| کد مطلب: ۱۱۰۴

عوامل اجتماعی در تورم ایران تاثیرگذار است

آخرین خبرهای اقتصادی ایران و دنیا

علی حیات‌نیا تحلیل‏گر اقتصادی در گفت‏وگو با «هم‌میهن»:برخی از مکاتب و صاحب‏نظران اقتصادی عوامل تورم را در همه جای دنیا یکسان می‏دانند و معتقدند که مهار تورم همه جا یک فرمول مشخص دارد. علی حیات‌نیا، تحلیل‏گر اقتصادی اگرچه عوامل اصلی تورم را در همه جای دنیا ثابت و یکسان می‏داند، اما معتقد است که بخشی از منشاء تورم به عوامل فرهنگی، اجتماعی و ساختارهای نهادی برمی‏گردد که در ایران هم این عوامل در اقتصاد بسیار پررنگ است.

‌آیا امروز در دنیا در خصوص موضوع چگونگی کنترل تورم اجماع‌نظری وجود دارد یا همچنان می‏توانیم شاهد جدال مکاتب در خصوص منشاء تورم باشیم؟

در رابطه با موضوع تورم، از همان پیدایش علم اقتصاد که توسط آدام‌اسمیت جنبه آکادمیک پیدا کرد، اگر آن را بررسی کنیم بحث تورم جزو موضوعات بااهمیتی بوده که مکاتب اقتصادی به آن توجه زیادی نشان داده‏اند. از کلاسیک‏ها، نئوکلاسیک‏ها، ‏تاکینزین‏ها و نئوکینزین‏ها یا مکتب شیکاگو و سایر مکتب‏ها و نحله‏های فکری. خلاصه و تجمیع تمام نظرات این مکاتب در رابطه با تورم را می‏توانیم در نظریه مقداری پول یا سایر نظریه‏ها ببینیم. تورم در دنیا تابع عوامل متعددی است. ما اگر تورم را به صورت یک تابع در نظر بگیریم و همین‌طور یکسری متغیرهای مستقل برای آن لحاظ کنیم، با یک متغیر وابسته‏ای به نام «افزایش سطح عمومی قیمت‏ها» روبه‌رو هستیم. در چارچوب این مدل و در مورد متغیرهای مستقل، تقریبا اجماع‌نظری وجود دارد که مساله نقدینگی به عنوان عامل اصلی و سایر عوامل، مثل خلق پول توسط بانک‏های تجاری و کسری بودجه دولت تاثیرگذار است. ولی در رابطه با سایر عواملی که جزو عوامل فرعی هستند اختلاف‌نظر زیاد است. این‏ها برگرفته از ساختار اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی هر کشوری است و متناسب با مختصات و مقیاس آن اقتصاد و نوع ساختاری نهادی، اجتماعی و فرهنگی عوامل دیگری به جز عوامل کلیدی که همه مکاتب بر آن اجماع‌نظر دارند، موثر است. برای همین اساس است که عوامل موثر بر تورم را باید بر مبنای شرایط خاص آن کشور یا منطقه مورد بررسی و مطالعه قرار دهیم و به نحوی آن را در مقیاس آن کشور یا منطقه در نظر بگیریم. این موضوع برای کشور ما هم به همین شکل است.

‌آیا در ایران اگر عوامل اصلی تورم مثل نقدینگی یا کسری بودجه کنترل شود، می‏توانیم شاهد تورم پایین کمتر از 5 درصد مثل کشورهای توسعه‌یافته باشیم یا در ایران عوامل دیگری هم تاثیرگذار است؟

اگر عوامل اصلی کنترل شود، بخش عمده‏ای از مشکل تورم در ایران حل خواهد شد. ولی اینکه وزن این عوامل چقدر در کل تورم تاثیر دارد، جای مناقشه است. در اقتصاد ایران علاوه بر این‏ها، یعنی اگر آنچه جریان مسلط اقتصاد آن را به عنوان عامل اصلی تورم می‏شناسد، کنترل شود باز هم نرخ تورم ما نسبت به کشورهای دیگر کمتر کاهش خواهد یافت. چراکه این موضوع ریشه در ساختار نهادی و اقتصادی ما دارد. بعد از کشف نفت و درآمدهای باد‏آورده‏ای که در دهه 40 و 50 وارد اقتصاد ما شد، با این تورم مواجه بودیم. هر زمان با درآمدهای سرشار نفتی مواجه شدیم، به جای اینکه رشد و توسعه پیدا کنیم، عملا با تورم بالا روبه‌رو شدیم. به جز آن هم رفتار اجتماعی و فرهنگی ما ایرانیان هم در بحث تورم خیلی تاثیرگذار است، موضوعی که کاملا جدا از موضوع حکمرانی اقتصادی و ساختارهای نهادی است.

‌عامل دیگری به عنوان انتظارات تورمی در اقتصاد ایران همواره مطرح بوده است. آیا این متغیر در دنیا به عنوان یک عامل اصلی مطرح است یا صرفا مختص اقتصادهایی مثل ایران است؟

ما وقتی می‏خواهیم برای اقتصاد ایران مدل‏سازی انجام می‏دهیم تا به وسیله آن آینده اقتصاد را پیش‏بینی کنیم، عاملی تحت عنوان عوامل یا اخلال‏های نادیده‌گرفته وجود دارد که یکی از آن‏ها «انتظارات تورمی» است که در بعضی از مدل‏سازی اقتصادی، این را به عنوان یکی از متغیرهای مهم در نظر می‏گیرند. اما اینکه آیا انتظارات تورمی قابلیت کمی‏سازی دارد یا خیر، باز هم محل مناقشه است. انتظارات تورمی تنیدگی‏های زیادی با مسائل روان‏شناختی، فرهنگ جامعه و مسائل اجتماعی دارد. در ایران هر کالایی گران می‏شود، مردم هجوم می‏آورند و آن را می‏خرند. این را شاید در جاهای دیگر نبینیم. این فکتی است که مختص ایرانیان است. این عوامل در انتظارات تورمی تاثیر می‏گذارد. برای همین انتظارات تورمی تاثیر بیشتری در کل نرخ تورم در ایران نسبت به کشورهای دیگر دارد، چراکه عدم‌اطمینان و ریسک در اقتصاد ایران بالا است و سهم انتظارت تورمی در نرخ تورم هم قابل توجه است. این را می‏توان به صورت شهودی هم ثابت کرد. انتظارات تورمی به دلیل شرایط مخاطره‏آمیزی که در اقتصاد ایران وجود دارد، یک متغیر مهم در اقتصاد ایران است.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید

مطالب ویژه
دیدگاه

ویژه اقتصاد
پربازدیدترین
آخرین اخبار