تغییر یا پایداری؟
گزارش تحلیلی از تعارض مواضع سران قوا با نطقها و تذکرات دیروز نمایندگان تندرو مجلس
گزارش تحلیلی از تعارض مواضع سران قوا با نطقها و تذکرات دیروز نمایندگان تندرو مجلس
گروه خبر: با گذشت دو هفته از اعتراضات و درگیریهای خیابانی که در برخی استانهای مرزی به خشونت هم کشیده شد، مجلس که این مدت در تعطیلات تابستانی به سر میبرد، دیروز به این موضوع پرداخت و وزیر کشور هم در جلسه غیرعلنی، گزارشی از ابعاد و محورهای ناآرامیهای اخیر ارائه کرد. در این میان، محمدباقر قالیباف در مقام رئیس مجلس طی نطقی از ضرورت «اصلاح ساختارها و شیوههای اجرای گشت امنیت اخلاقی» سخن گفت و با مرزبندی میان «اعتراض اصلاحخواهانه» و «اعتراض براندازانه» از همه کسانی که اعتراض دارند درخواست کرد که «اجازه ندهند اعتراضشان به جای اصلاحخواهی، رنگ و بوی ضدامنیتی و براندازی پیدا کند تا پیگیری اصلاح مورد مطالبه آنها به حاشیه نرود». این سخنان قالیباف ازآنرو اهمیت بیشتری مییابد که پس از جلسه روز قبل سران سه قوه ایراد شده است؛ جلسهای که در آن، طبق خبر رسمی منتشرشده، سران سه قوه بر «صیانت از جان و مال مردم و همچنین نظم و امنیت جامعه بهعنوان یکی از وظایف جدی نظام حکمرانی» تاکید و در این راستا به «همه دستگاههای دارای مسئولیت» تکلیف شد، «با کنشگری فعالانه و پایش دقیق تحولات وظایف خود را در راستای صیانت از آرامش و امنیت جامعه ایفا کنند». اظهارات دیروز قالیباف بهنوعی در تداوم و تکمیل مواضع و سخنان پیشین سیدابراهیم رئیسی، رئیسجمهوری و غلامحسین محسنیاژهای، رئیس قوهقضائیه، ارزیابی میشود که از پذیرش اعتراض و مواضع مخالف و مرزبندی میان «اعتراض و اغتشاش» سخن گفتند. گرچه تاکنون روسای سه قوه هم، پاسخ روشنی به این پرسش ندادهاند که چه امکانی برای اعتراضات و تجمعات قانونی و اصلاحخواهانه وجود دارد و چگونه احزاب و تشکلهای قانونی میتوانند از این ظرفیت قانون اساسی برای طرح مطالبات و خواستهای خود استفاده کنند؟
قول قالیباف برای تغییر در گشتهای امنیت اخلاقی
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، در نطق پیش از دستور دیروز خود با اشاره به چند نکته درباره مسائل مهم جاری، گفت: «در وقایع و اتفاقات تلخ اخیر، اولین مساله، چرایی و چگونگی جان باختن خانم امینی است. دراینباره، همانطور که قبلا هم توسط مسئولان در هر سه قوه مطرح شد، موضوع باید با جدیت پیگیری و نتیجه به صورت رسمی اعلام شود و با هر قصور و تقصیر احتمالی به تناسب خطا و بدون هیچ اغماضی، برخورد شود. توطئههای دشمن باعث نمیشود ما وظایفمان را نسبت به شهروندانمان فراموش کنیم».
وی با بیان اینکه «مسأله بعدی در این ماجرا، ناکارآمدی دستگاههای فرهنگی و تربیتی است که وظیفه اصلی را در زمینه فرهنگ حجاب و عفاف داشتهاند»، عنوان کرد: «از کمیسیونهای تخصصی مجلس در این خصوص میخواهم گزارشی از عملکرد این دستگاهها به عنوان پاسخگویان ردیف اول، تهیه و آن را به صحن مجلس و مردم ارائه کند. البته، خیلی روشن عرض کنم که مساله اصلی مردم و جامعه، هنوز اقتصاد است و دراینباره گلایههای کاملا برحقی وجود دارد که ما با رفع آنها فاصله داریم و باید کوشش خود را صدچندان کنیم».
قالیباف همچنین گفت: «از نکات دیگری که در این ماجرا برای همه روشن شد، این بود که دشمن به دنبال به دست آوردن فرصتهایی است که برای ضربه زدن به مردم و براندازی جمهوری اسلامی موجسواری کند و امنیت مردم را به هم بزند. بسیاری از کسانی که در ابتدا چه نسبت به جان باختن خانم امینی و چه نسبت به گشت امنیت اخلاقی انتقاد کردند، هدف براندازانه نداشتند و مخالف اغتشاشات و اقدامات ضدامنیتی هم بودند اما دیدیم، خارجنشینانی که هیچ تعلق مادی و معنوی به ایران عزیزمان ندارند، با خوشحالی برای خانم امینی اشک تمساح ریختند و علیه امنیت مردم با هدف براندازی نظام، دست به تحریک و عملیات برای آشوب و اغتشاش زدند».
رئیس مجلس یازدهم در ادامه با تأکید بر اینکه «امنیت، حداقل وظیفهای است که یک نظام سیاسی باید برای مردم تامین کند و مسئولان امنیتی کشور باید مقتدرانه با همه کسانی که مخلّ امنیت مردم هستند برخورد کنند و در این موضوع هیچ تسامحی نباید صورت گیرد»، ادامه داد: «از طرف دیگر، ایجاد آشوب در خیابانها و رفتارهای ضدامنیتی که قانون را زیرپا میگذارد، باعث ضعیف شدن انسجام اجتماعی میشود، اقتصاد مردم به خطر میافتد و فشار و تحریم دشمن را بیشتر میکند».
وی در ادامه با بیان اینکه «در همین چند روزی که برای رعایت مسائل امنیتی در فضای مجازی محدودیتهایی ایجاد شده است، میبینیم که بسیاری از کسبوکارها لطمه خوردهاند»، اظهار داشت: «علاوه بر آن، دشمن خارجی هم با احساس ضعف در جامعه ایران، فشار اقتصادی را بیشتر میکند و دشمنی که آماده شده بود بخش زیادی از تحریمها را بردارد، تحریک میشود که فشار را بر مردم ایران بیشتر کند، همانگونه که وقایع سال 1388، دشمنی را که در حال توافق با ایران بود به تحریمهای گسترده علیه ایران سوق داد».
قالیباف افزود: «درهمین زمینه باید توجه کنیم که هر اقدامی با هر روشی و با هر انگیزهای که باعث شود مردم در مقابل مردم قرار بگیرند، تضعیف انسجام اجتماعی و در جهت خواست دشمن است و باید از آن پرهیز شود». رئیس مجلس در ادامه با اشاره به اینکه «البته برخورد مقتدرانه با کسانی که امنیت مردم را به خطر میاندازند به این معنی نیست که اشکالات موجود را برطرف نکنیم»، اذعان داشت: «همانطور که در نطق پیشین یعنی پیش از آغاز اغتشاشات هم تاکید کردم، ما باید ساختارها و شیوههای اجرای گشت امنیت اخلاقی را بهگونهای اصلاح کنیم تا این قبیل اتفاقات دوباره تکرار نشود». وی تأکید کرد: «اینجانب در حدود اختیارات، این مسأله را پیگیری خواهم کرد و امیدوارم با هماهنگی دیگر مسئولان مربوط بتوان در وقت مناسب، تصمیمات مدبرانه و موثری برای اصلاح روند موجود گرفت». قالیباف همچنین با اشاره به اینکه «معتقدم وجود اعتراض برای اصلاح امور از دستاوردهایی است که انقلاب اسلامی به مردم داده است»، گفت: «بهعنوان مثال در همین چند وقت اخیر چه در فضای مجازی و چه در فضای عمومی، اعتراضات زیادی داشتیم که برخی از اعتراضات بهحق، در فضای مجازی باعث اصلاح تصمیمها شد. همچنین، اعتراضاتی مثل اعتراضات معلمان و بازنشستگان تامین اجتماعی مواردی است که در این مدت وجود داشته است که پشتوانه تصمیمات مجلس شد و بخش مهمی از مطالبه آنان به نتیجه نیز رسید. اما نکته مهم این بود که آن اعتراضات، اعتراض اصلاحخواهانه بود، نه اعتراض براندازانه و هدف واقعی همه این اعتراضها اصلاح امور یا مطالبه هدف خاصی بود». وی در ادامه با بیان اینکه «همین چندی پیش، رهبر معظم انقلاب در سخنرانی رسمی خود از اعتراض جامعه کارگری تشکر کردند و آن را بهحق دانستند و تاکید کردند که کارگران در اعتراض خود مرزشان را با دشمن معلوم کردند»، اظهار داشت: «اینجا من از همه کسانی که اعتراض دارند، درخواست میکنم که اجازه ندهند اعتراضشان به جای اصلاحخواهی، رنگ و بوی ضدامنیتی و براندازی پیدا کند تا پیگیری اصلاح مورد مطالبه آنها به حاشیه نرود».
تجمعات پنجصدم درصدی
سخنگوی هیاترئیسه مجلس نیز در توضیح جلسه غیرعلنی دیروز مجلس به خبرنگاران گفت: «در این جلسه احمد وحیدی، وزیر کشور، گزارش تفصیلی در دو قسمت مجزا راجع به اتفاقات اخیر کشور به نمایندگان ارائه داد و سپس سردار حسین اشتری، فرماندهکل نیروی انتظامی، توضیحات مفصلی را در مورد مسائل اخیر در پی فوت مهسا امینی، اقدامات فراجا در این زمینه و همچنین نحوه برخورد این نیرو با اتفاقات، اعتراضات و اغتشاشاتی که اخیرا در برخی شهرهای کشور رخ داد، بیان کرد». سیدنظامالدین موسوی افزود: «بهرغم سطح تحریکات گسترده دشمنان در دو هفته اخیر، مردم با آشوبها همراهی نکردند و براساس آماری که وزیر کشور ارائه داد، در اوج درگیریها و اغتشاشات در روز ۳۰شهریور بیشتر از ۴۵ هزار نفر (پنجصدم درصد از کل جمعیت) در تجمعات در مجموع همه شهرهای کشور حضور نداشتند». وی همچنین اعلام کرد: «فرآیند فوت مهسا امینی در مجلس و دولت در حال بررسی است. امروز هم فرمانده انتظامی کشور اقداماتی که در پی فوت این خانم صورت گرفت را تشریح و تاکید کرد که از روز نخست این واقعه به فرماندهی انتظامی تهران دستور داده که پیگیر ماجرا باشد و فرض را بر این بگذارند که در این ماجرا دختر من جان خود را از دست داده است. اما در این اغتشاشات برخی گروههای سازمانیافته با برنامههای قبلی فوت خانم مهسا امینی را به بهانهای برای آشوب در کشور تبدیل کردند». خبرگزاری ایرنا هم گزارش داد: «در این جلسه سردار سرتیپ پاسدار عباس نیلفروشان، معاون عملیات سپاه، گزارشی از هدف قرار دادن مقر گروهکهای تروریستی در اقلیم کردستان عراق از سوی نیروی زمینی سپاه به نمایندگان ارائه کرد».
بیانیه و شعار نمایندگان
در نشست علنی دیروز مجلس، همچنین بیانیه ۲۳۳ نفر از نمایندگان در حمایت از نیروهای امنیتی و انتظامی قرائت شد که در بخشی از آن آمده است: «مجلس شورای اسلامی با توجه به اتفاقات اخیر کشور و لزوم بررسی دقیق و کارشناسی دلایل و پیامدهای این مساله از تمام ابزارهای نظارتی خود برای شفافسازی تمام اتفاقات مرتبط و بهنتیجه رساندن پیگیریها، آسیبشناسی مسائل و همچنین ارائه راهبردهای مساله و پیشگیری از وقوع مجدد استفاده خواهد کرد». جمعی از نمایندگان مجلس یازدهم همچنین پس از برگزاری نشست غیرعلنی پیرامون حوادث اخیر کشور شعارهایی همچون «خونی که در رگ ماست/ هدیه به رهبر ماست»، «مرگ بر منافق، مرگ بر اسرائیل، مرگ بر آمریکا، مرگ بر فتنهگر» و «نیروی انتظامی تشکر تشکر» سردادند.
انتقاد از صداوسیما به خاطر دعوت از کرباسچی
یکی از اتفاقات جلسه دیروز مجلس، انتقاد چند نماینده تندرو از صداوسیما بود که در جریان حوادث اخیر سعی کرد با دعوت از برخی چهرههای سیاسی اصلاحطلب و جامعهشناسان، تاحدی موضع کارشناسی و مستقلی را اتخاذ کند. اما مواضع این چهرههای تندرو نشان داد که همین حد هم حاضر به شنیدن صدای منتقدان نیستند. سیدکاظم موسوی، نماینده اردبیل، در نطقی شفاهی با بیان اینکه «صداوسیما با انتخاب کارشناسان غلط بر زخم مردم نمک نپاشد»، گفت: «آقای کرباسچی 25سال قبل از ریل خارج شده، اما صداوسیما بهعنوان یک نهاد مقدس و مربوط به نهاد رهبری از آن استفاده میکند؛ درحالیکه استفاده از این افراد مشکلی از جامعه حل نخواهد کرد، بلکه بیشتر بر زخم مردم نمک میپاشد». وی افزود: «از مسئولان صداوسیما خواهش میکنم افراد انقلابی و ولایی که به فکر نظام و شهدا هستند را بهعنوان کارشناس به برنامههای خود دعوت کرده و از نقطهنظرات آنها استفاده کند». علی زنجانیحسنلوئی، نماینده نقده و اشنویه نیز در تذکر شفاهی خود خطاب به صداوسیما گفت: «متأسفانه از چهرههای منفور برای حضور در برنامههای رسانه ملی دعوت میشود و این در حالی است که آنها آتشبیار معرکه بودند». محمدتقی نقدعلی، نماینده خمینیشهر نیز در تذکری در مجلس با بیان اینکه «صداوسیما از رفتار سلبریتیها در حوادث اخیر عبرت بگیرد و در چهرهسازیها تجدیدنظر کند»، گفت: «صداوسیما باید از جوانان قابل چهره بسازد، نه افرادی که در بزنگاهها برای دشمنان خوشرقصی میکنند».
مقایسه با دهه 60/ رودربایستی نکنید!
غلامحسین رضوانی، نماینده تهران و از اعضای جبهه پایداری هم دیروز در نطقی فضای کنونی را با دهه 60 مقایسه کرد و مدعی شد: «بعد از چند دهه دوباره در کشور کسانی پیدا شدند که برای قطببندی جامعه تلاش میکنند. گروه منافقین، مسعود رجوی و دارودستهاش در سال 1358 و 1359 بذر کینه پاشیدند و در سال 1360 درو کردند. این مدعیان دروغینی که از نظام مشروعیتزدایی میکنند و همه، آنها را میشناسند، همان دنبالهروی منافقین و مسعود رجوی هستند». وی در سخنان خود حتی مواضع اخیر روسای قوای مجریه و قضائیه را زیر سوال برد و تأکید کرد: «از آقای رئیسجمهور که با خانواده خانم امینی ابراز همدردی کرد، تشکر میکنیم ولی از رئیسجمهور میخواهیم با خانواده کسانی که در خیابانها نیز به دست هر کسی آسیب دیدند ابراز همدردی کنند». وی همچنین از اینکه رئیس قوهقضائیه با همسر یک زندانی سیاسی (سیدمصطفی تاجزاده) که او از آن بهعنوان «مجرم» نام برد، ملاقات کرده، انتقاد کرد و گفت: «آیا این امکان برای همه زندانیان فراهم است؟». وی با بیان اینکه «جلب رضایت 100درصدی برای هیچ حکومتی، حق یا باطل، ضعیف یا قوی، غربی یا شرقی، انقلابی یا ضدانقلابی امکانپذیر نیست»، افزود: «از امام متقین باید آموخت، اگر راست میگوییم و پیرو امیرالمومنین هستیم، رضایت اکثریت مردم باید مورد توجه ما باشد، اما اگر حکومت ما دنبالهروی رضایت خواص باشد، خواص هم راضی نخواهند شد، وقتی نارضایتی عموم وجود داشته باشد. ولی در صورت رضایت عموم نارضایتی خواص آسیبی به ما نخواهد زد». وی با یادآوری اینکه «مهمترین مشکل ما رودربایستی است و مسئولان ارشد کشور ما رودربایستی دارند»، افزود: «همه میدانند صورت مساله چیست؛ ولی همه از مواجهه صریح با مسالهای که بدیهی است، طفره میروند».
حمله تند به سران جریان اصلاحات
جبار کوچکینژاد، نماینده رشت، از دیگر ناطقان دیروز مجلس بود. استان گیلان و شهر رشت از جمله مناطق کشور بود که در دو هفته گذشته شاهد اعتراضات و درگیریهای زیادی بود. در این میان، نماینده رشت با نقد تند به سران جریان اصلاحات در نطق خود گفت: «احزاب و گروههای سیاسی را چه شده تا کشور دچار حادثه کوچکی میشود، عقدهگشایی میکنند و با مخالفان نظام مانند حزب کومله، دموکرات و تجزیهطلبان هماهنگ میشوند. شاید ملت ایران از قصورات شما در فتنههای سالهای 78، 88، 96 و 98 میگذشت؛ اما امروز از قوه قضائیه اشد مجازات را برای سران احزاب و شخصیتهایی که مردم را تحریک کرده و آتشبیار معرکه بودهاند و نیز نمایندگان و شخصیتهای ورزشی و هنری بیانصاف و همچنین هنرمندانی که سعی میکردند کشتهسازی کنند و آشوب را شعلهور سازند، طلب میکنم». وی افزود: «به جوانان عزیز و نخبگان اصلاحات و جریانات سیاسی نصیحت میکنم که وقت آن رسیده است که از سران خائن اصلاحات فاصله بگیرند». وی همچنین به حضور اصلاحطلبان در تلویزیون واکنش نشان داد و تصریح کرد: «شتابزدگی صداوسیما در دعوت از برخی چهرههای بیهویت در نشستهای مناظرهای جای تامل دارد».
تصمیم سران نظام یا جبهه پایداری؟
پرسشی که پس از این نطقها و مواضع نمایندگان تندرو و اعضای جبهه پایداری شکل میگیرد، آن است که مجموعه مسئولان و دستگاههای نظام برای خروج از بحران کنونی و طرح پاسخ مناسب و قانعکننده به افکارعمومی چه رویکردی خواهند داشت؟ آیا واقعا آنچه قالیباف در مقام رئیسمجلس بیان کرد، موضع و تصمیم مجموعه نظام است و سران قوا با مدیریت لازم بر دستگاههای مسئول انتظامی و امنیتی و گشودن فضا برای طرح مواضع منتقدان و کارشناسان و برگزاری تجمعات مسالمتآمیز، از تشدید تنش جلوگیری خواهند کرد و زمینه تعامل و گفتوگو را در فضای سیاسی و اجتماعی باز خواهند کرد یا آنکه باز هم تندروهایی نظیر اعضای جبهه پایداری و نمایندگانی که دیروز نطق کردند، میداندار خواهند ماند؟ همان جریانی که از سال 1388 تاکنون نشان داده است جز محدود کردن مخالفان و منتقدان نسخهای برای اداره کشور ندارد و در مجالس قبل هم با همین رویکرد به مقابله با علی لاریجانی و نیروهای میانهرو و معتدل برآمد و حال نیز، تقریبا در همه ارکان نظام و دستگاههای دولتی، اداری، اجرایی و شهری ریشه دوانده است. تحولات روزهای آینده نشان خواهد داد که تصمیم نظام به کدامسو خواهد بود: تغییر و اصلاح در ساختارها و شیوهها، چنان که قالیباف گفته است یا تشدید فشارها و برخوردها و بستن حداقل روزنهها حتی در حد چند مصاحبه تلویزیونی، چنان که تندروها و اعضای جبهه پایداری میپسندند؟