امتناع قطعی از گفتوگو خطرناک است
هنری کیسینجر در مباحثه با ریچارد هاس درباره بحران غرب و روسیه هشدار داد:
هنری کیسینجر در مباحثه با ریچارد هاس درباره بحران غرب و روسیه هشدار داد:
ترجمه: آریا صدیقی
هنری کیسینجر از نظریهپردازان مکتب رئالیسم است. شاید به همین دلیل است که نظریاتش در ماههای گذشته درباره بحران اوکراین خیلی بهمذاق برخی دیگر از تحلیلگران خوش نیامده است. کیسینجر معتقد است نباید روسیه پوتین را از معادلات دنیا حذف کرد. او معتقد است باید با روسیه گفتوگو شود، نگرانیهایش درک شود و ضمن قراردادن شروطی از سوی غرب، روندی برای تعامل با روسیه براساس منافع دو طرف، آغاز شود. نظر کیسینجر در خصوص چین نیز کموبیش مشابه است. او معتقد است حذف چین از نظام بینالملل غیرممکن است و رویارویی با این کشور بزرگ نیز فاجعه یک جنگ جهانی را در پی خواهد داشت. کیسینجر اخیرا در اندیشکده شورای روابط خارجی آمریکا حضور یافته و با ریچارد هاس، رئیس این شورا به گفتوگو پرداخته است.
هنری! ما در عصر رسانههای اجتماعی زندگی میکنیم. انواع افراد یا جوامع، اکنون مجموعهای از حقایق را خودشان انتخاب میکنند. تئوریهای توطئه در حال گسترش هستند. من فکر میکنم میتوانیم این ایده را مطرح کنیم که این امر رهبری مؤثر را دشوارتر میکند. اگر بخواهید کتاب جدیدی در مورد رهبری بنویسید، کسی را در حال حاضر در این زمینه میبینید که بتوانید بگویید یک رهبر بزرگ است؟ یا اینکه با توجه به فناوریها و سیاستهایی که در سرتاسر جهان میبینیم، آیا رهبر بزرگ بودن تقریباً بسیار دشوار شده است؟
این سوال دو جنبه دارد. وقتی به عملکرد رهبران کشورهای جهان نگاه میکنید، برخی از آنها در زمان خود به عنوان رهبر شناخته نمیشدند. زمانی که سادات رئیسجمهور مصر شد، من گاهی فکر میکردم که او شخصیتی دارد که فقط حرفهای خوبی میزند، اما از عمل خبری نیست. البته، شارل دوگل به عنوان پایینترین سرتیپ ارتش فرانسه، خود را به عنوان رهبر فرانسویهای آزاد معرفی کرد و ادعایش را به دلیل اینکه اعتقاداتش با ضرورت تاریخی مطابقت داشت، ثابت کرد. او وقتی در سال 1944 به پاریس بازگشت، مردم حتی نمیدانستند او چه شکلی است، زیرا او را فقط از طریق بیبیسی شناخته بودند. دوگل اراده خود را به عنوان فردی که قرار است فرانسه را به دورهای دیگر هدایت کند، بر همه نیروهای رقیب و متخاصم تحمیل کرد. او در طول تاریخی پرتلاطم به اجرای دیدگاه خود نزدیک شد، بهگونهای که میتوان گفت سیاست فعلی فرانسه اساساً براساس اعتقادات گُلیستی شکل میگیرد.
میخواهم سوالی درباره چین از شما بپرسم. روابط چین و آمریکا آنطور که قبلا میشناختیمش در دوره دو یا تا حدی حتی سه رئیسجمهوری آمریکا بدتر شده است. در واقع، گاهی اینطور به نظر میرسد که تفاوت زیادی بین سیاست خارجی دولت قبلی و دولت فعلی آمریکا در قبال چین وجود ندارد. بنابراین سوال من این است که آیا شما مبنایی برای بهبود روابط بین ایالات متحده و چین میبینید؟ برای تغییر این وضعیت چه باید کرد؟ اگر میتوانید پیشنهاد دهید. فکر میکنید چه چیزی میتواند این وضعیت را به سمت بهتر شدن تغییر دهد؟
چین به این دلیل که کشور بزرگی است، همیشه چالش خاص خودش را برای ما داشته است. ما هرگز با کشوری با قدرت اقتصادی و حتی، تا حدی، نظامی مشابه با چین برخورد نکردهایم. فلسفه رهبری چین تقریباً برعکس آمریکا است. آمریکا زمانی از محیط امپریالیستی خود بیرون آمده که اقیانوسها در دو سویش بود و بنابراین سیاستخارجی را بر مبنای جهانیشدن ایجاد کرد. البته مشکلات خاصی وجود داشت که راهحل دقیقی داشت و پس از آن تنشهای ناشی از این مشکلات از بین میرفت و درک متقابلی از موضوعات یا منافع ایجاد میکرد. اما چین به تاریخ خود از منظر یک روند مداوم هزاران ساله مینگرد و بنابراین آنها کمتر نگاه ظاهری به مسائل دارند و مسائل را بیشتر فرآیندی میبینند. مثلا یک مذاکرهکننده آمریکایی معمولاً دارای تعدادی ویژگی است که به مشکلات فردی مربوط میشود. اما چینیها همیشه از این ویژگیها به عنوان یک فرآیند تعبیر میکنند. بنابراین از آنجایی که چین از نظر نظامی و اقتصادی به کشوری قدرتمند تبدیل شده، این مشکل ذاتی به وجود آمده. تفاوتهای ایدئولوژیک هم وجود دارد. رهبران آمریکایی این اعتقاد را دارند که ارزشهای ما به کل جهان مربوط است و بنابراین کشورها را با میزان نزدیکیشان با تصورات ما از رفتار صحیح، قضاوت میکنند. چینیها به سیاستخارجی به عنوان عملکرد نهادهای تاریخی نگاه میکنند. آنها از کمونیسم نه برای تبلیغ، بلکه برای سازماندهی جامعه خود استفاده میکنند و بنابراین شدیداً جنبه تبلیغی سیاست آمریکا را نادیده میگیرند.
چین تا حدی به دلیل ترساش از اتحاد جماهیر شوروی وارد آغاز روابط با آمریکا شد و به این ترتیب نیکسون و مائو توانستند بر سر ترتیبات نظم بینالملل، آنگونه که فهم کرده بودند و در مورد رابطه آمریکا با چین از نظر منافع ملی هر دو طرف و تنظیم اقدامات در چارچوب تفاهمها به توافق برسند. با قدرتمندتر شدن چین و قرار گرفتن در موقعیتی تقریباً برابر با ایالات متحده، مجموعه جدیدی از مسائل به وجود آمد. چالشی کلیدی از نظر فلسفی در روابط با دشمنان وجود دارد. آیا بهترین راه مقابله با آنها این است که در هر زمان و هر موقعیت سعی کنیم در موقعیت برتر در مقایسه با آنها قرار بگیریم؟یا بهتر است درک کنیم که هر یک از ما باید بخشی از یک سیستم جهانی باشیم و مادامی که در درون این سیستم هستیم بدانیم که اقدامات هر کدام از ما بر دیگری اثرگذار است. ما اکنون در مرحلهای هستیم که از چهار دولت قبل آغاز شد و ادامه یافته است. مبنایش هم این است که هر یک از طرفین تشخیص میدهد که طرف دیگر یک تهدید بالقوه است و بنابراین احساس میکند که باید سطحی لازم از تسلیحات را داشته باشد. اما به موازات آن فکر میکند که تلاش برای اقدامات مشارکتی را بیشتر کند. این تلاشها باعث میشود که یک طرف به این فکر نکند که از قدرت برترش در هر زمینهای، علیه دیگری استفاده کند.
این روند عملکرد خوبی داشت. در واقع در چهار دولت بسیار خوب کار کرد. اما در دو دولت گذشته عنصر تقابل به عنصر اصلی تبدیل شد و بنابراین آنچه که باید انجام شود، این است که ببینیم آیا میتوان سطحی از گفتوگو با چین برقرار کرد که در آن بتوان بر خطرات اصلی در جهان تمرکز کرد. یکی از خطرات بزرگ در جهان این است که جنگ بین کشورهای پیشرفته مانند چین و ایالات متحده احتمالاً ویرانی در جهان ایجاد میکند که تأثیر آن حتی از جنگ جهانی اول هم بیشتر است.
بنابراین دو طرف حداقل باید بپذیرند که این خطری است که فقط آنها قادر به غلبه بر آن هستند. هنگامی که توافق کردند که سیاستهایشان براساس آن مبنای مشترک اجرا شود، آنوقت میتوانند از دیدگاه خارجی، مکانیسمهایی را راهاندازی کنند که بهوسیله آنها بتوانند در مراحل اولیه بحرانها با یکدیگر صحبت کنند تا ببینند چگونه میتوان دامنه بحرانها را محدود کرد یا از آنها اجتناب کرد.
قصد ندارم کلماتی را در دهان شما بگذارم، اما بهطور ضمنی آنچه که شما گفتید این است که این احتمال وجود دارد که ایالات متحده و چین بتوانند براساس یک اصول مشترک قابلقبول با هم همکاری کنند. آیا تا زمانی که پوتین در قدرت است و این جنگ ادامه دارد، در مورد آمریکا و روسیه هم همین را میگویید؟ یا فکر میکنید، براساس تعبیری که در برخی از نوشتههایتان به کار بردید، روسیه پوتین یک قدرت انقلابی است و به دنبال این است که براساس نظم جهانی که ما آن را قابل قبول میدانیم عمل نکند، بلکه بیشتر به دنبال سرنگونی این نظم جهانی است؟ آیا از برخی جهات، تفاوت اساسی بین نحوه نگاه شما به روسیه در زمان پوتین و چین در زمان شیجینپینگ وجود دارد؟
خب، روسیه البته تاریخ متفاوتی با چین داشته است. ترجیح میدهم این تاریخ را به یک شخصیت گره نزنم. من فکر میکنم تحلیل درستی نیست که این مسائل را شخصی کنیم و صرفا روی یک فرد تمرکز کنیم. چالش اساسی زمانی بهوجود آمد که دیوار برلین فروریخت و کل منطقه بین مرکز اروپا و مرز روسیه شروع به تغییر کرد. ایالات متحده تلاش کرد تا کل این منطقه را، بدون استثنا، در یک سیستم استراتژیک تحت رهبری آمریکا ادغام کند، بهطوری که کمربند ایمنی که روسیه در طول تاریخ خود از آن برخوردار بود از میان رفت. به همین دلیل است که من فکر میکنم که این سیاست عاقلانهای نیست که آمریکا بخواهد اوکراین را در ناتو بگنجاند.
البته هیچیک از حرفها، رفتار پوتین و شیوهای که او برای حل مساله در پیش گرفته را توجیه نمیکند. تلاش برای الحاق مجدد اوکراین به قلمرو روسیه با توسل به نیروی نظامی و حمله غافلگیرانه با نظام بینالمللی و با نظم جهانی ناسازگار بود. بنابراین مساله این است که آیا میتوان با پوتین صلح کرد؟ من این را نمیدانم، زیرا باید بررسی شود. اما اگر فکر میکنیم که با جانشین او میشود صلح کرد باید بگویم لزوما جانشین او ممکن است بیشتر به عنصر ناسیونالیسم توجه کند که این رویکرد کار را سخت میکند.
بنابراین باید به دنبال فرصتی برای ایجاد ترتیباتی بود که آزادی اوکراین را تضمین کند و این واقعیت را هم در نظر داشت که از این پس اوکراین بخشی از سیستم اروپایی خواهد بود. بنابراین موضوع عضویت اوکراین در ناتو به این معنا حل شده است - خواه رسمی یا ضمنی و روسیه، به نوعی، همین حالا هم جنگ را باخته است. مذاکره با روسیه باید به ایجاد رابطهای بین اروپا و روسیه که حالا به محدودیتهای خود آگاهتر است، مربوط باشد.
بنابراین من فکر میکنم چالش روسیه تا حدی به ما بستگی دارد که آیا میتوانیم گفتوگویی را طراحی کنیم که قدرت نظامی ما را حفظ کند، اما به رهبران روسیه اجازه دهد مفهومی از همزیستی را درک کنند و در نهایت به مفهوم همزیستی پایبند باشند. مطرح کردن پیششرط سرنگونی یک رهبر، این کار را دشوارتر میکند.
اجازه دهید در صورت امکان، چند سوال از طرف اعضای شورا مطرح شود. (سوال اول از مایک پوزنسکی از کالج جنگ نیروی دریایی ایالات متحده). سوال من این است که آیا ویژگیهای خاصی وجود دارد که بسته به شرایطی که رهبران در آن رهبری میکنند، کموبیش اهمیت داشته باشند؟ برای مثال، آیا برخی از ویژگیها در کشورهای دموکراتیک برای رهبران آن کشورها در مقایسه با رهبران نظامهای استبدادی ارزشمندتر هستند؟ مثل ویژگیهای کشورهای در حال توسعه در مقابل کشورهای توسعهیافته؟ یا اصولاً ویژگیهای رهبران موفق، صرفنظر از زمینه کاریشان، یکسان است؟
ویژگیها تا حدی با توجه به تاریخ جامعه تغییر میکنند. اما یک شرط وجود دارد. حداقل شرط تحقق دستاوردهای بزرگ یک جامعه این است که به اهداف و سابقه تاریخی کشورشان اعتقاد داشته باشد. اگر سیستم آموزشی یک کشور بهطور فزایندهای بر کاستیهای تاریخ خود متمرکز شود و کمتر به اهداف جامعه توجه کند، آنگاه ظرفیتاش برای اقدامات بینالمللی به انحراف کشیده شده و صرفا در درگیریهای داخلی هدر میرود. اگر این کشمکشهای داخلی اتخاذ تدابیر ضروری برای تفکر استراتژیک را دشوار کند، آنگاه نظام بینالملل و امنیت کشور به شکلی جدید مختل میشود.
من مینا بوز از دانشگاه هافسترا هستم. من کنجکاو هستم که بررسیهای شما در مورد رهبری و استراتژی جهانی در قرن بیستم، چه چیزی را در مورد چشمانداز نقش ایالات متحده در جهان در دهههای آینده نشان میدهد. بهویژه، من نگران این هستم که چگونه ایالات متحده میتواند رهبری جهانی را بهطور مؤثر اعمال کند، زیرا به نظر میرسد سیاست داخلی و اقتصادی اولویتهای بسیار بالاتری برای عموم مردم آمریکا باشد و بنابراین سیاستگذاران را محدود میکند؟
من اساساً با مفهوم این سوال موافق هستم که در تفسیر اینکه آیا شرایط عینی در یک جامعه میتواند آنقدر بحثبرانگیز شود که اجرا کردن سیاستها و استراتژیها توسط رهبران با مشکل مواجه شود؟ من فکر میکنم این یک سوال کلیدی برای دوره ما است.
آیا میتوانید تصور کنید که اگر آمریکا نخواهد نقشی را که در 75سال گذشته در جهان بازی کرده را ادامه بدهد، نظم دیگری در جهان وجود داشته باشد؟
این سوال که آیا باید این نقش را بازی کند یا خیر...
منظورم این نیست. آیا روی کارآمدن چنین نظمی ممکن است...
باید صبر کرد و دید. منظورم این است که آمریکا در هر دولتی از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون تلاش کرده این نقش را بازی کند، اما شرایط فعلی آمریکا را ضعیف کرده است. نکته بعدی این است که نوع رهبری که ما در زمان انحصار قدرت هستهای و اقتصادی بسیار زیاد اجرا کردیم، از نوع رهبری که حالا به آن نیاز داریم، تفاوت دارد. حالا مسائل اقتصادی و اجتماعی بسیار پیچیده شده است. بنابراین، تعدیل تفکر آمریکایی مستلزم مرحله جدیدی از خلاقیت است، مانند آنچه پس از جنگ جهانی دوم انجام دادیم. موفقیت این سیاست در تبدیل شدن به یک مسیر جدید، به علاوه ظهور واقعیتهای جدید در عرصه قدرت و تأثیر سایر کشورها - مانند چین، و بلکه ظهور هند یا برزیل - مستلزم یک سیستم آموزشی است که رهبرانی تربیت کند که بتوانند به این ویژگیها فکر کنند و یک نظام بینالمللی در رهبری مؤثر جهانی ایجاد کند که حزبی نباشد و بلکه تا حدی فرهنگی باشد.
میخواستم به کتابی که ریچارد در معرفی شما به آن اشاره کرد، برگردم. شما این استدلال را مطرح کردید که ایالات متحده باید توانایی توسعه و استقرار سلاحهای هستهای تاکتیکی را داشته باشد. در غیر این صورت با وضعیت بدی مواجه خواهد شد. امروز در اینجا با وضعیتی روبهرو هستیم که رهبر روسیه مرتباً به استفاده از سلاحهای هستهای تهدید میکند و فرض بر این است که او در مورد استفاده از سلاحهای هستهای تاکتیکی خود صحبت میکند. ایالات متحده چگونه باید در مورد این تهدید فکر کند؟ و برای مقابله با این تهدید چه باید بکنیم؟
خُب. این مساله ما را با دوراهی مواجه خواهد کرد که حدود 60سال پیش در شورای روابط خارجی، دربارهاش نوشتم که پس از استفاده از سلاحهای هستهای چه واکنشی مناسب است. اما در آن زمان، ما ذخایر عظیمی از سلاحهای هستهای داشتیم. پیامهایی که در آن زمان مناسب بودند، اکنون بینهایت پیچیده شدهاند، زیرا میخواهیم از پیروزی روسیه جلوگیری کنیم. ما باید به خاطر داشته باشیم که در هر صورت، بهویژه پس از استفاده از سلاحهای هستهای، نمیتوانیم اجازه دهیم سلاحهای هستهای به سلاحهای متعارف تبدیل شوند. بنابراین ما نمیتوانیم به روسیه اجازه دهیم، پس از استفاده از سلاحهای هستهای، به نتایجی دست یابد که ما قبل از استفاده از آنها، مخالفشان بودیم.
نظر من این است که تا زمانی که کاملاً ممکن باشد باید با سلاحهای متعارف یا ابزارهای دیگر پاسخ داد. شرط و شروط را باید سختگیرانهتر کنیم. پس از آنکه روسیه از تسلیحات هستهای استفاده کرد و وقتی جنگ تمام شد، نباید شرایط بهتری به روسیه ارائه شود. بنابراین، بسیار مهم است که ماهیت اصطلاحات به شکلی به طرف مقابل ارائه شود که بتواند به آن واکنش نشان داده و به آن فکر کند. روسیه در این زمینه ضعیفتر است. امتناع قطعی از گفتوگو خطرناک است. پیچیدگی این شرایط برای دولت بسیار زیاد است، زیرا نمیخواهد اوکراین را تضعیف کند و مناسب است که بگوییم نظرات اوکراین باید در نهایت مورد توجه قرار بگیرد. اما در این جنگ دو موضوع وجود دارد: یکی، موقعیت اوکراین. و دوم، رابطه بلندمدت بین روسیه در حال ظهور و اروپا. این به نفع جهان یا قطعاً غرب نیست که روسیهای را داشته باشد که بهطور کامل از سیستم غربی طرد شده باشد. بنابراین، برخی گفتوگوها، شاید در سطح غیررسمی، در شکل دادن این مقدمه بسیار مهم است. این ربطی به دوست داشتن یا دوست نداشتن پوتین ندارد. آخرین مجموعه تصمیمات او قطعاً بیپروا و غیراخلاقی بوده است. اما زمانی که سلاحهای هستهای مورد استفاده قرار بگیرند، با یک تغییر تاریخی در نظام جهانی روبهرو میشویم. گفتوگو بین روسیه و غرب آنگونه مهم است که بتواند اهداف استراتژیکی را که قبلاً ذکر کردم حفظ کند.
منبع: CFR