از مسکو تا تهران
روزنامه هممیهن ، منتشر کننده آخرین و بروزترین اخبار داخلی و خارجی.
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
راس دودات
نیویورکتایمز
جهانبینی پشت تهاجم ولادیمیر پوتین به اوکراین پیشفرضهایی داشت. پیشفرضهایی از قبیل اینکه غرب و آمریکا در حال افول، زوال و شکاف داخلی هستند. جهان دارد چندقطبی میشود و «دولتهای تمدنمحور» دوباره ظهور میکنند و برای در اختیار گرفتن کنترل حوزههای نفوذ خود رقابت را آغاز میکنند و روسیه و چین جایگزینهای قدرتمندی برای لیبرالیسم غربی هستند و آماده مبارزه برای بهدست گرفتن کنترل جهان هستند. درست است که جنگ برای پوتین بسیار بد پیش رفت، اما برخی از این تحلیلها همچنان پابرجاست. در واقع جهان به جنگ اوکراین در راستای یک نظام چندقطبی پاسخ داده است. بیاعتنایی عربستان سعودی به درخواست دولت بایدن برای تولید نفت بیشتر، شاهد این مدعاست که چگونه ائتلاف ضدروسیه اساساً یک ائتلاف غربی است و هند، چین و جهان عرب نقشهای بدبینانهتر و پیچیدهتری دارند.
در عین حال، اتحاد غرب، اگرچه آشکارا بیش از آنچه پوتین انتظار داشت، قدرت یافته، اما همچنان یک شبکه نحیف است که روی نقاط آسیبپذیر عمیق بنا شده است. هیچ رونق پایداری پس از شیوع کووید دیده نشده است. موج پوپولیسم در اروپا فروکش نمیکند. از زمان شروع جنگ در اوکراین، سازمانهای حامی اتحادیه اروپایی در سوئد، مجارستان و ایتالیا متحمل ناامیدی و شکستهای سیاسی شده است. دو تا از دولتهایی که بیشتر به دفاع از اوکراین متعهد هستند، یعنی دولت جو بایدن و دولت محافظهکار بریتانیا، در نظرسنجیها وضعیت خوبی ندارند. بنابراین دنیا در بسیاری از ابعاد کلیدی همانگونه است که پوتین چند ماه پیش تصویر کرده بود. اما حالا ما چیزی میدانیم که آن موقع نمیدانستیم و آن اینکه روسیه آنگونه که ادعا میکند چالشی برای غرب نیست و ادعاهایش برای ارائه نظم جایگزین برای نظام لیبرال غرب، در میانه باتلاقهای اوکراین در حال غرق شدن است.
این تنها رژیم پوتین نیست که نشانههایی از زوال نظام غیرلیبرال از خود نشان میدهد. پکن هنوز بسیار قدرتمندتر از مسکو به نظر میرسد، اما موفقیتهای اولیه چین در کووید، جای خود را به تلاشی دیوانهوار برای حفظ سیاست آمار صفر مبتلایان، آنهم به هر قیمتی داده است و این سیاست پکن را به خود مشغول کرده است. در عین حال ایران هم که رقیب متفاوتی برای لیبرالیسم غربی است، موجی از اعتراضات داخلی را تجربه میکند. سال 2022 برای استدلال فرانسیس فوکویاما که لیبرالدموکراسی فاقد رقبای ایدئولوژیک قابل قبولی است، سال بسیار خوب بوده است. لیبرالیسم دشمنان فراوانی دارد و لیبرالیسم نشانههای آشکاری از زوال داخلی را نشان میدهد. اما صرف تمایل نشان دادن به نظمهای جایگزین، برای بهوجود آمدن آنها کافی نیست. در عوض، ما میبینیم که یک سیستم جهانی میتواند به طور چشمگیری ضعیف شود، بدون اینکه رقبای آن، آماده جایگزینی آن باشند.
اگر روسیه در حال تجربه شکستی بزرگ است، چین مورد جالبتری است. همیشه واضح بود که پوتینیسم در یک رابطه دوطرفه با غرب است که موجودیت پیدا میکند. روسیه پوتین یک شبهدموکراسی است، نه یک رقیب واقعی با منبع متفاوتی از مشروعیت. اما به نظر میرسید که چین در چند دهه اخیر در حال ایجاد نظامی باثباتتر و بامشروعیت بیشتر باشد. اما ترکیبی از تثبیت قدرت شخصی شیجینپینگ به سبک مائو و شکستهای آشکار دولتاش نشان میدهد که سیستم چین در حال بازگشت به یک روش استبدادی است که میتواند ایده شایستهسالاری تکحزبی را دوباره به دیکتاتوری پیشپاافتاده تنزل دهد. در این سوی جبهه ضدغربی، ایران قرار گرفته است. کشوری که رکود و فساد اقتصادی در آن بهوضوح دیده میشود. البته نارضایتی از لیبرالیسم ادامه خواهد یافت چراکه این نظام همچنان به سمت تاریکی به پیش میتازد. اما در عین حال تا اطلاع ثانوی رقیب قدرتمندی هم نخواهد داشت.