مــرگ چنـد بـار در میزنــد
فیــلم قطــار سریــعالسیـــر (Bullet train) از اکشنهای سرحال امسال است که بهنظر میرسد از سنتهای بصری انیمههای اکشن هم وام گرفته است
فیــلم قطــار سریــعالسیـــر (Bullet train) از اکشنهای سرحال امسال است که بهنظر میرسد از سنتهای بصری انیمههای اکشن هم وام گرفته است
صوفیا نصرالهی
منتقد سینما
امسال از درامهای خانوادگی و فیلمهای مستقل محبوب فصل جوایز و آثار جدیتر سینما هنوز خبری نیست. در عوض اکشنها هم در گیشه خودی نشان دادهاند و هم در کارگردانی و روایت جوری ظاهر شدهاند که چه مخاطبان عام و چه جدیتر سینما، هر دو را سرگرم و راضی کنند. بعد از تماشای «تاپگان: ماوریک» جوزف کوزینسکی که البته بخش زیادی از موفقیتاش از ستاره مرکزیاش، تام کروز، میآمد، حالا «قطار سریعالسیر» با یکسری اسامی کمترشناختهشده که در عوض یک بردپیت به اصطلاح باحال کنارشان است، آتشبازی معرکهای به راه انداخته است. فیلمی با پالت رنگی تند و شاد و لحنی شوخطبعانه که یک لحظه هم ریتماش کند نمیشود و دائم در حال معرفی قربانیان جدید و قاتلان جدید و رودست زدن به تماشاگر و حتی به کاراکترهایش است. لوکیشن قطار از زمان داستان «قتل در قطار سریعالسیر شرق» آگاتا کریستی تا استفادههای هیچکاک از آن در فیلمهایی مانند «بیگانگان در قطار» برای مخاطبان هم حس تعلیق به خاطر روایت در یک مکان محدود و سربسته با خودش به همراه آورده و هم به دلیل در حرکت بودن مدام لوکیشن ناخودآگاه ریتمی به روایت تزریق میکند. دیوید لیچ در فیلم «قطار سریعالسیر» دقیقا خودش را به ریتم سریع یک تراموای ژاپنی سپرده و نتیجهاش فیلمی شده که اگر چه زماناش دو ساعت است اما سیر اتفاقات و شیوه کارگردانی و اکشن آن باعث میشود که تماشاگر خودش را واقعا سوار یک قطار سریعالسیر تصور کند که با سرعت ایستگاههای مختلف را رد میکند تا به ایستگاه نهایی برسد.
از آن فیلمهایی است که میشود برایشان یک نمودار اینفوگرافیک کشید تا شخصیتها و روابطشان را معرفی کرد. هر چند بهنظر میرسد قهرمان قصه دزد آدمکشی با اسم مستعار کفشدوزک با بازی بردپیت باشد اما کاراکترهای دیگری مثل لیمو و نارنگی (آدمکشهای اجیرشده) یا پرنسس یا حتی گرگ که حضور کوتاهی در فیلم دارد همهشان بخش مهمی از پازلی هستند که فیلم چیده و هرکدام از آنها را میشود قهرمان داستان خودشان در نظر گرفت.
قبل از اینکه با این اسمهای عجیب و غریب گیجتان کنم، بدون لو دادن آخر داستان سعی میکنم توضیح شستهرفتهای از خط اصلی داستان فیلم بدهم که البته کار سختی است، چون داستان اصلی در حقیقت ترکیبی از چند خردهداستان است که با محوریت کاراکتر پلید فیلم یعنی «مرگ سفید» به هم مرتبط میشوند. یک مرد ژاپنی که پسرش را از روی پشتبام هول دادهاند و به کما رفته وارد قطار میشود تا از عوامل این کار انتقام بگیرد. لیمو و نارنگی دو مزدوری هستند که بهشان دستور داده شده پسر تبهکار روسی به اسم مرگ سفید را به همراه یک میلیون دلار که از مرگ سفید دزدیده شده سالم پیش او برگردانند. گرگ جزو گنگسترهای آمریکای جنوبی است که در جشن عروسی همسرش و بقیه مهمانان مسموم شدهاند و برای انتقام به این قطار آمده. زنبور قرمز قاتلی است که در قطار حضور دارد و دست آخر آقای کفشدوزک را داریم که دزدی بدشانس، بامزه و باحال و خونسرد است که میخواسته آن یک میلیون دلار را بدزدد و از قطار پیاده شود، اما وسط درگیریهای بقیه گیر میافتد و البته برخلاف تصور خودش شانس میآورد. فیلم شبیه نوولهای گرافیکی به نظر میرسد. با کاراکترهای کاریکاتوری و میاننویسهایی در شرح شخصیتها. اما در حقیقت اقتباس از یک رمان کمدی سیاه ژاپنی نوشته کوتارو ایزاکاست که سال 2010 منتشر شده و بعدتر به زبان انگلیسی هم ترجمه و منتشرشده و از روی آن اقتباس تئاتری هم روی صحنه رفته است. کتاب تصویر هم ندارد و درنتیجه تمام این صحنههای بزن بزن و قیافههای عجیب و غریب شخصیتها زائیدهی تخیل کارگردان آقای دیوید لیچ است. دیوید لیچ از اواسط دهه 90 به عنوان بدلکار کارش را در سینما شروع کرد و همین نشان میدهد که چرا صحنههای اکشن فیلم آنقدر هیجانانگیز و جذاب از کار درآمدهاند. نکته جالبتر اینکه او در چند فیلم بدلکار بردپیت بوده که در فیلم «قطار سریعالسیر» جلوی دوربین لیچ در مقام بازیگر ظاهر شده. اولین فیلم لیچ در مقام کارگردان هم اکشن پرسروصدای «جان ویک» (محصول 2014) است هر چند ناماش در تیتراژ نیامد. بعد از آن اکشن «اتمیک بلوند» با بازی شارلیز ترون را ساخت و بعد هم قسمت دوم فیلم ابرقهرمانی «ددپول». «قطار سریعالسیر» بهترین فیلم کارنامهاش تا به امروز است. همان شوخطبعی و دیوانهبازیهایی که در فیلم ابرقهرمانی مثل «ددپول» دیده بودیم، اینجا هم وجود دارد، با این تفاوت که به خاطر منبع اقتباسی ادبیاش یک روایت جنایی جذاب هم به آن اضافه شده که البته منطق درست و حسابی ندارد ولی سرگرمکننده است. لیچ به لحاظ بصری از کمیکبوکهای ابرقهرمانی برای طراحی اکشن بدون ابرقهرماناش استفاده کرده و نتیجه؟ فیلمی دوساعته که آدرنالینتان را بالا میبرد و اگر فقط توقع سرگرم شدن داشته باشید راضیتان میکند. شبیه رفتن به یک شهربازی بزرگ است و البته کارگردانی لیچ قابل ستایش است که در فضای بسته و محدود واگنهای تراموا توانسته طراحی داشته باشد که انگار دائم لوکیشن برایتان عوض میشود.
معماهای مطرحشده در فیلم پیچیده نیستند و خیلی هم ساده توسط کفشدوزک کدشان باز میشود، اما به موقع سر و کلهشان پیدا میشود و نمیگذارند تماشاگر فقط درگیر یک دزدی و صحنههای اکشن باقی بماند. در حقیقت همین معماهای ساده که شخصیتها را به هم وصل میکنند باعث شده که «قطار سریعالسیر» از صرف صحنههای اکشناش فراتر برود و برای آنهایی که به جز زد و خورد به قصه هم علاقه دارند، فیلم جذابی باشد. دو تایی لیمو و نارنگی و تاکید لیمو روی آدمشناسی از طریق انیمیشن کودکانهای که دوستاش دارد خیلی خوب و بامزه از کار درآمده و این دو شخصیت جزو موتور محرکههای مهم فیلم هستند اما اگر «تاپگان» یک تام کروز مسحورکننده دارد، «قطار سریعالسیر» هم بردپیتی دارد که انگار از شخصیت کلیف بوث فیلم «روزی روزگاری در هالیوود» تارانتینو وارد این فیلم شده. بامزه، خونسرد با یکجور بیتفاوتی که آدم را یاد مثلا پل نیومن «بوچ کسیدی و ساندنس کید» و «نیش» میاندازد. بردپیت در این 10سال اخیر به اوج ستارگی خودش رسیده و حالا حتی بیشتر از زمانی که به عنوان جوان اول در فیلمها ظاهر میشد میتواند عامل تضمین فروش یک فیلم باشد. «قطار سریعالسیر» به درد یک آخر هفتهتان میخورد یا شبی که خستهاید و دلتان میخواهد بدون اینکه درگیر معانی عمیق هنر و زندگی شوید فقط با تماشای یک فیلم اوقات مفرحی داشته باشید. فیلمی خوشساخت که حد و اندازهاش را میداند و به همین دلیل همه چیز را به شوخی میگیرد.