دست رد آمریکا بر سینه علیاف
آخرین خبرهای داخلی و خارجی
نانسی پلوسی حمله آذربایجان به ارمنستان را محکوم کردگروه بینالملل: تندروها در آمریکا معمولا سعی میکنند اولویتهای سیاست خارجی دولت آمریکا را بر مبنای دلایلی ساده تعیین کنند و به تبعات درازمدت چنین سیاستگذاریای نمیاندیشند. این رویه در قبال آذربایجان نیز در جریان است. نومحافظهکاران از آذربایجان حمایت میکنند، چراکه این کشور با اسرائیل دوست است و تصور میشود با ایران و روسیه دشمنی دارد. از آنجایی که از نظر نومحافظهکاران، چنین مواضعی به نفع واشنگتن است، بنابراین آذربایجان مستحق حمایت ایالات متحده است. اما سفر اخیر نانسیپلوسی به ارمنستان و سخنان شدیداللحن او در محکومیت حمله آذربایجان به خاک ارمنستان، نشان داد که دولت بایدن سیاستی دیگر را در پیش گرفته است. نانسی پلوسی، رئیس مجلس نمایندگان آمریکا با انتقاد شدید از آذربایجان و محکوم کردن حملات مرگبار جمهوری آذربایجان علیه ارمنستان گفت:«ایالاتمتحده یکی از روسای گروه مینسک شورای امنیت و همکاری اروپاست که چندین بار گفته هیچ راهحل نظامی برای درگیری بین ایروان و باکو وجود ندارد.»
رئیس مجلس نمایندگان آمریکا، آذربایجان را مسئول درگیریهای مرزی در روزهای اخیر دانست که بیش از 200کشته برجای گذاشته است. وی همچنین بیان کرد، واشنگتن نگران تضمین توسعه دموکراتیک ارمنستان، حاکمیت و تمامیت ارضی آن است و برای حمایت از این کشور اعلام آمادگی میکند. به گفته فرانک پالون، یکی از اعضای کنگره آمریکا، این کشور از ائتلاف امنیتی ارمنستان با روسیه آگاه است اما میخواهد به ایروان در این مورد کمک کند.
به نظر میرسد که سیاستهای واقعی باکو در قبال واشنگتن در برخی موارد نقاط اصطکاکی جدیای دارد و یکی از اصلیترین این نقاط، درگیری آذربایجان با ارمنستان است. بهرغم اظهارات مکرر الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان مبنی بر پایان یافتن جنگ پس از پیروزی نظامی آذربایجان در سال 2020، نمیتوان چنین ادعایی را باور کرد. واشنگتن طی هفته گذشته باکو را به گلولهباران ارمنستان متهم کرد. شایان ذکر است، این حمله در حالی صورت گرفت که فیلیپ ریکر، نماینده ویژه ایالاتمتحده در قفقاز جنوبی، در حال بازدید از این منطقه بود. در آن زمان این سوال مطرح شده که آیا سفر برنامهریزی شده وی به باکو پس از بازدید از ایروان و تفلیس محقق خواهد شد یا خیر؟ او سرانجام به باکو رسید و مورد استقبال علیاف قرار گرفت. با این حال علیاف دستور حمله به ارمنستان را صادر کرد.
باکو از این واقعیت که ریکر به عنوان نماینده آمریکا در سازمان امنیت و همکاری اروپا در گروه مینسک منصوب شده است و تقریباً 30 سال است برای میانجیگری در حل مناقشه قرهباغ کوهستانی تلاش کرده، دلخور است. آذربایجان از به رسمیت شناختن مشروعیت گروه مینسک امتناع میورزد، زیرا صرف وجود آن، روایت باکو را مبنی بر «حل شدن مناقشه» به چالش میکشد. باکو در خصوص این مناقشه تنها در برابر آمریکا نایستاده، بلکه هشدارهای روسیه و فرانسه را نیز نادیده میگیرد و معتقد است این کشورها حاکمیت آذربایجان را نقض میکنند.
گروه مینسک، یادگاری دیپلماتیک از اوایل دهه 1990 و نمونهای از تعامل چندجانبه مشترک بین آمریکا و سایر قدرتهاست. با این حال، در شرایط فعلی که حاصل جمع صفر حاکم است، کاهش تعهد دیپلماتیک آمریکا به قفقاز، باعث دخالت بیشتر روسیه و ترکیه میشود که با توجه به جو حاکم بر منطقه، نتیجهاش افزایش خشونتها در قرهباغ است. این به نفع علیاف است، چراکه او با زیرکی توانسته است در راستای منافع آذربایجان، با مسکو و آنکارا بازی کند.
موضوع ایران، قطعا یکی از دلایل علاقهمندی تندروهای آمریکا در دفاع از آذربایجان است. در طول جنگ 2020، آنها این رویا را در سر داشتند که موفقیت نظامی آذربایجان، طیفی از جمعیت ایران را علیه دولت مرکزی تحریک خواهد کرد. این امید سادهلوحانه محقق نشد زیرا ترکهای ایران، بخشی از جامعه ایران هستند.
نومحافظهکاران آمریکایی طرفدار آذربایجان در واشنگتن ممکن است در دامن زدن به چنین تنشهایی جلوتر نیز بروند اما به نظر میرسد کاخ سفید بایدن دریافته که این اقدامات به هیچوجه در خدمت منافع آمریکا نیست. کاخ سفید دریافته که هرگونه تنش سخت احتمالی بین آذربایجان و ایران، برای کشورهای دیگر مانند ترکیه که متحد ناتو است نیز مضر خواهد بود. به احتمال زیاد این تنش به زیان اسرائیل نیز تمام خواهد شد چراکه ایران باکو را متحد نزدیک تلآویو میداند. از سوی دیگر مقامات اسرائیلی نیز گهگاه طوری رفتار میکنند که گویی میخواهند بنزین بر آتش بریزند. نکته دیگری که توسط لابیهای حامی آذربایجان در واشنگتن مطرح میشود، نقش فرضی باکو در کاهش مشکلات انرژی متحدان اروپایی آمریکا پس از حمله روسیه به اوکراین است. با این حال، مقادیر گازی که آذربایجان قادر به ارائه آن است، بسیار ناچیز است که در مقابل میزان گازی که ممکن است روسیه از ارسال آن به اروپا دریغ کند، اساسا به حساب نمیآید. علاوه بر این، یادداشت تفاهمی که بین اتحادیه اروپا و باکو امضا شد، تا عملی شدن، فاصله بسیار دارد.
به نظر میرسد که دولت بایدن نیز دریافته که سیاستهای دولت آذربایجان و حمله غیرقابل توجیهاش به ارمنستان و همچنین دامن زدن به تنش با ایران به هیچوجه در خدمت منافع آمریکا یا امنیت منطقهای گستردهتر در قفقاز جنوبی نیست و به نظر میرسد که دولت بایدن این نکته را دریافته است و سفر نانسی پلوسی به ارمنستان در این مقطع زمانی خاص، نشان از این رویکرد کاخ سفید دارد.