تا درد و رنج نباشد چیزی زاییده نمیشود
گفتوگو با صدیقه آریانپور درباره کتاب «پاییز زودرس»
گفتوگو با صدیقه آریانپور درباره کتاب «پاییز زودرس»
بهناز شیریانی
روزنامهنگار
«زنی چهارگوشه عالم را به هم سنجاق کرد تا زندگی کوچکاش را از دست باد بگیرد و در کنجی پهنش کند. اما هر چه میدوید نمیرسید. همیشه جنگیده بود. برای نان، برای نفس، حتی برای ذرهای زن بودن. جهان صلیبی بود روی دوشاش و زن بودن این صلیب را چهارمیخ کرده بود. زن سالها اندوه را با خود کشیده بود، اما صبح نمیآمد.» این بخشی از متن کتاب «پاییز زودرس» نوشته صدیقه آریانپور است. نویسندهای که در نخستین رماناش از دیرچه نگاه یک زن به مصائب زندگی نگاه کرده و همین موضوع نقطه قوت «پاییز زودرس» محسوب میشود.
آریانپور در پاسخ به این پرسش که نویسندگی از چه زمانی برایش مفهوم پیدا کرد؟ گفت:«منشا داستاننویسی در من از قصه خواندن آغاز شد. در بچگی دچار لکنتزبان شدید بودم. به محض اینکه خواندن و نوشتن را یاد گرفتم شروع به خواندن قصه برای خواهر و برادر کوچکتر از خودم کردم. آن زمان هر هفته مجله کیهانبچهها میخریدم و با ولع تمام آن را میخواندم. برای بچهها قصه میخواندم و آنها از خواندن من خسته میشدند. تکرار و کشیدن کلمات باعث میشد که آنها قصهها را خوب نفهمند. یکییکی بلند میشدند و میرفتند و من کمکم مخاطبم را فراموش میکردم. فقط میخواندم. برای لذت درونی میخواندم. میدانید که بچهها در سن پایین بسیار خودمحور هستند و قادر به درک دیگران نیستند. با تمسخرها و آزارهایشان باعث انزوای من در کودکی شدند. من به دنیای خیالاتم پناه بردم. در سن 9 یا 10سالگی برای بچهها داستان میساختم. داستان باعث شد هم به دردهایم توجه کنم هم به درماناش بپردازم. در نوجوانی با شخصیتهای داستانام حرف میزدم و خود را به جای آنها قرار میدادم. عشق به کتاب در جانام ریشه دوانید ولی هیچگاه به ذهنام نرسید که کتابی چاپ کنم. بعد هم که گرفتار مسائل و مشکلات زندگی شدم. بخش اعظم عمرم را صرف روزمرگیها و کلنجار رفتن با مشکلات کردم. اگر میگذاشتند چیزهای بیشتری یاد میگرفتم و بهتر مینوشتم.» او در بخش دیگری از صحبتهایش گفت:«سرانجام به جایی رسیدم که احساس کردم باید از درد و رنجی که جامعه، فرهنگ و قانون بر ما تحمیل کرده است حرف بزنم. من طی این سالها رنجهایی را به جان خریدم که حاصل آن «پاییز زودرس» شد. بعضی میگویند چقدر تلخ نوشتهای. ولی شما کتاب اثرگذاری را نشان بدهید که فارغ از درد و رنج باشد. اصولا من اعتقاد دارم تا درد و رنج نباشد چیزی زاییده نمیشود. ما از درد فرار میکنیم. زیرا درد و رنج ما را در خودمان غوطهور میکند. در واقع ما از خود فرار میکنیم. اگر هم بلد نباشیم رنجهایمان را به گوهر گرانبهایی همچون: صبر، مقاومت، درک، درمان درد و... تبدیل کنیم به چاه افسردگی و ناکامی فرو میبریم.»
آریانپور در پاسخ به این پرسش که دغدغهاش در این کتاب چیست؟ گفت:«نگاه انسانی به زن است. ما با هر وسیلهای که در اختیار داریم: ادبیات، نقاشی، سینما، موسیقی و... باید حقمان را بر سر جامعه و قانون فریاد بزنیم. در عین حال که باید به کودکانمان بیاموزیم که ورای جنسیت به انسانها نگاه کنند. این فرهنگسازی را باید از مهدکودک شروع کنیم. شاید شعار به نظر برسد اما این دردها را در جامعه جنسیتزده خودمان به خوبی میبینیم. این درد را زن ورزشکاری حس میکند که پس از سالها تلاش هنگام نتیجه گرفتن از زحماتاش، همسرش اجازه خروج به او نمیدهد و هیچ قانونی هم از او حمایت نمیکند. این دردها را زمانی احساس میکنیم که دختران جوان ما قربانی تعصبات و سوءظنهای مردانشان میشوند. پس اینها واقعیتهای جامعه ما هستند. ما فقط با فرهنگسازی که شاید سالیان سال طول بکشد نمیتوانیم کاری بکنیم. باید در دو جبهه جنگید و تحمیل حق خود به قانون. از یک طرف نسل آینده را برای پذیرش حق انسانی زنان آماده کنیم و از طرفی دیگر قانونگذاران را مجبور به پذیرش این حق کنیم. شاید اگر در فرهنگ دیگری میزیستیم این مطالبات قابل مجادله نبود، بلکه از بدیهیات بود. ولی ما امروزه در برههای از تاریخ ایستادهایم که باید این بدیهیات را به اثبات برسانیم. هر کدام از ما دینی داریم که باید ادا کنیم. من هم سعی کردم دینام را ولو بسیار اندک با نوشتن ادا کنم. صفیه قهرمان داستان من هم با تمام توان جنگید برای نان، برای نفس، حتی برای ذرهای زن بودن. به امید روزی که فرهنگ و قانون به صفیههای جامعهمان اجازه آزادانه نفس کشیدن را بدهند.»