نگاه خارجی
روزنامه هممیهن ، منتشر کننده آخرین و بروزترین اخبار داخلی و خارجی.
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
تئوریهای توطئه درباره شاهچراغ
متیو پتی
تحلیلگر Responsible Statecraft
فردی سلاح به دست هفته گذشته وارد مقبره شاهچراغ شیراز شد و 15 نمازگزار را با اسلحه به قتل رساند. او مورد اصابت گلوله قرار گرفت و در بازداشتگاه پلیس ایران جان باخت. داعش مسئولیت این حمله را برعهده گرفته و آن را بخشی از جنگ فرقهای گسترده خود علیه شیعیان دانست. واکنش به این حمله بهطرز وحشتناکی یادآور جنگ داخلی اولیه سوریه یا انقلاب 1979 ایران بود. مردم به خط رسمی در مورد آشکار شدن خشونت اعتماد نداشتند. اما با آشکار شدن حقایق بیشتر، تئوریهای توطئه بیش از آنکه روشنتر شوند، پنهانکاری کردند. روزنامهنگاران خارجی بهجای اینکه به عنوان بررسیکننده گمانهزنی عمل کنند، خودشان دست به گمانهزنی زدند.
داعش در نهایت ویدئو و عکسهایی را از «ابو عایشه العمری» در حال بیعت با این گروه در مقابل پرچم داعش منتشر کرد. به غیر از یک توطئه پیچیده غیرقابل تصور، این تصاویر ثابت میکند که داعش مقصر بوده است. مشخص نیست چرا داعش برای انتشار فیلمهای ازپیشضبط شده اینقدر معطل کردند. شاید منتظر بودند تا کشتهشدن عامل تروریستی تایید شود.
رسانههای خارجی قبل از بررسی جزئیات، مستقیم به انتشار تئوری توطئه پرداختند. خبرنگاران بیبیسی، که معمولاً لحنی سنجیده و خنثی دارند، صرفاً سوءظن برخی درباره عاملیت این حمله را منتشر کردند و اینگونه القا کردند که حمله برنامهریزی حکومت بوده است. یکی از خبرنگاران اکونومیست نظریه تئوری توطئه را «گمانهزنی معقول» نامید. اندیشکده آمریکایی Critical Threats ProjectT اعلام کرد که «بسیار بعید» است که داعش «مستقیماً در این حمله دست داشته باشد.» «حمله داعش» در ایران درست زمانی اتفاق میافتد که اعتراضات در ایران در جریان بوده است. یکی از خبرنگاران بیبیسی در توئیتی نوشت:«امروز چهل روز از مرگ مهساامینی در بازداشت میگذرد. داعش ناگهان در جریان قیام علیه اسد ظهور کرد و تمرکز جهان را به خود معطوف کرد! این سناریو تکرار شده است.» بد نیست نگاهی به تاریخ القاعده و داعش در جنگ داخلی سوریه بیندازیم. در دسامبر 2011، خودروهای بمبگذاری شده در خارج از دفاتر اطلاعاتی سوریه منفجر شدند. چند هفته بعد، یک بمبگذار انتحاری اتوبوسی پر از پلیس ضدشورش را منفجر کرد. در این حملات دهها غیرنظامی کشته و صدها نفر زخمی شدند. منابع خبری القاعده را مقصر دانستند. مخالفان سوری به اتفاق آرا این حملات را کار نیروهای بشار اسد دانستند. نیویورکتایمز گزارش داد که نه دولت و نه اپوزیسیون، شواهد قاطعی برای دست نداشتن خود در این ماجرا ندارند. حتی دولت اوباما به دخالت دولت اشاره کرد و اعلام کرد که این بمبگذاری نشان داد که نیروهای امنیتی سوریه «اراذل و اوباشی هستند که گاهی به نظر میرسد خارج از کنترل دولت عمل میکنند.» اما حقیقتا این القاعده بود که آن حمله را ترتیب داده بود. جبهه النصره، شاخه محلی این گروه شبهنظامی، در نهایت با انتشار ویدئویی دقیق مسئولیت انفجار اتوبوس پلیس را برعهده گرفت. اگرچه سوالات بیشتری پیرامون بمبگذاری دفتر اطلاعاتی قبلی وجود دارد، اما مقامات دولت ایالات متحده معتقدند که این بمبگذاری نیز کار جبهه النصره بوده است. با گذشت زمان، مخالفان سوری از انکار حضور القاعده به پذیرش جبهه النصره به عنوان شریک ائتلافی خود تغییر موضع دادند. گزارش انتقادی از اعتراضات همیشه کاری دشوار است. هیچکس نمیخواهد به عنوان کسی که اعتراضات مردمی را تخطئه میکند، شناخته شود. در مواردی که اطمینانی در کار نیست، خطرات اخلاقی نزدیکشدن به موضع حکومت بسیار بیشتر از خطر نزدیکشدن به موضع مخالفان است. با این حال وفاداری به حقیقت در موقعیتهای اینچنینی از اهمیت بیشتری برخوردار است. افرادی که با خطرات جدی روبهرو هستند به اطلاعات مورد وثوق نیاز دارند. همینطور بازیگران بیرونی که سعی در کمک به وضعیت دارند و اگر رهبران اپوزیسیون نخواهند بین افسانه و واقعیت تمایز قائل شوند، نشان میدهد که مسئولیت تصمیماتی که راجع به مرگ و زندگی معترضان است را نمیپذیرند.