سود ایران از تامین انرژی لبنان
در وضعیت بیدولتی در لبنان، ایران سوخت موردنیاز این کشور را تامین میکند
در وضعیت بیدولتی در لبنان، ایران سوخت موردنیاز این کشور را تامین میکند
رابطه حزبالله لبنان و ایران همواره رابطهای حمایتی بوده است که ریشه در نزدیکی دیدگاههای طرفین دارد. ایران و حزبالله لبنان همواره بدهبستانهایی با هم داشتهاند. نظیر همکاری حزبالله لبنان با ایران در جریان جنگ داخلی در سوریه و اخیرا نیز حمایت سیدحسن نصرالله، دبیرکل حزبالله لبنان از ایران، در جریان اعتراضات و ناآرامیهای اخیر در ایران. ایران نیز در بزنگاهها به کمک حزبالله شتافته و سعی کرده موضع این گروه را در لبنان تقویت کند. آخرین نمونه آن ارسال تانکر حامل سوخت به لبنان از سوی ایران به درخواست حزبالله بوده است.
شهریورماه امسال وزیر انرژی و آب لبنان در جریان دیداری با سفیر ایران اعلام کرد کشورش آماده دریافت سوخت اهدایی ایران برای تامین نیاز نیروگاههای برق لبنان است. ولید فیاض، وزیر انرژی و آب لبنان در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با مجتبی امانی، سفیر ایران برای سوخت ارسالی ایران از واژه «هبه» استفاده کرد و گفت:«این هبه به ابتکار عمل سیدحسن نصرالله، دبیرکل حزبالله و پس از پیشنهاد جبران باسیل، نماینده مجلس و رهبر جریان آزاد ملی لبنان در جریان یک کنفرانس مطبوعاتی مطرح شد و سپس شخص نجیب میقاتی، نخستوزیر پیشبرد امور، این ابتکار عمل را برعهده گرفت. لذا با نبیه بری رئیس پارلمان دیدار کرد و تلفنی با معاون رئیسجمهور ایران ارتباط برقرار کرد و در نتیجه، به اتفاق آرا در عرصه سیاسی و ملی از این طرح استقبال شد.» مجتبی امانی هم در این نشست خبری واژه هبه را تکرار کرد و گفت:«این هبه برای خدمترسانی به ملت لبنان اختصاص داده میشود.»
ولید فیاض وزیر انرژی لبنان در گفتوگو با شبکه «المیادین» بر رایگان بودن سوخت دریافتی از ایران تاکید کرد و گفت: «در نتیجه این هبه، هیچ تحریم یا مجازاتی برای لبنان در کار نخواهد بود، زیرا رایگان است.» متن نشست خبری امانی و فیاض در ارگان اطلاعرسانی دولت هم منتشر شده است. شبکه المنار، تلویزیون حزبالله لبنان هم کمی بعد اعلام کرد ایران پیشنهاد تحویل 600هزار تن سوخت در پنج ماه آینده را به نمایندگان دولت لبنان داده است.
در روزهای بعد نجیب میقاتی، نخستوزیر لبنان هم به این خبر واکنش نشان داد و گفت: «ایران از کمک ۶۰۰ هزار تُنی خبر داده است، اما مشکل کوچکی وجود دارد که در دست بررسی است. این کمک رایگان و بدون شرط است و اگر موانع رفع شود، ما از این موضوع استقبال میکنیم، زیرا ما به این کمک نیاز داریم.»
نشریه «کریدل» به نقل از یک مقام نزدیک به نخستوزیر لبنان نوشت که در دیدار بین میقاتی و مجتبی امانی، سفیر ایران در بیروت، نخستوزیر لبنان موافقت خود را با دریافت رایگان سوخت از ایران اعلام کرده است. به گفته این مقام مسئول، مشکل موجود بر سر راه این انتقال این است که مشخصات سوخت ایران مطابق استانداردهای سوخت مصرفی در نیروگاههای تولید برق لبنان نیست و این سوخت باید با دولت ثالثی مبادله شود.
از زمان اعلام این توافق، بسیاری از لبنانیها با استفاده از هشتگ «شکراً_إیران» تشکر و قدردانی خود از ایران را ابراز کردند، اما همزمان انتشار تکذیبیهها از جانب ایران هم آغاز شد.
نورنیوز رسانه نزدیک به شورای عالی امنیت ملی استناد برخی رسانهها به اظهارات نخستوزیر لبنان درباره رایگان بودن سوخت ارسالی از ایران را تکذیب کرد و نوشت: «اخبار رسیده حاکی از آن است که این خبر کذب بوده و ایران هیچ برنامهای برای واگذاری سوخت و فرآوردههای نفتی رایگان به لبنان در دستور کار خود ندارد.»
مرکز مقابله با شایعات سایبری سازمان فضای مجازی سراج، که یک مرکز وابسته به سپاه پاسداران است هم در گزارشی، خبر رایگان بودن سوخت ارسالی به لبنان را تکذیب کرد و هدف رسانهها از انتشار این اخبار را تلاش برای «از بین رفتن بازارهای صادرات انرژی ایران» در صورت از بین رفتن فرصت مذاکرات احیای برجام خواند.
ناصر کنعانی سخنگوی وزارت خارجه در نشست خبری با رسانهها، ارسال رایگان سوخت به لبنان را تکذیب کرد و گفت:«گفتوگوهای ما در خصوص تامین انرژی در قالب یک بسته در حال انجام است و مساله ارسال رایگان سوخت وجود ندارد.»
بازی رسانهها با کلمات سیدحسن نصرالله هم به تکذیب خبر کمک کرد. حسن نصرالله رهبر حزبالله لبنان در گفتوگو با شبکه المیادین که سوم مردادماه ۱۴۰۱ منتشر شد، گفته بود آماده است: «مجانی سوخت ایران را به نیروگاههای لبنان برساند، اما مقامهای دولت لبنان «از بیم» تحریم آمریکا برای خود و خانوادههایشان، جسارت سیاسی برای این کار را ندارند.»
برخی رسانهها اظهارات سیدحسن نصرالله را حمل بر ارسال «رایگان» سوخت از ایران کردند؛ خبری که به راحتی با استناد به ترجمه درست بیانیه نصرالله قابل تکذیب بود. اما این بازی با کلمات با توجه به حجم اظهارات و اخبار درباره رایگان بودن سوخت ارسالی به لبنان، کافی نیست. پیش از این ایران از طریق سوریه به حزبالله لبنان سوخت داده بود. در شهریورماه ۱۴۰۰ «پنج تانکر» طی یک ماه از ایران به بندر بانیاس سوریه سوخت بردند. براساس برخی گزارشها این تانکرها حاوی «۲۹ میلیون لیتر گازوئیل» هم بودند. در آن زمان ایران برای جلوگیری از مسدود شدن مسیر سوخترسانی به حزبالله توسط آمریکا، سوخت ارسالی را به صورت زمینی به لبنان حمل کرده بود. گزارشها حاکی از آن است که بعد از این محموله هم چندین محموله سوخت دیگر وارد خاک لبنان شده است.
درباره محمولههای سوخت که پارسال به لبنان رسید، عبدالله صفیالدین نماینده حزبالله لبنان در ایران گفته بود که پول نفتکشها داده شده و این یعنی سوخت دریافتی مجانی نبوده است.
پایگاه خبری نورنیوز نزدیک به شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام کرد این سوخت توسط بازرگانان شیعه لبنانی خریداری شده بود؛ اما همان زمان هم گزارشها حاکی از آن بود که آن محمولهها رایگان یا در اصطلاح مقامهای ایران «هبه» بودهاند. هرچند یک منبع آگاه در وزارت نفت اخیرا به ایلنا گفته دلیل اینکه مقامات لبنانی اظهاراتی مبنی بر دریافت رایگان سوخت از سوی ایران دارند، این است که تحت تحریم قرار نگیرند.
لبنان در خاموشی
لبنان از سه سال پیش در بحران عمیق سیاسی و اقتصادی است. براساس گزارش بانک جهانی ظرف سه سال گذشته ۷۸درصد جمعیت لبنان به زیر خط فقر سقوط کردهاند. از نظر این نهاد بینالمللی، لبنان در یکی از عمیقترین رکودهای تاریخ مدرن فرو رفته است. ارزش پول ملی لبنان تا ۹۰درصد سقوط کرده و قدرت خرید مردم که وابسته به واردات بوده به شدت کاهش پیدا کرده است. براساس گزارش برنامه غذایی جهانی، از اکتبر سال ۲۰۱۹ قیمت مواد غذایی در این کشور ۵۵۷ برابر شده است. بحران کمبود سوخت زندگی عادی را در این کشور مختل کرده و بر همه خدمات ضروری از جمله خدمات بیمارستانی تاثیر گذاشته است. کمبود سوخت به معضل درگیری داخلی هم بدل شده است. تانکرهای سوخت در کشور مورد سرقت قرار میگیرند. در یک فقره سال گذشته درگیری بر سر بنزین به درگیری فرقهای بین شیعیان و مسیحیان در جنوب لبنان تبدیل شد. بحران انرژی زمانی تعمیق شد که بانک مرکزی لبنان اعلام کرد دیگر قادر به تامین ارز لازم برای واردات با نرخ دولتی نیست.
خزانه دولت برای پرداخت یارانه انرژی و همچنین پر کردن مخازن سوخت خالی است. ساعاتی که برق دولتی تامین میشود به یکیدو ساعت در روز کاهش یافته و مردم ناچار به شرکتهای خصوصی یا موتور برق روی آوردهاند، اما سوخت همین ژنراتورهای کوچک و خانگی مرتب گرانتر و تهیه آن سختتر میشود. جالب اینجاست که ظاهرا سوخت ایران هم به درد نیروگاههای لبنانی نمیخورد. مارک ایوب، کارشناس موسسه انرژی آیافآی به نشریه لبنانی فرانسویزبان «لوریون لو ژور» گفته سوخت اهدایی ایران احتمالا بهطور مستقیم نمیتواند در نیروگاههای برق لبنان مورد استفاده قرار بگیرد، چون این نیروگاهها از سوخت درجه A و B یا «نفت گاز» استفاده میکنند. برخی منابع در وزارت انرژی لبنان در گفتوگو با این رسانه احتمال تبادل سوخت اهدایی ایران ذیل مکانیسمی مشابه لینکی که از سال ۲۰۲۱ بین لبنان و عراق وجود دارد رد نکردهاند. این یعنی سوخت اهدایی ایران باید هر ماه با مقداری سوخت قابل استفاده در نیروگاههای لبنان توسط یک کشور ثالث مبادله شود.
پائول مارکوس، رئیس شرکت حقوقی جاستیکا میگوید همه اینها به شرطی است که از هبه بودن این سوخت اطمینان حاصل شود و مطمئن باشند که هیچ پیششرطی برای آن در نظر گرفته نشده است. مقامات لبنان باید مراقب باشند که این سوخت تحت تحریمهای آمریکا قرار نگیرد.
واکنش مخالفان
مساله تامین سوخت در لبنان مانند همه عرصههای سیاسی و اجتماعی دیگر، به مسالهای فرقهای در این کشور بدل شده است. برخی رسانهها صادرات سوخت به لبنان را پیروزی حزبالله تعبیر کردهاند. ایبیسینیوز آمریکا در گزارشی نوشته دریافت محموله سوخت از ایران به منزله پیروزی حزبالله است چراکه موفق شده با کمک متحدش ایران، بحران سوختی را که دولت در منجلاب آن فرو رفته بود، مدیریت کند. براساس گزارش این رسانه آمریکایی، برخی ناظران بر این باورند که سکوت آمریکا در قبال این تبادلات در منطقه به خاطر نگرانی بزرگی است که واشنگتن از آشوب در لبنان دارد.
با این وجود برخی تحلیلگران معتقدند آنچه پیروزی حزبالله قلمداد میشود به منزله افتادن هر چه بیشتر لبنان در دامن ایران است. لوری حیاتیان، کارشناس نفت و گاز لبنانی در توئیتر خود با طعنه نوشته: «این روزها را فراموش نکنید». منظور او روزهایی است که حزبالله لبنان بر دولت این کشور سیطره پیدا کرده است. سعد حریری، نخستوزیر اسبق لبنان و رهبر جریان اهل تسنن این کشور از جمله مخالفان واردات سوخت از ایران است. او سال گذشته در اظهارنظری گفته بود: «آیا آنچه صبح امروز درباره رسیدن کشتیهای ایرانی شنیدیم، یک مژده خوشحالکننده برای لبنانیهاست یا یک اعلام جنگ خطرناک در خصوص وارد کردن لبنان به جنگهای داخلی و خارجی؟»
حریری همچنین مدعی شده است که تلقی کردن کشتی حامل سوخت ایران به مثابه خاک لبنان «اوج تضییع حاکمیت ملی» این کشور و آن را به مثابه تبدیل شدن لبنان به یکی از استانهای ایران دانست. در این بین رقابتی هم میان ایران و آمریکا برای تامین سوخت در لبنان شکل گرفته است. سال گذشته و ساعاتی پس از اعلام خبر دریافت سوخت از ایران توسط سیدحسننصرالله، دوروتی شیا، سفیر آمریکا در بیروت در تماس تلفنی با میشل عون، رئیسجمهور لبنان از طرحی فوری برای ارسال برق و گاز به لبنان خبر داد. براساس بیانیه رسمی دفتر عون، سفیر آمریکا گفته که گاز مصر نیز با عبور از اردن و سوریه به شمال لبنان میرسد و تأکید کرده است که مذاکرات با بانک جهانی برای تأمین هزینه خرید گاز از مصر و اصلاح شبکه برق و نوسازیهای لازم برای خطوط گاز
جریان دارد.
نشریه دویچهوله آلمان در گزارشی از این رقابت نوشته، سپتامبر ۲۰۲۱ اجلاسی با حمایت آمریکا و با حضور وزرای مصر، اردن، لبنان و سوریه در امان اردن تشکیل شده و در آن نقشه راهی برای ایجاد خط لوله گاز طبیعی به لبنان از طریق اردن و سوریه طراحی شده است. این خط لوله در واقع به خط لوله گاز عربی موسوم به AGP متصل میشود.
به گفته کارشناسان از آن جایی که گازی که از این طریق به لبنان خواهد رسید، کافی نخواهد بود، آمریکا سعی دارد، برق را از طریق شبکه برق اردن به لبنان برساند. براساس گزارش دویچهوله برای این منظور هم برق باید از طریق سوریه به لبنان برسد.
بازی برد-برد
برای ایران، ارسال سوخت به لبنان از طریق حزبالله به منزله تقویت این گروه شیعی است. سوخت ایرانی، حزبالله را به منجی لبنان تبدیل میکند. سال گذشته زمانی که محمولههای سوخت ایران وارد لبنان شده بود، حامیان حزبالله در مسیر این محموله شعار «خوش آمدید» سر دادند و پوسترهای سیدحسن نصرالله، بشار اسد و قاسم سلیمانی را به اهتزاز درآوردند. همزمان ایران میخواهد به قدرتی در منطقه تبدیل شود و تحریمهای روبهرشد را با افزایش تجارت با همسایهها خنثی کند. از طرفی اگر آمریکا محمولههای سوخت ایران به لبنان را متوقف یا تحریم نکند، به معنای عزم و جزم دولت بایدن برای رسیدن به توافق با ایران است. همزمان آمریکا سعی دارد نفوذ ایران در منطقه را کنترل کند، اما در موقعیت سختی قرار گرفته است. همین که آمریکا مجبور است برای گاز و برقرسانی به لبنان از سوریه عبور کند، به معنای شکستن تحریمهای آمریکا علیه دولت بشار اسد است. کریس ابونصیف، رئیس موسسه خاورمیانه در لبنان دراینباره به دویچهوله گفته دخالت دادن دولت اسد در پروژه ارسال انرژی به لبنان به معنای دست دراز کردن آمریکا به سمت سوریه است. اسد که در سالهای گذشته با ابتکار عمل آمریکا همواره در جهان عرب زیر سوال بوده، به ناگهان به صحنه بازگشته است. با عبور گاز و برق از سرزمینهای سوریه، نهتنها سود سیاسی بلکه مزایای اقتصادی عاید اسد خواهد شد.
صادرات سوخت (چه رایگان و چه غیررایگان) در شرایطی که صنایع بزرگ ایران به دلیل کمبود برق به صورت نیمهتعطیل و تعطیل درآمدهاند، محل سوال است. براساس اعلام نجیب میقاتی، نخستوزیر لبنان، سوخت ارسالی ایران به لبنان از جنس مازوت یا همان نفت سیاه یا نفت کوره است. هنگام ورود نفت خام به برج تقطیر، فرآوردههایی همچون بنزین، گازوئیل، گازمایع و سوخت جت خارج و از قسمت انتهای برج تقطیر فرآورده سنگینی به نام نفت کوره خارج میشود. این سوخت به دلیل آلودگی بالا، اغلب به عنوان سوخت پشتیبان برای نیروگاهها در مواردی که گاز طبیعی موجود نیست، استفاده میشود یا به عنوان سوخت رایج ژنراتورهای تولید الکتریسیته کوچک مورد استفاده قرارمیگیرد. پیامد افزایش مصرف مازوت در ایران، تشدید آلودگی هوا بود. به همین دلیل دولت از سال گذشته مصرف مازوت برای تولید برق را محدود کرد و عملا بسیاری از صنایع را در پیک مصرف گاز کشور در تابستان و زمستان، در خاموشی فرو برد.