دفتری در پایتختش افتتاح کند با واکنش چین مواجه شد، اما در مقابل این واکنش ایستاد. این ممکن است یک قدم کوچک به نظر برسد، اما باعث تقویت روحیه در تایوان میشود.
با این حال، این پیروزیهای کوچک فقط مقیاس چالش را نشان میدهد. خود وو از اصطلاح جنگشناختی برای توصیف ماهیت جامع فشار چین بر تایوان استفاده کرده است. او به من گفت: «آنها از ابزارهای موشک، هوا، کشتی، اطلاعات نادرست، حملات سایبری و اجبار اقتصادی استفاده میکنند. به عنوان یک هشدار، چین ورود صدها محصول صادراتی از تایوان را ممنوع کرده است. آنها ادعا کردند که آزمایش کووید انبههای ما مثبت بوده است. من فکر نمیکنم کسی بتواند برای انبه تست پیسیآر انجام دهد!» به لطف فشار چین، تعداد کشورهایی که روابط دیپلماتیک با تایوان دارند به کمترین میزان خود یعنی 14کشور کاهش یافته است.»
وو معتقد است که اگر چین تایوان را تصرف کند، جاهطلبیهای حزب کمونیست چین میتواند تا دریای چین شرقی گسترش یابد و ژاپن را هم تهدید کند. چین حتی میتواند با تصرف تایوان به دریای چین جنوبی مسلط شده و حتی در اقیانوس هند نیز پیشروی کرده و پایگاههای نظامی ایجاد کند.
در دیدارم با پرزیدنت تسای، او به من گفت:«آنچه من میخواهم به آن برسم این است که تایوان از نظر اقتصادی و نظامی انعطافپذیرتر شود. فقدان گشایش دیپلماتیک با چین، خطر کشش به سمت درگیری را در پی دارد. وقتی قوی، انعطافپذیر، قابل اعتماد و شریک خوبی باشیم، مردم ارزشهای ما را خواهند دید. این ما را شایسته حمایت میکند.»