نبرد اوکراینیها برای آزادی
مستند «زمستان در آتش» تابآوری روح انسانی را در تراژدی زندگی یادآوری میکند
مستند «زمستان در آتش» تابآوری روح انسانی را در تراژدی زندگی یادآوری میکند
تجلی آنچه در حوزه علوم روان و جامعهشناختی، بهعنوان جوامع «مطیع» و جوامع «بالغ» مطرح میشود را میتوان در مستند «زمستان در آتش» یوگنی آفینفسکی، کارگردان آمریکایی مشاهده کرد.
بهرغم تصورات سنتی که جنبشهای مردمی نیاز به رهبری و نظارت یک رهبر قدرتمند در موضع پدر دارد، جنبشهایی نظیر «عصیان سهماهه در کییف» نشان میدهد، چگونه «سازمانهای مردمی مستقل» میتواند آینده یک ملت را تغییر دهد. مستند «زمستان در آتش»، یک قیام سیاسی مردمی را نشان میدهد که در آن عامل پیروزی نه براساس سنتها و اسطورهها، بلکه براساس قراردادهای اجتماعی، شکل میگیرد. درواقع احساس تعلق به قراردادهای اجتماعی و قانون و فارغ بودن از الگوهای اطاعتی و سنتی، در یک جامعه قانونمند، نیاز به رهبری و وجود یک والد را از بین میبرد و در جنبشهای اجتماعی، نژاد، سطح تحصیلات، طبقه اجتماعی، فرهنگی، جنسیت و قومیت نسبت به آرمان مشترک افراد معترض که حفظ کرامت، آزادی فردی و ارزشهای انسانی است، تقدم ندارند. مستند «زمستان در آتش»، محصول مشاهدات مستقیم آفینفسکی از شورش عمومی و تظاهرات ضددولتی مردم اوکراین است. این خیزش مردمی از نوامبر 2013 تا فوریه 2014 بهطول انجامید که در پی اعتراض به سیاستهای یانوکویچ، رئیسجمهور مورد حمایت ولادیمیر پوتین انجام گرفت. جرقه آغاز اعتراضات با یک پست فیسبوکی، زده شد که در آن از دریافتکننده پیام خواسته شده بود تا با لباس گرم، کافه، چای و خوراکی در میدان اصلی کییف حاضر شود. اعتراضاتی که در اوایل نوامبر با دهها نفر آغاز شد و پس از مدتکوتاهی به هزاران، سپس به صدها هزار نفر رسید.
آفینفسکی، روایتی ساده و واقعی از حوادث کف خیابان دارد و بهنظر میرسد اصراری بر ساختن یک درام اغراقآمیز و گیشهای از حوادث انقلابی نداشته است.
او رویدادهای واقعی و پیشپا افتادهترین روایتهای انقلاب سهماه کییف را به لنز دوربین سپرده است، رویدادهایی نظیر:
«صحنههایی که از رقص، آوازخوانی و نوازندگی جمعی تظاهرکنندگان آغاز و به ضرب و شتم، ریختن خون معترضان و نقض حقوقبشر ختم میشود. معترضانی که در صحنهای باهم آشپزی میکنند، سرود ملی میخوانند، از مجروحان مراقبت میکنند و در صحنههایی دیگر، بدون خشونتورزی با پلاکاردهایی در دست، در خیابان ایستادهاند، اما مورد ضرب و شتم قرار میگیرند. حمله یگانویژه و نیروهای نظامی و امنیتی «برکوت» به معترضان -نیروهای ویژه که کلاهخود دارند و زرهپوش هستند و دولت یانوکوویچ بهطور اختصاصی برای سرکوب از آنها استفاده میکند- و صحنههایی که نشان میدهد آنها چگونه به معترضان شلیک میکنند، گلولههای گاز اشکآور را بدون وقفه پرتاب میکنند و از سخت شدن زمستان و طاقتفرسا شدن شرایط مبارزه برای خشونت بیشتر استفاده میکنند، در این مستند دیده میشود.
سکانسهایی که در آن، معترضان صورتهای خود را با حوله و روسری میپوشانند و از دیگهای آشپزخانه برای محافظت از سر و برخورد باتوم استفاده میکنند و روایت تصاویری که نشان میدهد، چگونه غیرنظامیها در مواجهه با خشونتهای غیرمنطقی، مقاومت میکنند. تصاویری که در آن، مردم لاستیکها را آتش زده تا به وسیله دود با نیروهای امنیتی مقابله کنند و صحنههایی که نشان میدهد، نیروهای صلیبسرخ، افرادی که غذا، دارو و لباسگرم بهدست معترضان میرساندند یا حتی افرادی که دوستان زخمیشان را درمان میکردند نیز در امان نبودند. در آخرین لحظات فیلم، یانوکویچ از اوکراین فرار میکند تا به روسیه پناهنده شود و پیروزی نصیب مردم میشود.» درواقع آفینفسکی در این مستند در تلاش بوده تا یک مقاومت مردمی و خودجوش را بهتصویر بکشد و گویی میخواهد بر این قضیه تاکید کند که از یکطرف چگونه آگاهی مردم نسبت به قابل نقد بودن قوانین و تاثیر آنها میتواند منجر به تغییر قانون شود و از طرف دیگر نشان میدهد، چنین خشونتهای غیرمنطقی و تلاش وحشیانه برای سرکوب، نیاز به ثبت شجاعانه دارد. تاکید بر اینکه وحدت پیوسته و یکیشدن تنوعهای قومی، مذهبی و فرهنگی، چگونه میتواند قوانین نظامخودکامه را بهنفع مردم تغییر دهد.
در این مستند میبینیم، چگونه اوکراینیها که ملتی متشکل از مسیحیان ارتدوکس، بودایی و مسلمان هستند، در کنار هم قرار گرفته و جمعیتی متشکل از پزشک، پرستار، افسران بازنشسته نظامی، دانشجویان، کشیشها، غیرسیاسیها و ارتشیها، تسبیح در دست گرفتند، دعا خواندند، صومعه و مراکز پزشکی و درمانی را به سنگرگاه و پناهگاه تبدیل کردند. همچنین آموختند چگونه بهشکل خودجوش، متحد شوند و مقابل گلوله و قوانین سختگیرانهای که تظاهرات را ممنوع میکرد، بایستند. آفینفسکی در مصاحبهای میگوید: «پوتین، دیکتاتور روسیه تا 24فوریه هم تحت این تصور بود که اوکراین ظرف چندساعت یا حداکثر چندروز، تسلیم میشود اما قیام مردمی ثابت کرد، میشود از قانون دیکتاتورها هم سرپیچی کرد. من و تیم همراهمان در تماممدت دورهفیلمبرداری به مسئله مرگ و زندگی فکر نمیکردیم. آدرنالین در خونمان جاری شده بود و وقتی به کسانی نگاه میکردیم که بودنشان برایمان الهامبخش بود، دیگر به زخم، کبودی و درد توجهی نداشتیم. مرد 12سالهای که سن تقویمیاش فقط یک عدد بود و من روایت این داستانها را وظیفه انسانی خودم میدانستم. واقعهای که روایت زندگی، روح متعالی و اتحاد انسانی است و بازروایی شجاعت و آزادگی محسوب میشود.» مستند «زمستان در آتش»، تابآوری روح انسانی را در تراژدی زندگی یادآوری میکند، 100دقیقهای که راوی جنگی تمامعیار و جنونی همهجانبه است که در آن برای بیننده مشخص میشود چرا از تاکتیکهای مرگبار برای سرکوب معترضان استفاده میشود و چگونه است که یک جبهه متحد میتواند- زمانی که تصور میشود اوضاع در حال بدتر شدن است- نتیجه را تغییر دهد.