تاریخچه دراماتیک استقلالطلبی زنان
روزنامه هممیهن ، منتشر کننده آخرین و بروزترین اخبار داخلی و خارجی.
سحر عصرآزاد
منتقد سینما
سریال تاریخی «شبکه مخفی زنان»، طنز را محملی قرار داده برای روایت سویهای از ناگفتههای تاریخ معاصر ایران که در کثرت آثار تاریخی مردانه/ با محوریت مردان، به آن پرداخته نشده؛ تاریخنگاری جنبش استقلالطلبی زنان ایرانی از سده 1300شمسی که تا امروز -در سده 1400شمسی- همچنان ادامه و حرفهای تعیینکنندهای برای گفتن دارد.
افشین هاشمی با کارنامهای متنوع و پرتعداد در عرصه بازیگری، کارگردانی، تئاتر، سینما و تلویزیون و... سریالسازی برای شبکه نمایش خانگی را بهعنوان گامی بلند در کارنامه خود ثبت کرد. به همین واسطه فیلمنامه محمد رحمانیان را براساس ایدهای از محسن قرایی با بازنویسی خودش محور ساخت این سریال قرار داد. «شبکه مخفی زنان» بر بستر درامی ملهم از واقعیت و تخیل، به مقطعی مهم از تاریخ معاصر ایران میپردازد که در مسیر تغییر و تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، ضرورت و اجبار هویتمندی و صدور شناسنامه برای همه افراد جامعه، موتور محرکه درام را راه میاندازد.
درواقع اجبار صدور سجل احوال؛ همچون قطره آبی است که راه به لانه مورچهها پیدا کرده باشد. قطره آبی که همراه خود عرصهای برای نمود هویت، استقلال و توانمندی زنانی از اقشار مختلف جامعه ایران سال 1310 را فراهم میکند و نخستین مطالبه بهحق آنان را بهدنبال دارد. این مطالبه عبارت است از شکلگیری کانونها، انجمنها و نهادهایی با محوریت و حضور زنان برای شکوفا شدن این بازوی قدرتمند سرکوبشده سالیان.
همانطور که اشاره شد، طنز محملی است برای تلطیف کردن سویههای تلخ، تند و تیز شرایط اجتماعی غالب بر آن مقطع از تاریخ و نقدی که متوجه آن نوع نگاه و تعمیمپذیریاش است. نویسنده و فیلمساز با سابقه روشنی که در بهرهمندی هوشمندانه از قالب طنز متناسب با دراممحوری دارند، توانستهاند قصه پرشخصیت و پر پیچوخم خود را بهشکلی جذاب پیش ببرند.
علاوه بر این، جنس طنز حاکم بر درام پرماجرای این سریال بهگونهای طراحی شده که مانع از لوث شدن سویه تاریخی اثر شود و بهگفته بهتر، تشخص تاریخ، رویدادها و شخصیتهای واقعی و ریشهدار را حفظ کرده و از ابتذال و سطحینگری رایج در اکثر طنزهای تاریخی فاصله بگیرد.
محوریت سریال با شخصیت میرزامحمود زنبورکچی (سیامک انصاری)؛ کارمند عالیرتبه اداره سجل احوال است که ماموریت پیدا میکند بهعنوان بازوی نفوذی در تشکیل کانون بانوان مشارکت داشته و در عین حال ابتکار عمل را بهدست گرفته و مانع از تشکیل نهادها و تشکلهای موازی شود.
نقش چندوجهی زنبورکچی بهگونهای پیشبرنده است که در عین به چالش کشیده شدن نیاز دراماتیک او که به رسم مردان آن روزگار چندهمسری را -البته به بهانه پسردار شدن- حق خود میداند، با اجباری شدن سجل احوال بهتدریج از همسرانش پردهبرداری شود و بهعنوان کاراکتر مرد نمونهوار نیز مورد توجه قرار بگیرد. در عین حال حضور او در شکلگیری کانون بانوان بهعنوان یک ماتاهاری مرد، امکان اشراف یافتن به مناسبات درونی و پشتپرده قدرت را در طول 100سال گذشته، به مخاطب سریال میدهد.
بازنمایی شخصیتهای زن شناختهشده یا کمتر شناختهشده همچون پروین اعتصامی، وارتو طریان، ایران تیمورتاش، پرخیده، نصرالملوک کاشانچی، پری آقابایوف، نیمتاج سلماسی و سکینه پری در کنار بزرگمردانی همچون دکتر محمود حسابی، جهانگیرخان صوراسرافیل و... هوشمندیای است که حرکت ظریف و لغزان درام محوری بین واقعیت و خیال، مستند و تخیل، تاریخ و طرحواره تاریخ را مقبولتر و جذابتر میکند.
تلاقی پخش سریال «شبکه مخفی زنان» با رویدادهای مقطع اخیر این سرزمین که میتواند ادامهای باشد بر همان جریان استقلالطلبی و هویتمندی زنان، بزنگاهی را در حافظه هنرهای نمایشی ثبت کرده که برای تحلیل و کالبدشکافی آن، نیاز به گذر زمان و ایجاد فضایی شفاف برای درک و دریافت سنتز گذشته در زمان حال است.