جشنوارهای با غافلگیریهای نهچندان جذاب!
به بهانه آغاز پانزدهمین جشنواره موسیقی نواحی، اینبار در گرگان
به بهانه آغاز پانزدهمین جشنواره موسیقی نواحی، اینبار در گرگان
محمدجواد صحافی
کارشناس موسیقی
موسیقی میتواند مهمترین ابزار برای انتقال و ارائه تصویری درست از فرهنگ یک جامعه، به جهانیان قلمداد شود. این مهم سالهاست در بسیاری از کشورها، به عنوان نماد و جاذبه گردشگری جلب نگاه گردشگران، علاقمندان و جامعهشناسان به موسیقی و حتی سبک زندگی اقوام شده و از همین رو نیز دولتمردان، سرمایهگذاری فراوانی جهت حفظ، بسط و شناسایی آن انجام میدهند. موسیقی و رقص محلی اسپانیا، سامبا (برزیل) و موسیقی مقامی و رقص آذربایجان، از نمونههای قابلذکری هستند که کارگزاران امور، با درک صحیح این مهم که هنر-خاصه موسیقی- میتواند به عنوان مهمترین ابزار در انتقال فرهنگ یک کشور قلمداد شود، سرمایهگذاریهای فراوانی در این حوزه انجام داده و محصول آن را نیز درو کردهاند.
اما باتوجه به گستردگی قومیتها در پهنه عظیم ایران، هنر نواحی(مقامی) جایگاه مهمی در فرهنگ این دیار دارد، در این میان موسیقی نواحی بهعنوان بخشی مهم و جداییناپذیر از این فرهنگ، سهم بسزائی از هنر داشته و اعتبار آن اگر بیشتر از موسیقی ملی ایران که باعنوان موسیقی ردیف دستگاهی شناخته میشود، نباشد همشأن و همتراز آن است. نیک میدانیم بسیاری از گوشههای حاضر در ردیف موسیقی ایرانی، برگرفته از نغمات و آواهای محلی است که سالیانسال در میان اقوام یکمنطقه رواج داشته است، با این حال اما موسیقی نواحی ایران که خود رنگینکمانی از انواع آواها و نواهای گونهگون است و هر یک به تنهایی میتواند، پرچمدار موسیقی و فرهنگ یک سرزمین معرفی شود، با بیتوجهی محض از سوی کارگزاران مواجه شده و همچون سایر جنبههای هنر، خاصه موسیقی در آستانه محاق و فراموشی است. اندک میراث برجای مانده این هنر نیمهجان نیز، ماحصل تلاشها و ممارستهایی است که میراثداران این عرصه تاکنون کشیده و این درخت اصیل و نجیب را استوار و سبز نگاه داشتهاند.
در این میان شاید بتوان جشنواره موسیقی نواحی را تنها کورسوی امیدی دانست که هنرمندان این حوزه را امیدوار به برگزاری و تداوم آن کرده است. جشنوارهای که نخستین دوره آن در سال 1378 و به پیشنهاد هنرمند والامقام، محمدرضا درویشی در کرمان برگزار شد و بهجز وقفهای که به دلیل وقوع زلزله غمبار بم در آن حاصل شد، روند برگزاری آن همهساله در شهر کرمان تداوم یافته است. اما از آنجا که این روزها، هیچ رخدادی را نمیتوان پیشبینی کرد و هر زمان از روز غافلگیریهای جدید و بدون دلیلی برای مردم عیان میشود، در اقدامی نسبتا عجیب، مکان برگزاری این جشنواره در آخرین لحظات، به شهر گرگان تغییر یافته و سنت همیشگی برگزاری جشنواره نواحی در شهر کرمان، شکسته شد.
روز یکشنبه 22 آبانماه، انجمن موسیقی ایران اعلام کرد، پانزدهمین جشنواره ملی موسیقی نواحی ایران، از سوی انجمن موسیقی ایران و با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان گلستان از 23 تا 27 آبانماه 1401 در شهر گرگان برگزار خواهد شد. روابط عمومی انجمن موسیقی ایران ادعا کرده، «این دوره از جشنواره باتوجه به مهیا نشدن زیرساخت فنی تالار مرکزی بهعنوان مکان برگزاری جشنواره در موعد مقرر در استان کرمان، در شهر گرگان پذیرای هنرمندان شرکتکننده و علاقمندان اینگونه موسیقایی است.» این درحالیاست که تفاهمنامه ایجاد دبیرخانه دائمی و برگزاری سالانه جشنواره موسیقی نواحی ایران در کرمان در «آبانماه 1400» به امضای سرپرست معاونت امور هنری و استاندار کرمان رسیده بود.
طبیعی است مهیا نبودن زیرساخت فنی تالار محل برگزاری، برای انجام جشنوارهای که 15سال از زمان برگزاری ثابت آن در یک شهر سپری میشود، عذر موجهی قلمداد نشده و این شائبه را در ذهن متبادر میکند که اتفاق دیگری در پسپرده در حال رخداد است.
گرچه نباید از این مهم نیز غافل شد که برگزاری 15دوره متوالی جشنوارهای در این قد و قامت، در یک مکان خاص نهتنها هیچ مزیتی نداشته که به دلیل تنوع فراوان قومیتی در کشور، ایرادات و انتقادات بسیاری نیز به آن وارد است، چراکه گستردگی موسیقی نواحی ایران، همچنین ظرفیت پذیرش و برگزاری جشنوارهای به عظمت اقوام ایرانی، در استانهای واجد شرایط ایجاب میکند تا برای جلوگیری از هرگونه ترجیح بلامرجح، نمایش استعدادهای نواحی مختلف کشور و ثبت و ضبط دقیقتر آثار موسیقی نواحی، محل برگزاری جشنواره بهصورت سالانه تغییر کرده و با یک برنامهریزی دقیق و معین، محل برگزاری جشنواره سال آتی از میان شهرهای واجدشرایط، بررسی و در مراسم اختتامیه اعلام شود.
با این اوصاف امید آن میرود تا جشنواره موسیقی نواحی ـ که تنها امید عاشقان حقیقی موسیقی است ـ به شرایطی بهتر و ایدهآلتر رسیده و مسئولان متولیان امر، با ثبت این آثار، ضمن محارست از خطر نابودی این هنر اصیل و نجیب، راه را برای پژوهشگران و محققان علاقمند به این حوزه باز کنند.