خوداصلاحی به جای براندازی
روزنامه هممیهن ، منتشر کننده آخرین و بروزترین اخبار داخلی و خارجی.
ایران عزیز که در طول تاریخ، تندبادهای سهمگینی را از سر گذرانده است و افتان و خیزان تاریخ پردرد و رنج و البته افتخارآمیز خود را رقم زده است، این روزها حال خوشی ندارد و بدخواهان و دشمنان از بیرون و درون پیشرفت و سربلندی آن را مورد تهدید قرار دادهاند، ولی جسم مجروح و روح آزرده آن چشم به آینده بهتر دوخته است. با افسوس و درد و دریغ از آنچه این روزها بر میهن و ملت میگذرد و جان باختن دهها انسان که در میان آنها کودک و نوجوان کم نیست و عرض تسلیت به ملت شریف بهخصوص بازماندگان و آرزوی سلامتی برای آسیبدیدگان، از گزارش جامع و آسیبشناسانه شما بزرگواران از حوادث سیستان و بلوچستان و علل و عوامل پدیدآمدن آنها و احیاناً نمودن راه درمان و برونرفت از بحران تشکر میکنم و تقاضا دارم این مطالب را به اطلاع دستاندرکاران امور برسانید و بر مسئولان نیز فرض است که علاوه بر تحلیلها و گزارشهایی که از مجاری رسمی میرسد، از طریق مجاری بیطرف و خیرخواه در جریان امور قرار گیرند. در مورد سیستان و بلوچستان مظلوم و عزیز و آنچه این روزها بر آن گذشته است، چند نکته را عرض میکنم:
اولاً: عزل یک مسئول (هرچند بسیار دیر) کار درستی بود و انتظار این است که در برخورد با کسانی که مقصرند دستکم سرعتی به خرج داده میشد که متأسفانه در برخورد با معترضان میشود.
ثانیاً: همه مسببان و برنامهریزان و تخلفکنندگان مورد بازخواست و برخورد قرار گیرند.
ثالثاً: در وطنخواهی و نجابت مردم بزرگوار استان بهخصوص قوم اصیل و محترم بلوچ تردیدی نیست؛ امری که در مقاطع مختلف بروز و ظهور کرده است و نیز محرومیتهایی که این استان از آن رنج میبرد بر کسی پوشیده نیست.
رابعاً: در حوادث اخیر نیز بر این استان و بهخصوص بخش بلوچ آن ستم و جفای مضاعف رفت که لازم است هرچه زودتر مردم منطقه که هم رنج محرومیت و هم ستم اشرار را بیش از دیگران احساس و تحمل کردهاند، مورد استمالت[دلجویی] قرار گیرند و نیز آسیبی که بهخصوص به لحاظ روحی و حیثیتی به این مردم رسیده است تا آنجا که ممکن است جبران شود.
چنانکه بارها گفتهام و گفتهاند ریشه حوادث تلخ را باید در درون جستوجو کرد و آن را ناشی از سازوکار و شیوه پراشتباه و نادرست حکمرانی دانست و چارهکار نیز شناخت ویژگیهای حکمرانی خوب و تن دادن به آن است. حکمرانی خوب ویژگیهایی دارد که از جمله مهمترین آنها شناخت (یا بهرسمیت شناختن) حقوق ملت و رعایت آزادیهای اساسی بهخصوص زمینهسازی اعمال حق شهروندی شهروندان که اعضای یک ملتاند و ملت از گرایشها، قومیتها، سلیقهها و حتی مذاهب تشکیل شده است و نیز تامین ثبات و امنیت کشور با حضور و کمک خود مردم که صاحب اصلی کشور و حکومتاند و بهخصوص حکمرانی خوب آن است که پیشران کشور بهسوی توسعه همهجانبه توأم با عدالت باشد. وقتی این ویژگیها بود حکمرانی خوب هم خواهد بود و هرکدام از اینها که نباشد، حکمرانی را باید حکمرانی بد دانست. البته بیگانگان و بدخواهان و دشمنان عزت ملت و استقامت و پیشرفت کشور بیکار نمینشینند ولی نقش و کار آنها بیشتر بهرهبرداری سوء از نارضایتی مردم و تلاش برای سوق دادن این اعتراضها به سوی ناآرامی است و حتی ابزار قرار دادن خون و رنج مردم برای نیل به مقاصد شومی است که دارند. ندیدن یا انکار وضع بدی که به نام زندگی بر مردم تحمیل میشود، نارضایتی را از بین نمیبرد و اگر چشماندازی به سوی بهبود اوضاع نباشد نارضایتی همراه با یأس و احیاناً به آشوب علیه آنچه هست مبدّل میشود. اولین گام اصلاح نهتنها بهرسمیت شناختن حق اعتراض بلکه استقبال از آن است. اینکه هر اعتراضی، اغتشاش معرفی شود و برخورد خشن و سخت با آن توجیه گردد، مشکل را بیشتر میکند. از سوی دیگر در جهان و فضایی به سر میبریم که وضع گریزناپذیر ارتباطات در آن زمینه بهرهبرداری سوء از نارضایتیها و استفاده ابزاری از آن برای رسیدن به مقاصد شوم را آسان کرده است. براندازی نه ممکن است نه مطلوب؛ ولی ادامه وضع کنونی هر لحظه زمینههای فروپاشی اجتماعی را پهنتر و بیشتر میکند.
در یک کلام: کمهزینهترین و پرفایدهترین راهکار که نتیجه آن ثبات و پیشرفت و بازسازی اعتماد ازدسترفته بخش مهمی از جامعه از حکومت است، خوداصلاحی نظام است، هم در ساختار، هم رویکرد و هم رفتار؛ امری که همواره از سوی خیرخواهان گفته و پیشنهاد شده است، ولی ظاهراً حتی نیاز به شنیده شدن آن احساس نمیشود چه رسد به عمل کردن آن.
در حوادث اخیر آنچه چشمگیر است حضور زنان، جوانان و حتی نوجوانان معترض در عرصه است. نگوئیم تعداد آنها زیاد نیست بگوئیم و بدانیم که بخش بزرگی از جامعه در اصل نارضایتی با معترضان شریکاند و دل بخشهای مهمی از جامعه بهخصوص نخبگان و انبوهی از نیروهایی که بر خشونتپرهیزی و اعتراض مدنی تاکید داشتهاند با آنها است و نمونه آن را در دانشگاههای کشور میبینیم که این بار همدلی و همراهی استادان با دانشجویان بیشتر است و متأسفانه هم استاد و هم دانشجو تحت فشار قرار میگیرند. اعتراض گرچه با مرگ ناگوار خانم مهسا امینی دخترخانم کُرد سنی آغاز شد، ولی خوشبختانه در اثر هوشیاری مردم و بهرغم تلاش مذبوحانهای که بهخصوص از خارج هدایت میشد، اعتراض رنگ و بوی قومی و مذهبی نگرفت و صدای تجزیهطلبی که مورد خواست دشمنان است، شنیده نشد. ولی بپذیریم که محرومیت همه جا هست؛ در نواحی مرزی که بیشتر سکونتگاه اقوام مختلف است و نیز برای زنان و جوانان بیشتر است و از اولویتهای حکمرانی خوب تلاش مضاعف برای رفع این محرومیتهای مضاعف است. در مورد ترکیب جامعه بهخصوص ویژگیهای نسل جوان اگر به پیمایشها و پایشهای ارزندهای که از سال 79 به بعد چندبار صورت گرفته است در سیاستگذاریها و برنامهریزیها توجه نمیشود، دستکم مسئولان به آخرین مطالعه دولتی درباره اعتراضها و تصوراتی که از حاکمیت در نسل جدید وجود دارد و آن را منشأ مجموعهای از ممنوعیتها و محرومیتها (بهجای گرهگشایی و همدلی) میداند، رجوع کنند. پژوهشی که در شماره اخیر ماهنگار راهبردی «دیدهبان امنیت» نشر یافته است و مقایسه شود دادههای این پژوهش با آنچه در تحلیل نهادهای امنیتی آمده است و نیز مطالب و مواضعی که مسئول وزارت علوم با دانشجویان و دانشگاهیان داشته و مواضع نظیر آن تا فاصله نجومی آنها دریافته شود. نسل جدید که جهان ویژه خود را دارد، سرمایه بزرگ امروز و فردای ما است. اگر نمیخواهیم یا نمیتوانیم تقاضاهای او را برآورده کنیم، دستکم ذهنیت، امید و اعتراض او را بفهمیم. فهمیدن گام نخست تفاهم و حرکت به سوی همدلی و اقناع متقابل است.
* این گفتار در دیدار جمعی از خیراندیشان مطلع و علاقهمند به مسائل سیستان و بلوچستان ایراد شده است.