شبهای شعر و انقلاب
روزنامه هممیهن ، منتشر کننده آخرین و بروزترین اخبار داخلی و خارجی.
سعید شهریاری
روزنامهنگار
۱۸ مهر ۵۵امین سالروز آغاز شبهای شعر انستیتو گوته در سال ۱۳۵۶ است. رویدادی که از چند سال پیش از آن هم انجام میشد، ولی مصادف شدناش با فضای باز سیاسی سال ۵۶ ابعاد بزرگتری پیدا کرد و طی 10 شب حدود ۶۰ نفر از شعرا و نویسندگان و به میزبانی انستیتو گوته انجمن روابط فرهنگی ایران و آلمان و با مشارکت مستقیم کانون نویسندگان سخنرانی کردند و شعر خواندند و علیه سانسور رژیم گذشته تحلیل و تهییج کردند. با تقریب میتوان گفت که بیش از نیمی از توان ادبی و شاعری جامعه ایران در این 10 شب سخن گفتند و شعر خواندند. کسانی چون آشوری، ساعدی، مومنی، گلشیری، بهآذین، پرهام، بیضایی، دانشور، هزارخانی، اخوانثالث، خویی، مشیری، کسرایی، سلطانپور، گرمارودی، صفارزاده و... همه بودند. در این 10 شب هزاران جوان و دانشجو در آنجا حاضر شدند و فضای زندهای در ظاهر، فرهنگی و در باطن، سیاسی را ایجاد کردند. بیشتر این شعرا و سخنرانان گرایشهای چپ یا متمایل به چپ داشتند. از سنت فرهنگی تودهای متأثر بودند. تردیدی نیست که آن 10 شب تاثیر قابل توجهی در فضای عمومی و نشاط سیاسی جامعه داشت و البته بیش از جامعه بر فضای عمومی دانشگاهها اثرگذار بود.
تا اینجا نکته ناگفتهای نبود که ضرورت بیان دوباره آن باشد. نکته اصلی این است که ابتدا بسیاری از فعالان یا تحلیلگران منتسب به این جریان و نیز افراد حاضر در آن برنامهها، این حضور را نهتنها نقطه قوت که نقطه عطفی در اوجگیری روند انقلاب میدانستند و به تعبیری درصدد تعیین نقش و سهم خود در این فرایند هم بودند. ولی اکنون سالهاست که طرح چنین ایدهای به نسبت مسکوت گذاشته میشود.
شاید بگویند که نباید چنان جریانی با چنان رویکردی شکل میگرفت و نباید در تقویت آن فرایند دخالت میکرد. ایرادی ندارد به شرطی که علل ریشهای بروز چنین خطایی بازشناسی شود تا در حال و آینده تکرار نشود. در حال مسکوت گذاشتن و عبور کردن از آن میتواند به تکرار اشتباهات گذشته منجر شود؛ اشتباهاتی که همه فعالان سیاسی و فرهنگی را نشانه میگیرد و عبور از آنها جز از طریق ریشهیابی عمیق بدون اینکه لزوما دنبال مقصر باشیم امکانپذیر نیست.