| کد مطلب: ۱۳۹۸

اینتـرنت از فضـا

چگونه اتصالات ماهواره‌‏ای جدید می‌‏تواند بر حکمرانی جهانی اینترنت تاثیر بگذارد

اینتـرنت از فضـا

چگونه اتصالات ماهواره‌ای جدید می‌تواند بر حکمرانی جهانی اینترنت تاثیر بگذارد

Voelsen Daniel presse

دانیل وولسن

پژوهشگر موسسه امور بین‌الملل و امنیت ترجمه: محسن محمودی



اگرچه در ابتدا شبیه داستان‌های علمی-تخیلی به‌نظر می‌رسید اما حالا جامه واقعیت پوشیده است؛ تعدادی از شرکت‌ها سرمایه‌گذاری هنگفتی روی صورت‌های فلکی ماهواره‌ای انجام داده‌اند تا امکان دسترسی به اینترنت پرسرعت را در هر نقطه از کره زمین فراهم کنند. ماهواره‌هایی که در ارتفاع کمی از زمین (LEOs) قرار دارند اغلب به شکل صورت فلکی ماهواره‌ای مستقر و استفاده می‌شوند، زیرا منطقه پوششی یک ماهواره در ارتفاع کمی از زمین به‌خاطر ارتفاع کم، فقط منطقه کوچکی را پوشش می‌دهد که آن‌هم با حرکت ماهواره در سرعت زاویه‌ای بالا؛ سرعتی که برای ماندن ماهواره در یک مدار مورد نیاز است، دائما تغییر می‌کند. برای حفظ پوشش مداوم در یک منطقه به تعداد بسیاری از ماهواره‌های LEO نیاز است. از این رو، قرار است یک شبکه جهانی متشکل از هزاران ماهواره از این دست، امکان اتصال سریع و انتقال مقادیر زیادی داده را فراهم کند.

شرکت پیشرو در این حوزه، استارلینک ایالات‌متحده است که قبلا اولین ماهواره‌ها را برای شبکه برنامه‌ریزی شده از ده‌ها هزار ماهواره، به‌اصطلاح «مگا صورت فلکی» مستقر کرده است. چندین شرکت آمریکایی دیگر نیز طرح‌های مشابهی را دنبال می‌کنند. آن‌ها نیز مانند استارلینک می‌توانند روی حمایت دولت ایالات‌متحده حساب کنند. رقبای اصلی آن‌ها از چین می‌آیند؛ شرکت‌های عظیم دولتی پکن در بخش فناوری فضایی اعلام کرده‌اند آن‌ها نیز دنبال ارائه خدمات مرتبط با اینترنت ماهواره‌ای هستند.

این طرح‌ها برای شبکه‌های ماهواره‌ای جدید منعکس‌کننده تقاضاهای روزافزون در زیرساخت جهانی اینترنت و آگاهی روزافزون از اهمیت سیاسی آن است. امروزه دسترسی به اینترنت جهانی یک عامل کلیدی برای توسعه اقتصادی یک کشور محسوب می‌شود. اما این یک بعد سیاسی نیز دارد؛ کشورهای بیشتری در حال تلاش برای تشدید کنترل خود بر زیرساخت‌های اینترنت و جریان آزاد اطلاعات هستند. همان‌طور که دولت‌ها با ساخت نخستین شبکه‌های تلگراف از اواخر قرن19 به‌بعد، می‌خواستند امکانات ارتباطی خود را گسترش دهند، آن‌ها همواره در جست‌وجوی آن هستند که در سطح فناوری و سیاست بر شرایط مبادله اطلاعات در سراسر جهان تاثیر بگذارند.

در حال حاضر، این یک پرسش بی‌پاسخ باقی می‌ماند که آیا می‌توان طرح‌های بسیار جاه‌طلبانه برای مجموعه‌های بزرگ ماهواره‌ای را عملی کرد یا خیر. همه شرکت‌های درگیر با چالش‌های فنی و اقتصادی زیادی روبه‌رو هستند. با این حال، اگر آن‌ها بر این چالش‌ها غلبه کنند، پیامدهای آن برای دسترسی به اینترنت، برای امنیت و انعطاف‌پذیری زیرساخت اینترنت و روابط قدرت در حاکمیت جهانی اینترنت بسیار گسترده خواهد بود.

برای نشان دادن دامنه تحولات احتمالی و پاسخ‌های بالقوه، ما دو سناریو را در نظر گرفته‌ایم. در سناریوی اول، با عنوان «انحصارات جهانی»، سه صورت فلکی بزرگ ماهواره‌ای عملیاتی می‌شوند، دو مورد تحت کنترل بریتانیا-ایالات‌متحده و یک پروژه چینی در چارچوب ابتکارعمل کمربند و جاده. تمرکز عظیم قدرت اقتصادی در این سناریو پیامدهای سیاسی نیز به‌دنبال دارد؛ در دسترس بودن خدمات اینترنت ماهواره‌ای با خطوط سیاسی منازعه تعریف می‌شود. درنتیجه، اینترنت بیشتر از گذشته چندپاره می‌شود. اپراتورهای اینترنت ماهواره‌ای و کشورهای پشت آن‌ها، کنترل دقیقی بر نحوه مبادله داده‌ها در سیستم‌های مربوطه و بین آن‌ها دارند. در این سناریو، باقی کشورها، عملا خود را ناتوان می‌بینند که استفاده از زیرساخت‌های دیجیتال را مطابق با منافع و ارزش‌های سیاسی خود شکل دهند.

عنوان سناریوی دوم، «مسابقه تنظیم‌شده» است و جهانی را توصیف می‌کند که در آن صورت‌های فلکی ماهواره‌ای جدید، طوری تنظیم می‌شوند تا سطح مشخصی از رقابت را تضمین کنند. به‌طور خاص، توافق‌نامه‌های جدید سازمان تجارت جهانی تصریح می‌کند که - به غیر چند استثنا - اپراتورهای اینترنت ماهواره‌ای ممکن است خودشان خدماتی را برای کاربران نهایی روی زمین ارائه نکنند، اما باید در عوض با شرکت‌های محلی برای این کار همکاری کنند. در این سناریو، اینترنت ماهواره‌ای تا حدودی به ابزاری برای منافع ژئوپلیتیکی تبدیل می‌شوند، اما اساس مشترک جهانی اینترنت را حفظ می‌کند.

برای ارزیابی بهتر این دو سناریو، در این‌جا باید به‌طور خلاصه، اینترنت ماهواره‌ای را از منظر فناوری توضیح دهیم.

فناوری

از زمانی که اتحاد جماهیر شوروی نخستین ماهواره خود به‌نام اسپوتنیک را در سال 1957 به فضا فرستاد، اهمیت ماهواره‌ها به‌شدت افزایش یافته است. امروزه آن‌ها اساسا برای سه‌منظور مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ برای موقعیت‌یابی و سیستم‌های ناوبری روی زمین، مانند سیستم موقعیت‌یابی جهانی ایالات‌متحده (جی‌پی‌اس) یا سیستم شناسایی خودکار (ای‌آی‌اس) که در کشتیرانی استفاده می‌شود، برای رصد زمین برای اهداف غیرنظامی، مانند تحقیقات آب‌وهوا یا محیط‌زیست یا برای شناسایی نظامی با پشتیبانی ماهواره‌ای و درنهایت برای ارتباطات و تلویزیون ماهواره‌ای.

در ابتدا، باید بین ماهواره‌های موجود در مدار زمین ثابت (GEO) و ماهواره‌های در مدار پایین زمین (LEO) تمایز قائل شد. ماهواره‌های موجود در مدار زمین ثابت در ارتفاع 35786کیلومتری از زمین در خط استوا قرار دارند و با سرعت گردش زمین حرکت می‌کنند. هنگامی که از سطح زمین به این ماهواره‌ها نگاه کنید، به‌نظر می‌رسد در آسمان ثابت هستند. در مقابل، ماهواره‌های در مدار پایین زمین در فاصله‌ای نسبتا متوسط، یعنی از 160 تا 2000کیلومتری، دور زمین می‌چرخند. آنها سریع‌تر از گردش زمین حرکت می‌کنند، بنابراین فقط برای مدت‌زمانی محدود از هر نقطه ثابت روی زمین قابل دسترسی هستند.

ماهواره‌های موجود در مدار زمین ثابت، تاکنون به‌ندرت برای اتصال به اینترنت مورد استفاده قرار گرفته‌اند؛ زیرا فاصله بیشتر آنها از زمین به این معنی است که انتقال داده‌ها، مدت‌زمان زیادی به‌طول می‌انجامد.

تاخیر کوتاه‌تر در انتقال داده‌های ماهواره‌های در مدار پایین زمین، یکی از اصلی‌ترین دلایلی است که شرکت‌های مهم ارائه‌دهنده خدمات اینترنت ماهواره‌ای می‌خواهند از آ‌ن‌ها استفاده کنند. چالش در این‌جا این است که ماهواره‌های در مدار پایین زمین، همانطور که در بالا توضیح داده شد، به‌طور پیوسته به دور زمین می‌چرخند. بنابراین، آن‌ها فقط برای مدت کوتاهی از هر نقطه روی زمین قابل‌دسترسی هستند. با وجود این، برای ارائه اتصالات اینترنتی پایدار و قابل اعتماد، ساخت شبکه‌های جامع و ماهواره‌های در مدار پایین زمین از مدتی قبل آغاز شده است. به‌رغم این‌که ماهواره‌ها به‌طور دائم در حرکت هستند، اتصال به حداقل یک ماهواره باید همیشه امکان‌پذیر باشد.

شرکت‌های ارائه‌دهنده اینترنت ماهواره‌ای، طرح‌های بسیار متفاوتی را دنبال می‌کنند. برخی از شرکت‌ها می‌خواهند شبکه‌ای متشکل از چندده‌هزار ماهواره را ایجاد کنند درحالی‌که برخی دیگر «فقط» صدها ماهواره را هدف‌گذاری کرده‌اند.

بسیاری از شرکت‌هایی که وارد بازار ارتباطات ماهواره‌ای می‌شوند - به‌عنوان مثال اسپیس‌اکس و آمازون و برخی شرکت‌های چینی - اعلام کرده‌اند هدف‌شان اتصال مستقیم کاربران به ماهواره‌های مخابراتی است. کاربران قرار است بتوانند مستقیما ازطریق آنتن‌هایی که مخصوص این منظور طراحی شده‌اند (به‌اصطلاح «آنتن‌های آرایه فازی») با ماهواره‌ها ارتباط برقرار کنند. منظور از آرایه فازی، یک آرایه اسکن الکترونیکی‌شده است، یعنی آرایه‌ای از آنتن‌های کنترل‌شده توسط رایانه که پرتویی از امواج رادیویی تولید می‌کند که می‌توان آن را بدون حرکت دادن آنتن به سمت نقطه‌ای جهت‌دهی کرد. این آنتن‌ها در حال حاضر به اندازه یک جعبه پیتزا هستند. آن‌ها برای اتصال به ساختمان‌ها یا اشیا‌ءمتحرک مانند اتومبیل، قطار و قایق طراحی شده‌اند. شرکت‌های دیگر ازجمله ای‌اس‌تی اند ساینس، قصد دارند دسترسی مستقیم ماهواره‌ای را با استفاده از فناوری استاندارد تلفن‌همراه فراهم کنند. واضح است که تعداد زیادی از ماهواره‌ها برای ارائه دسترسی سریع به اینترنت قابل اعتماد به تعداد زیادی از کاربران - صرف‌نظر از فناوری مورد استفاده برای اتصال -مورد نیاز خواهند بود. بر این اساس، این شرکت‌ها دنبال پرتاب چندده‌هزار ماهواره هستند.

در مقابل، شرکت تل‌ست رویکرد کاملا متفاوتی را در پیش گرفته است؛ این شرکت قصد دارد صورت‌های فلکی نسبتا کوچکی را مستقر کند تا به‌عنوان تامین‌کننده اصلی برای رسانندگان خدمات اینترنتی محلی (آی‌اس‌پی) عمل کند. در ابتدا قرار بر 300ماهواره بود، اما در حال حاضر، هدف این شرکت 1671ماهواره است. در اصل، مدل تجاری آن شبیه کابل‌های زیردریایی امروزی است. کاربران نهایی از فناوری رایج امروزی برای اتصال به (آی‌اس‌پی) محلی استفاده خواهند کرد. سپس (آی‌اس‌پی) از تجهیزات ویژه‌ای برای فعال کردن ارتباط با اینترنت جهانی استفاده می‌کند - در این مورد ازطریق ماهواره. از نظر تئوری، چنین سیستمی می‌تواند با تعداد بسیار کمتری از ماهواره‌ها خدمات خود را مدیریت کند، زیرا (آی‌اس‌پی)‌های محلی می‌توانند از آنتن‌های بسیار کارآمدتری نسبت به آنتن‌هایی که برای مثال اسپیس‌اکس برای کاربران نهایی خود برنامه‌ریزی می‌کنند، استفاده کنند.

برای دسترسی به اینترنت ازطریق ماهواره، سیستم‌های ماهواره‌ای نه‌تنها باید به کاربران نهایی، بلکه به زیرساخت فیزیکی اینترنت روی زمین متصل شوند. درحال حاضر، اکثر شرکت‌ها برای اتصال همه ماهواره‌های در مدار پایین زمین به این ایستگاه‌های زمینی برنامه‌ریزی نمی‌کنند. بلکه قرار است ماهواره‌ها شبکه‌ای را تشکیل دهند تا داده‌ها مستقیما بین آن‌ها منتقل شود. بنابراین کافی است واحدهای خاصی در داخل شبکه با ایستگاه‌های زمینی ارتباط برقرار کنند.

تعدادی از شرکت‌ها روی راه‌حل‌های فنی مبتنی بر پرتوهای لیزر کار می‌کنند تا امکان تبادل داده بین ماهواره‌ها را فراهم کنند. این‌ها پیوندهای لیزری بین ماهواره‌ای (آی‌اس‌ال‌ال) نامیده می‌شوند. اصولا این فناوری پتانسیل انتقال داده با سرعت نور را دارد. برخلاف کابل‌های زیرزمینی و زیردریایی امروزی، نیازی به کابل‌کشی دقیق یا ظریف نیست. هدف برخی رویکردها، استفاده از این فناوری لیزری برای ارتباط بین ماهواره‌ها و زمین است. برای نمونه، شرکت باواریایی میناریک در این زمینه فعالیت می‌کند. در تصمیمی که در ژوئیه 2020 به اطلاع عموم رسید، دولت آلمان از صادرات محصولات شرکت میناریک به چین جلوگیری کرد. این مساله نشان می‌دهد این فناوری تا چه‌اندازه حیاتی است.

آن‌چه در مورد پهنای باند ماهواره‌های در مدار پایین زمین می‌دانیم

در گزارش‌های خبری اخیر، نمایندگان استارلینک ادعا کردند ماهواره‌های استارلینک می‌توانند به‌ سرعت انتقال داده 17 گیگابایت بر ثانیه دست یابند. اگر استارلینک 10هزار ماهواره را وارد جو زمین کند، از نظر تئوری، به ظرفیت کلی انتقال داده بین ماهواره‌ها و کاربران روی زمین 170هزار گیگابیت بر ثانیه یا 170ترابایت بر ثانیه منجر می‌شود. در صورت استقرار کامل 48هزار ماهواره برنامه‌ریزی شده، این ظرفیت به 816ترابایت بر ثانیه خواهد رسید. برای درک این ارقام به این مساله دقت کنید که کابل زیردریایی «آفریقا2» متعلق به فیس‌بوک که اخیرا از آن پرده‌برداری شده و کل قاره آفریقا را به اروپا متصل می‌کند، قرار است ظرفیت انتقال آن 180ترابایت بر ثانیه باشد. در مارس 2020، در طول موج اول بحران کووید-19 در اروپا، نقطه تبادل اینترنت

(IXP DE-CIX) در فرانکفورت یک رکورد جهانی جدید از توان عملیاتی داده را به میزان 9ترابایت بر ثانیه گزارش کرد.

تجهیزات مورد نیاز

تجهیزات اینترنت ماهواره‌ای از سه‌بخش اصلی تشکیل شده است:

ماهواره فضایی تنظیم‌شده با سرعت چرخش زمین (Geostationary Satellite) یا ماهواره زمین‌ثابت

یک دیش ماهواره مستقر در منزل

روتر

خرید بسته‌های اینترنت ماهواره‌ای هم مشابه خرید بسته‌های اینترنتی دیگر است و بعد از فراهم کردن این تجهیزات، باید از یک شرکت ارائه‌دهنده خدمات اینترنت ماهواره‌ای، اشتراک اینترنت ماهواره‌ای خریداری کنید که به‌صورت ماهیانه است. هزینه اشتراک اینترنت ماهواره‌ای استارلینگ در هر ماه ۹۹دلار خواهد بود و برای خرید تجهیزات و دیش استارلینک باید قیمت حدود ۵۰۰دلار پرداخت کنید تا بتوانید از خدمات اینترنت ماهواره‌ای بهره‌مند شوید که برای بسیاری از کاربران، پرداخت این مبلغ امکان‌پذیر نیست.

مهم‌ترین شرکت‌ها

پیشرفت در فناوری موشکی و تولید انبوه ماهواره‌ها، هزینه‌های مورد انتظار برای استقرار صورت‌های فلکی ماهواره‌ای در مدار پایین زمین را تا حدی کاهش داده است که این پروژه‌ها از نظر اقتصادی قابل توجیه شده‌اند. به‌استثنای چند مورد، مدل کسب‌و‌کار برای ارتباطات ماهواره‌ای پشتیبانی‌شده تاکنون بر پایه استقرار تعداد کمی از ماهواره‌های زمین ثابت بوده است. هزینه‌های ساخت و استقرار این ماهواره‌ها بسیار بالاست و تقریبا 150 تا 500میلیون دلار برای هر ماهواره هزینه برمی‌دارد.

در مقابل، صورت فلکی ماهواره‌ای در مدار پایین زمین از پرتاب‌گرهای جدیدی مانند آن‌چه توسط شرکت اسپیس‌اکس ساخته شده‌اند، استفاده خواهند کرد. یک عامل کلیدی در این زمینه این است که می‌توان از پرتاب‌گرهای اسپیس‌ایکس (فالکون) استفاده مجدد کرد که به‌طور قابل ملاحظه‌ای هزینه‌های پرتاب را کاهش می‌دهد. فالکون 1، یک موشک کوچک با توانایی قرار دادن چندصد کیلوگرم در مدار نزدیک زمین بود. فالکون ۱، پنج‌پرواز طی ۲۰۰9-۲۰۰6 انجام داد. در ۲۸سپتامبر ۲۰۰۸، فالکون ۱ پس از چهارمین تلاش، موفق به رسیدن به مدار شد و تبدیل به نخستین موشک با سرمایه خصوصی و سوخت مایع شد که قادر به انجام این کار شده بود. فالکون ۱ در ۱۳ژوئیه ۲۰۰۹، در پنجمین پروازش موفق به حمل موفقیت‌آمیز نخستین محموله تجاری خود، ماهواره مالزیایی«رازک ست» و قرار دادن آن در مدار شد.

فالکون ۹ قادر به تحویل 450/10کیلوگرم (000/23پوند) به مدار است و برای رقابت با موشک‌های دلتا ۴ و اطلس ۵ در نظر گرفته شده ‌است. این موشک برای مرحله اول 9موتور مرلین دارد. در ژوئن ۲۰۱۰، موشک فالکون ۹ در نخستین تلاشش موفق به رسیدن به مدار شد.

ایلان ماسک، مدیرعامل اسپیس‌ایکس به مطبوعات گفته، هزینه ساخت و استقرار این ماهواره‌ها در حال حاضر ۵۰۰هزار دلار آمریکاست. براساس این اعداد، ساخت یک صورت فلکی متشکل از 10هزار ماهواره درمجموع حدود 5میلیارد دلار هزینه خواهد داشت.

با این حال، سرمایه‌گذاری‌های اولیه بسیار سنگین، فقط یکی از چالش‌های اقتصادی است که در صورت اجرای برنامه‌های مرتبط با ماهواره‌های در مدار پایین زمین باید بر آن غلبه کرد. به‌عنوان مثال، مراکز شهری، بازارهایی جذاب با مشتریان دست‌به‌نقد هستند - اما در حال حاضر رقابت بسیار شدیدی در این بازارها وجود دارد. علاوه بر این، سرمایه‌گذاری‌های اضافی قابل‌توجهی لازم است تا بتوان ارتباطات اینترنتی قابل‌اعتمادی را ازطریق ماهواره برای تعداد زیادی از افراد متمرکز در مناطق نسبتا کوچک فراهم کرد. چالش دیگر، قدرت خرید پایین کاربران نهایی در کشورهای در حال ‌توسعه است. میلیاردها نفر در آنجا هنوز به اینترنت دسترسی ندارند. یکی از دلایل اصلی این مساله را باید در این‌جا جست‌وجو کرد که تاکنون برای شرکت‌های مخابراتی ارائه دسترسی اینترنت به این مناطق، سودآور به‌نظر نمی‌رسید. اگر اپراتورهای اینترنت ماهواره‌ای بخواهند خدمات خود را در کشورهای در حال توسعه ارائه دهند، آن‌ها نیز به‌طور ناگزیر با قدرت خرید پایین مشتریان بالقوه مواجه می‌شوند.

مهم‌ترین شرکت‌های فعال در حوزه اینترنت ماهواره‌ای

در حال حاضر، پروژه‌های استارلینک، بیشترین توجه را به خود جلب کرده است. یکی از دلایل این است که استارلینک در اجرای برنامه‌های خود از همه شرکت‌های دیگر در این بخش جلوتر است. در آغاز سال 2021، استارلینک بیش از هزارماهواره مستقر کرده بود که بسیار بیشتر از همه رقبای خود بود. این شرکت نخستین خدمات را برای مشتریان در جنوب کانادا و شمال ایالات‌متحده در اوایل سال 2021 ارائه کرد. دلیل دیگر این است که استارلینک زیرمجموعه شرکت سفرهای فضایی اسپیس‌اکس است که توسط ایلان ماسک تاسیس شده است. همان‌گونه که گفته شد، هم‌اکنون استارلینک، از مزیت کاهش قیمت به دلیل استفاده از پرتابگر فالکون شرکت اسپیس‌اکس برخوردار است. اسپیس‌اکس نیز به‌نوبه خود، از مزیت رقابتی قابل‌توجه استارلینک نسبت به‌سایر شرکت‌ها و درآمدهای سیستم‌های حامل خود بهره می‌برد.

در کنار استارلینک، پروجکت کویپر، یکی از شرکت‌های تابعه آمازون، به‌عنوان یکی از امیدوارکننده‌ترین شرکت‌های آمریکایی شناخته می‌شود. این شرکت نیز مانند استارلینک، از جدیدالورودها به بازار ارتباطات ماهواره‌ای است. درحال‌حاضر، پروژه کویپر قصد دارد یک صورت فلکی از حدود 3236ماهواره بسازد. برنامه‌های شرکت تابعه آمازون -همانند استارلینک- بر این فرض استوار است که هزینه‌های ایستگاه‌های ماهواره‌های اینترنتی در آینده کاهش می‌یابد. پروژه کویپر فقط در جولای2020 مجوز خود را برای راه‌اندازی یک صورت فلکی ماهواره‌ای بر فراز ایالات‌متحده دریافت کرد. در آن زمان، آمازون از قصد خود برای سرمایه‌گذاری دست‌کم 10میلیارد دلاری در این پروژه پرده برداشت. یکی از مزیت‌های پروژه کویپر در مقایسه با استارلینک این است که می‌تواند از تجربه خدمات وب آمازون (AWS) استفاده کند. این شرکت تابعه شرکت سفارش پستی آنلاین، مراکز داده و اتصالات داده را اجرا می‌کند.

تجربه اوکراین و موانع اینترنت ماهواره‌ای در ایران

تاکنون استارلینک برای ایران فعال نبود. وقتی دولت آمریکا اعلام کرد شرکت‌های فناوری ارائه خدمات اینترنتی از تحریم‌ها معاف می‌شوند، ایلان‌ماسک در یک توئیت کوتاه در واکنش به وزیر خارجه آمریکا نوشت: «استارلینک فعال می‌شود.» از آنجا که او قبلا هم گفته بود تنها مانع برای ارائه خدمات به ایرانی‌ها، تحریم‌های آمریکاست، با این توئیت، ظاهرا استارلینک تصمیم دارد به شهروندان داخل ایران نیز اینترنت برساند.

این نخستین‌بار نیست که ایلان‌ماسک در واکنش به تحولات سیاسی، تلاش کرده با استارلینک به کسانی کمک کند. وقتی در جریان جنگ اوکراین، ارتش روسیه موفق شد به ابزارهای ارائه اینترنت در اوکراین آسیب جدی برساند و بسیاری از اوکراینی‌ها از اینترنت قطع شدند، استارلینک به‌سرعت این کشور را تحت پوشش قرار داد.

اما این کار حتی در اوکراین که دولت این کشور از اقدام استارلینک تقدیر کرد و شهروندان اوکراینی به دلیل داشتن دسترسی به کارت‌های اعتباری بین‌المللی مانند مسترکارت و ویزا می‌توانند هزینه ماهانه اینترنت استارلینک را بپردازند، به معنای دسترسی همه اوکراینی‌ها به اینترنت نبود.

آن‌چه به‌جز پوشش اوکراین، از طرف ایلان‌ماسک به شکل رایگان به اوکراین رسید، پنج‌هزار «ترمینال استارلینک» (همان رسیور و دیش) بود که برای دولت این کشور ارسال شد. کشورهای دیگر هم درمجموع هزینه ارسال ۲۰‌هزار «ترمینال» را پرداخت کردند.

نخستین مانع بزرگ برای دسترسی به استارلینک، مساله داشتن «ترمینال» است. فارغ از هزینه، اصولا منتقل کردن رسیور و دیش این شرکت به ایران در ابعاد وسیع و به‌شکل قانونی، ممکن نیست.

مانع دوم نیز، هزینه ماهانه خدمات استارلینک است که نه‌تنها پرداختن از داخل کشور غیرممکن است، بلکه به‌نسبت وضعیت اقتصادی و قدرت خرید شهروندان ایرانی، رقمی حدود ۸۰دلار (حدود دوونیم میلیون تومان)، هزینه بسیار سنگینی برای بسیاری از ایرانیان محسوب می‌شود.

اگر هیچ استثنای ویژه‌ای برای ایران در نظر گرفته نشود، تا اینجا توئیت ایلان‌ماسک به این معناست که در داخل ایران اگر کسی دیش و رسیور را نصب کرده باشد و به ترتیبی - مثلا ازطریق دوستان و اقوام خارج از کشور - هزینه ماهانه استارلینک را پرداخت کند، می‌تواند به اینترنت دسترسی داشته باشد. حتی اگر در داخل هرگونه ارتباط اینترنتی قطع شود.

مانع سوم، به مشکل مجوز بازمی‌گردد: «طبق قوانین شرکت اسپیس‌ایکس، برای ارائه خدمات اینترنت ماهواره‌ای استارلینک، ملزم به کسب مجوز از اتحادیه جهانی مخابرات (ITU) است و این اتحادیه هم این مجوز را در صورت کسب اجازه از سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی کشورهای مختلف، صادر خواهد کرد.» بهترین مثال در این زمینه اوکراین است که به‌خاطر همراهی و موافقت دولت آن برای دسترسی به اینترنت استارلینک، این خدمات به سادگی برای کاربرانش فعال شد. اما مسیر گرفتن چنین مجوزی در ایران بسیار پیچیده است، همان‌طور که در گذشته مقامات دولتی اشاره کرده‌اند، شرکت‌های ارائه‌دهنده چنین خدماتی ملزم به رعایت قوانین کشور هستند. به همین دلیل پیش‌بینی می‌شود ایران به‌طور کلی اجازه ارائه خدمات اینترنت ماهواره‌ای استارلینک را صادر نکند یا با اعمال شرایط مختلف و سخت، این اجازه را بدهد.

منبع:

Daniel Voelsen, Internet from Space: How New Satellite Connections Could Affect Global Internet Governance, Stiftung Wissenschaft und Politik (German Institute for International and Security Affairs),

April 2021, Berlin

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید

مطالب ویژه
دیدگاه

ویژه فرهنگ
  • نمی‌خواهم بگویم «بی‌دار» یک فاجعه به تمام معنا بود. نه تا این حد بد نبود که آن را فاجعه بدانیم، اما بدون اغراق یکی از…

پربازدیدترین
آخرین اخبار