| کد مطلب: ۱۱۵۹

در آستانه آشوب جنگ جهانی

روزنامه هم‌میهن ، منتشر کننده آخرین و بروزترین اخبار داخلی و خارجی.

دو تحلیل‌گر اندیشکده Geopolitical Future تحلیل متفاوتی درباره آینده جهان ارائه کرده‌انددنیای امروز بسیار با دنیای 10سال پیش و حتی پنج یا دو سال قبل، متفاوت است. تنش‌ها در نقطه به نقطه‌ جهان در حال شدت یافتن است. شیوع بحران پاندمی کرونا، اقتصاد کشورهای صنعتی را وارد دوره رکود کرد. بلافاصله پس از این رکود نیز بحران اوکراین آغاز شد و در پی آن جهان با بحران‌هایی در حوزه‌های امنیت غذایی و انرژی روبه‌رو شد. در آن سوی دنیا و در اقیانوس آرام، تنش میان آمریکا و چین بر سر تایوان، نقطه جوش جدیدی را ثبت کرده است. کره‌شمالی نیز دکترین جدید هسته‌ای خود را اعلام کرده و رسما خود را یک کشور مسلح به سلاح هسته‌ای عنوان کرده است. جنگ اوکراین به وضعیت حساسی رسیده و صحبت از احتمال استفاده از سلاح هسته‌ای در این جنگ است. توافق هسته‌ای میان ایران و غرب همچنان در وضعیت بلاتکلیف به سر می‌برد. مجموعه این نکات موجب شده که جاسک بارتوسیاک، تحلیل گر اندیشکده Geopolitical Future در نوشتاری آینده‌پژوهانه سخن از احتمال جنگ جهانی به میان آورده و حتی برخورد کشورهای مسلح به سلاح اتمی با یکدیگر را نیز بعید نداند. اما در پاسخ به نوشتار بارتوسیاک، جرج فریدمن، رئیس این اندیشکده، نوشتاری دیگر منتشر کرده و در رد استدلال‌های بارتوسیاک، دلایلی چند ذکر کرده است.

تحلیل اول

جاسک بارتوسیاک

تحلیلگر

دوران خطرناکی در راه است. در همه‌ حوزه‌های رقابتی در جهان نظیر تجارت، فناوری، امور‌مالی، بازار مواد خام، بازارهای ارز، بازار داده‌ها و اینترنت و زیرساخت‌ها، تضاد‌های ثابتی در جریان است. آدم‌ربایی و ترور، جنگ اطلاعاتی، جنگ برای تسلط بر اقیانوس‌ها و خشکی‌ها و مبارزه برای کنترل مسیرهای ارتباطی، حتی در فضا، وجود خواهد داشت. در نهایت، جنگ‌های نیابتی داغ، کودتاها، انقلاب‌ها و فروپاشی دولت‌ها و احتمالاً یک درگیری مستقیم بین چین و ایالات‌متحده در غرب اقیانوس آرام یا یک جنگ در اروپا که شامل برخی از کشورهای ناتو و روسیه می‌شود، رخ خواهد داد. با این حال، تمرکز اصلی این درگیری جهانی، دستکاری جریان‌های استراتژیک برای تأثیرگذاری بر ثبات و قرارداد اجتماعی حریف خواهد بود. به عنوان مثال می‌توان به ممنوعیت فروش ریزپردازنده‌های تایوان به چین اشاره کرد که در اقتصاد مدرن اقلامی ضروری هستند و در پاسخ، چین صادرات شن و ماسه لازم برای ساخت‌وساز به تایوان را ممنوع کرد یا ممنوعیت سرمایه‌گذاری در چین و سلب مالکیت شرکت‌های بزرگ آمریکایی که در چین تولید می‌کردند نیز دنبال شد. علاوه بر این، تحریم‌ها، محاصره‌ها، تحریم‌های تجاری و ممنوعیت صادرات مواد خام، دستکاری سیستم‌های انتقال انرژی، حمله به زیرساخت‌ها و نشان دادن زور بازوی نظامی با هدف اخلال در اقتصاد دشمن، در این دوران خطرناک وجود خواهند داشت. یک مثال خوب قرنطینه موثر دریایی و هوایی تایوان در جریان تمرینات هوایی چین یا ممنوعیت یک‌جانبه پروازهای روسیه بر فراز لیتوانی یا لهستان است. البته اگر مسکو بخواهد توانایی اروپا برای پروازهایش را به چالش بکشد، ممکن است این محدودیت شکسته شود.

جنگ در راه است

در جریان ساختاری که توضیح داده شد، احتمالا، با توجه به اختلافات اساسی و روحیه‌ آشتی‌ناپذیر آمریکا و چین درباره منافع‌شان، دیر یا زود، جنگی بین ایالات متحده و چین در غرب اقیانوس آرام شکل خواهد گرفت. چراکه از خیلی قبل‌تر، یک عدم تعادل بحرانی در نظم جهانی به‌وجود آمده است که اصلاح آن در آینده نزدیک، بدون توسل به زور، دشوار و شاید غیرممکن است و چنین تنش‌هایی طبیعتاً به جنگ منجر می‌شوند. وضعیت تایوان در سایه سفر پلوسی و قبل از اولتیماتوم روسیه در قبال اوکراین، گواه روشنی بر این امر است. خوشبختانه، وجود تسلیحات هسته‌ای، تمایل هر یک از طرفین را برای وارد شدن به یک درگیری کنترل‌نشده، بدون اندیشیدن به عواقب آن، کاهش می‌دهد. تسلیحات هسته‌ای هر یک از طرفین را مجبور می‌کند تا در مورد آنچه که قصد دارند از طریق تهدید یا استفاده از خشونت به‌دست آورند، گزینش کنند و دست به کار احمقانه‌ای نزنند که تبعاتش داغ شدن تهدید یک جنگ هسته‌ای باشد. همین پارامتر موجب می‌شود که جنگ‌هایی که قرار است در آینده رخ دهند، قابل ارزیابی و سنجش باشند و این همان چیزی است که این جنگ‌ها را از جنگ‌‌های جهانی قبلی متمایز می‌کند. در نخستین مراحل جنگ‌های گذشته، مانند جنگ‌های ناپلئونی یا جنگ جهانی اول یا دوم، طرف مهاجم بلافاصله سپاه، ناوگان، لشکرهای پیاده، توپخانه، لشکرهای زرهی و تجهیزات هوایی و همه آنچه را که لازم بود با هدف فلج کردن دشمن و فتح پایتخت طرف مقابل و به زانو درآوردن رژیم حاکم مورد استفاده قرار می‌داد. چراکه در آن زمان هیچ سلاحی وجود نداشت که بتواند کل شهرها، ایالت‌ها و ملت‌ها را نابود کند. سلاح‌های هسته‌ای استراتژیک، هدف سیاسی جنگ را که تسلیم شدن بازنده در برابر اراده پیروز است، از میان می‌برد. مهم‌تر از همه اینکه، سلاح‌های هسته‌ای استراتژیک، سیستم اتوماتیک پاسخ نظامی را فعال می‌کند. هیچ‌کدام از اینها در جنگ‌های جهانی قبلی وجود نداشت. بنابراین نیازی هم نبود که در مورد اقدامات ترتیبی و پاسخ‌های بالقوه حریف در ساختار نردبانی تشدید تنش چندسطحی، فکری شود، چون هر دو طرف تلاش می‌کردند که هر چه سریع‌تر در اعمال خشونت تام و تمام از طرف دیگر پیشی بگیرند. البته همه اینها به این معنا نیست که در جنگ‌های آینده از سلاح‌های هسته‌ای استفاده نخواهد شد. نشانه‌های زیادی، به‌ویژه در دکترین استراتژیک و نظامی روسیه، دیده می‌شود که ثابت می‌کند، وسوسه استفاده از سلا‌ح‌های هسته‌ای وجود دارد. با این حال، حتی اگر یکی از طرفین از این سلاح‌ها استفاده کند، همیشه خطر نابودی متقابل وجود دارد و همین مساله روند تصمیم‌گیری را مختل کرده و طرفین را وادار می‌کند تا سطح تنش را مدیریت کنند. این سطح از خویشتن‌داری، امروز در نحوه کمک‌های نظامی‌ای که آمریکا به اوکراین ارائه می‌دهد، دیده می‌شود. واشنگتن سعی می‌کند که از ارائه سلاح‌هایی به اوکراین که با استفاده از آنها بتواند خاک روسیه را هدف قراردهد، خودداری کند. این همان مدیریت سطح تنش است. وجود تسلیحات هسته‌ای به این معناست که جنگ باید مقیاس‌پذیر باشد. هیچ‌یک از طرفین نمی‌توانند فوراً به بالاترین پله نردبان تنش بروند، چراکه در صورت انجام این کار، ممکن است با واکنش هیجانی و فاجعه‌بار طرف مقابل مواجه شوند. در عین حال، امروزه تعاملات متقابل بین دولت‌ها بیشتر از جنگ‌های جهانی گذشته است؛ به این معنی که ابزارهای زیادی برای اعمال فشار وجود دارد. به همین ترتیب، موارد بیشتری وجود دارد که می‌توان طی آن از خشونت استفاده کرد. مواردی نظیر تخریب پایانه‌های حمل‌ونقل، حمله به پایانه‌های گاز طبیعی ایالات‌متحده و پالایشگاه‌های روسیه، ربودن سیاست‌گذاران،

تخریب ماهواره‌ها، اقدامات خرابکارانه برای قطع دسترسی به مواد خام و حتی حملات تروریستی. بنابراین، حملات امروزی در مقایسه با قرن گذشته، دیگر نیاز چندانی به سرباز ندارد و بیشتر توانایی‌های هر کشور در حفظ امنیت‌اش در مقابل تهدید‌های متفاوت در میان است. آنچه مهم است، توانایی ارتش‌ها برای به‌راه‌انداختن جنگ مدرن از راه دور و تاب‌آوری کشورها در این نوع جنگ‌ها است.

غفلت اروپا

جنگ مقیاس‌پذیر مدتی است که آغاز شده و در حال حاضر، این جنگ در حال تغییردادن سیستم جهانی است. همانند جنگ جهانی گذشته، روش‌ها و فناوری‌های جدیدی ظهور خواهند کرد. نوآوری در طول جنگ سرعت می‌گیرد. این ماهیت تاریک انسان است که مدام مبارزه‌جو و رقابت‌طلب ‌است. در طول جنگ جهانی دوم اولین موشک‌های بالستیک با قابلیت مانور آلمان را دیدیم. در نهایت، اولین موشک‌های هدایت‌شونده، موتور جت، معجزه تکنولوژیک بمب‌افکن استراتژیک آمریکایی B-29 و کامپیوتر متفقین برای شکست رمز انیگما آلمان را به چشم دیدیم. در جنگی که در پیش داریم، اتوماسیون و روباتیک قطعا توسعه خواهند یافت. من شخصاً شرط می‌بندم که هوش مصنوعی که برای جنگ و رقابت انسان‌ها توسعه یافته است، زندگی مدنی ما را قبل از پایان جنگ به شکل غیرقابل تصوری تغییر خواهد داد. در تمام این موارد، اروپا هنوز نمی‌پذیرد که جنگ همین حالا در جریان است. سفر پلوسی به تایوان، غوغایی که به پا کرد و انتخابات قریب‌الوقوع کنگره ایالات متحده، آمریکا را به تمرکز بر اقیانوس آرام سوق خواهد داد. بنابراین، من معتقدم که سفر پلوسی به تایوان یک اشتباه و برای لهستان بسیار نامطلوب بود، زیرا چشم‌انداز درگیر شدن آمریکا در جنگ در دو جبهه اروپا و آسیا را تسریع می‌کند و این همان چیزی است که باید از آن اجتناب کرد. این سفر باعث خواهد شد که در نبرد روسیه با اروپا، به مسکو کمک کند. ممکن است این کمک‌های پنهانی انجام شود، چه اینکه کمک‌های روزولت به انگلیسی‌ها پس از سقوط پاریس در سال 1940 مخفیانه بود و کسی از آن خبر نداشت و مدت‌ها بعد از اینکه آمریکا به صورت علنی وارد جنگ شد، این کمک‌ها آشکار شد. این معادله برای اروپای مرکزی و اروپای شرقی به این معنا است که مجبورند به تنهایی در مقابل روسیه بایستند و تنها حمایتی که خواهند داشت از سوی کشورهایی نظیر فنلاند، سوئد و بریتانیا خواهد بود که قابلیت‌های نظامی قابل توجه و عزم زیادی برای مقابله با روسیه ندارند. البته ممکن است این جنگ شامل حملات تروریستی، تخریب زیرساخت‌ها، آدم‌ربایی و کشتار و بی‌ثباتی باشد. با این حال، بسته به توانایی‌های روس‌ها و موقعیت ژئوپلیتیکی و همچنین بسته به توانایی‌ها، انعطاف‌پذیری و آمادگی‌های خود اروپا، این جنگ می‌تواند مانند جنگ اوکراین، یک جنگ تمام‌عیار باشد. روس‌ها استراتژی خود را بر این اساس تنظیم خواهند کرد. روسیه

می‌خواهد در اروپا عاملیت پیدا کند و این کار را با بیرون راندن آمریکایی‌ها از اروپا و تضعیف انسجام اروپا به عنوان بخشی از جهان ترانس آتلانتیک انجام می‌دهد. بنابراین آنچه در اقیانوس آرام اتفاق می‌افتد، برای اروپا از اهمیت بالایی برخوردار است. نظام جهانی ناپایدار شده است. توازن قوای جدیدی پس از جنگ به‌وجود خواهد آمد که از همین حالا اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد. هر چند تصور اینکه این جنگ سنجش‌پذیر است، تا حدودی آرامش‌بخش است.

تحلیل دوم

جنگ و صلح همیشگی

جرج فریدمن

رئیس اندیشکده

Geopolitical Futures

اخیرا دوست و همکارم جاک بارتوسیاک، نوشتار و قطعه‌ای برای GPF با عنوان «جنگ جهانی مقیاس‌پذیر» نوشت و در آن هشدار داد که جهان در حال فرو غلتیدن به ورطه یک جنگ جهانی است. مهمترین بحثی که او مطرح کرده این بود که دینامیکی جدید در جهان وجود دارد که طی آن جنگ‌ها به عنوان یک غده سرطانی رشد می‌کنند و سلول‌های سرطانی تقسیم می‌شوند تا زمانی که جهان به طور کامل تحت سیطره سرطان قرار بگیرد. من با این نظریه که معتقد است جنگ نوعی متاستاز است، خصوصا در زمان حاضر، کاملا مخالفم. جنگ‌ها بین دولت‌-ملت‌ها رخ می‌دهند و انگیزه وقوع آنها ریشه در منافع خاص هر دولت‌-ملت دارد. به طور کلی، جنگ‌ها ریشه در ترس یا طمع دارند. مثلا ممکن است یک ملت محاسبه ‌کند که تهدید یک ملت دیگر فقط با یک اقدام پیشگیرانه به بهترین وجه برطرف می‌شود، بنابراین دست به اقدام می‌زند و جنگ رخ می‌دهد. این جنگ در شرایط خاصی رخ می‌دهد که طی آن یک ملت از این بیم‌ناک می‌شود که ملتی دیگر چه پیشرفت‌هایی ممکن است داشته باشد و با فرض اینکه اگر وارد جنگ شود، می‌‌تواند مانع ظهور رقیبی قدرتمند شود. این ترس می‌تواند از جانب قدرت بالقوه کشور رقیب باشد یا قدرت بیش از حد یک کشور دوست و متحد. جنگ همچنین می‌تواند در طمع یا تمایل به کسب چیزی با ارزش استراتژیک از کشوری یا ملتی دیگر ریشه داشته باشد. اگر جنگی در چنین شرایطی آغاز شود، آن ملتی که آغازگر جنگ است، می‌تواند احتمال موفقیت خود را ارزیابی کند. در این صورت محاسبه قدرت، احتمال موفقیت را برای ملت آغازکننده جنگ تعیین می‌کند. تصمیم برای وارد شدن به جنگ توسط یکی از طرفین اتخاذ می‌شود که تمایل دارد از وقوع یک جنگ گسترده‌ جلوگیری کند. کشوری که مورد حمله واقع شده، تمایل می‌یابد که متحدانی بیابد. هزینه یافتن متحد معمولاً زیاد است و دیگر کشورها فقط در شرایطی خاص تمایل به مداخله خواهند داشت. بنابراین جنگ‌های پشت سر هم امکان وقوع دارند، اما بعید هستند. از این منظر، بیشتر جنگ‌ها خودشان را محدود می‌کنند.

وقتی که به گذشته نگاه می‌کنیم می‌بینیم که جنگ جهانی دوم یک جنگ پشت‌سر هم بود که کشورها یکی پس از دیگری وارد آن شدند. اما این اتفاق هم در سطح محدودی رخ داد. در آن زمان دو جنگ در حال وقوع بود؛ یکی در اقیانوس آرام و دیگری در اروپا. اولی جنگ پشت سر هم نبود. شرکت‌کنندگان آغازین این جنگ تا پایان آن را ادامه دادند و تغییری در شرکت‌کنندگان دیده نشد. اما جنگی که در اروپا در جریان بود، در واقع دو جنگ بود و در هر دوی آنها آلمان حضور داشت. یک جنگ بین آلمان و ائتلاف انگلیس و فرانسه در جریان بود و دیگری جنگی بود که آلمان علیه ائتلاف اتحاد جماهیر شوروی به راه انداخت. نه جنگ اقیانوس آرام و نه جنگ اروپا، دامنه‌ای فراتر از قدرت‌های اصلی نداشتند. بنابراین تئوری متاستاز در موردشان صدق نمی‌کند. جنگ سرد ناتو را در مقابل پیمان ورشو قرار داد و این پیمان کاملاً رنگ و بوی هسته‌ای داشت. جنگ سرد در اروپا هرگز به جنگ واقعی تبدیل نشد، زیرا تسلیحات هسته‌ای هزینه بالقوه جنگ را به شدت افزایش داده بود. جنگ در بخش‌هایی از آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین گسترش یافت، اما این درگیری‌ها برای هر دو طرف خیلی بحرانی نبود. یکی از محدودیت‌های جنگی که قدرت‌های بزرگ را درگیر می‌کند، این واقعیت است که بیشتر آنها دارای سلاح هسته‌ای هستند. جنگ بین چین و ایالات متحده تنها در صورتی امکان‌پذیر است که یک طرف مطمئن باشد که می‌تواند قدرت تسلیحات طرف دیگر را خنثی کند. بدون این توانایی، خطر شکست خوردن زیاد است. در شرایط حاد، جایی که منافع اساسی یک کشور توسط نیروهای متعارف تهدید می‌شود، آن کشور ممکن است گزینه هسته‌ای را انتخاب کند. برنده بالقوه باید فرض کند که پاسخ هسته‌ای امکان‌پذیر است و باید محاسبه کند که آیا خطرات بالقوه این پیروزی، ارزش پاداش‌اش را دارد یا خیر. نکته قابل توجه این است که برخورداری ازسلاح‌های هسته‌ای تاکتیکی، توهم مفید بودن ایجاد می‌کند. بزرگترین سلاح‌ هسته‌ای تاکتیکی، توان ویرانی برابر با بخشی از بمبی دارد که هیروشیما را ویران کرد. سلاح‌‌های هسته‌ای کوچک‌تری نیز وجود دارند، اما آنقدر کوچک هستند که هزینه استفاده از آنها در مقایسه با استفاده از سلاح‌های هسته‌ای متعارف، بالا بوده و توجیه‌پذیر نیست. چون به محض اینکه کشوری از سلاح هسته‌ای استفاده کرد- از هر نوع که باشد- انگ استفاده از این سلاح بر پیشانی‌اش می‌خورد، بنابراین چه بهتر از سلاح کشنده‌تری استفاده کند. جنگ بین قدرت‌های هسته‌ای زمانی امکان‌پذیر است که حداقل یکی از آن‌ها از طریق نیروهای نیابتی که قادر به جنگیدن هستند، عمل کند. ویتنام یک نمونه کلاسیک از این نوع جنگ است. ویتنام شمالی و ایالات متحده با هم درگیر شدند و چین و اتحاد جماهیر شوروی نیز پشتیبانی لجستیکی برای این جنگ فراهم کردند. در این رویارویی، ایالات متحده هرگز به طور جدی استفاده از سلاح‌های هسته‌ای را در نظر نگرفت. اسرائیل در سال 1973 که از سوی مصر مورد حمله قرار گرفت، دست به حمله هسته‌ای نزد. همانطور که اسناد آمریکا و شوروی نشان می‌دهد، بحران موشکی کوبا هرگز به یک بحران هسته‌ای نزدیک نشد. در اوکراین، روسیه تهدید به حمله اتمی کرده است. با این حال، مانند ویتنام، یک طرف مستقیما وارد جنگ شده است، درحالی‌که طرف دیگر به صورت نیابتی عمل می‌کند. هیچ‌چیز، درهیچ‌یک از طرفین آنقدر جدی نیست که خطر یک جنگ هسته‌ای را به ذهن متبادر کند. وضعیت بین چین و ایالات متحده نیز به همین ترتیب دچار محدودیت است. هیچ‌یک از کشورها هیچ منفعتی در درگیری هسته‌ای ندارند و هیچ‌یک از طرفین مطمئن نیستند که در صورت مواجهه با خطر شکست، چه کاری انجام می‌دهند. ما شاهد مانورها و لفاظی‌های بی‌پایان از سوی هر دو طرف بوده‌ایم، اما در حال حاضر ابهامات موجود در خطر یک جنگ متعارف هنوز بر جای خود باقی هستند. هیچ‌یک از طرفین به اندازه کافی به موقعیت خود در آغاز جنگ اطمینان ندارند و همچنین مطمئن نیستند که در صورت پیروزی در یک جنگ متعارف، طرف مقابل از سلاح‌های هسته‌ای استفاده می‌کند یا خیر. اطمینان نسبی، نمی‌تواند مبنای تصمیم‌گیری برای نابودی یک ملت قرار بگیرد. اطمینان باید صددرصد باشد.

از دیدگاه من، ما در اوکراین شاهد یک عدم اطمینان کلاسیک در هر دو طرف جنگ هستیم. در غرب اقیانوس آرام، ما سال‌ها با چین کلنجار رفتیم، اما اقدامات نظامی کمی داشته‌ایم. چین گرفتار بحران مالی است و خوب می‌داند که درگیر شدن با بزرگترین مشتری و سرمایه‌گذار اصلی خود- یعنی آمریکا- این مشکل را حل نمی‌کند. ایالات متحده تمایلی به تغییر وضعیت موجود ندارد. به نظر من، موانع زیادی برای یک جنگ پشت‌سر هم زنجیره‌ای وجود دارد. نزدیک‌ترین جنگی که ما شاهد آن بوده‌ایم، جنگ جهانی دوم بود، اما حتی در آن زمان نیز، شرکت‌کنندگان در این جنگ، پس از شروع جنگ نسبتاً خویشتن‌دار بودند. در دوران جنگ سرد، مرکز درگیری هرگز بی‌ثبات نشد. هر چند درگیری‌های کوچک‌تر در برخی نقاط رخ داد. جنگ‌های زنجیره‌ای ممکن است طی دهه‌ها و با توافق‌های سیاسی مداخله‌جویانه رخ دهند. در هر صورت همیشه جنگ وجود خواهد داشت و برخی از انواع‌اش هم وحشتناک خواهند بود.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید

مطالب ویژه
دیدگاه

ویژه بین‌الملل
پربازدیدترین
آخرین اخبار