نگاه خارجی
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
شانس توافق چقدر است؟
شروع جنگ در اوکراین چقدر بر توافق هستهای ضعیف اروپا با ایران تأثیر گذاشته است؟ و چه نوع توافقی در آینده میتواند برای اروپا و ایران در کار باشد؟ هشت سال پس از توافق هستهای تاریخی 2015، روابط اتحادیه اروپا با ایران همچنان پرتنش است. در مقاطع مختلف در طول تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین، اتحادیه اروپا تحریمهایی را علیه ایران وضع کرد، از جمله به دلیل تامین صدها هواپیمای بدون سرنشین به روسیه. اروپا همچنین تحریمهایی مربوط به نقض حقوق بشر را علیه ایران وضع کرد. با این حال، اروپا در تلاش برای ایجاد پلهایی - از طریق مذاکرات غیررسمی اخیر با ایران - است تا بهنوعی توافق هستهای با ایران دست یابد. اروپا باید تصمیم بگیرد که آیا برای اولینبار از زمان امضای توافق سال 2015، با حفظ تحریمهای موشکی بالستیک علیه ایران - که قرار بود در ماه اکتبر منقضی شود - مفاد برجام را نقض کند یا خیر. اگر اروپا اجازه دهد اعتبار این تحریمها منقضی شود، ایران عملاً آماده عرضه پهپادهای مرگبارتر - یا سایر تسلیحات - به روسیه خواهد بود. تحریمهای مربوط به تولید موشکهای بالستیک ایران، براساس یکی از «بندهای غروب» قرارداد سال ۲۰۱۵، قرار است در اکتبر ۲۰۲۳ منقضی شود. این تاریخهای انقضا برنامهریزی شدهاند تا به ایران اجازه دهند فعالیتهای غنیسازی اورانیوم را در ازای رعایت مفاد توافق از سر بگیرند. هم ایران و هم آمریکا از آن زمان مفاد توافق را نقض کردهاند. با وجود شکست توافق رسمی در سال 2018، اروپا مذاکرات رسمی با ایران را از آوریل 2021 در وین آغاز کرد. بارت گروتویس، نایبرئیس هیئت اتحادیه اروپا در امور روابط با ایران، به یورونیوز گفت: اروپا نشان داد که واقعاً میخواهد به یک معامله میانجیگری کند. ما تعهدات خود را جدی میگیریم. اما در مورد نیات ایران مطمئن نیستیم.» مذاکرات با ایران، در دورههای چندماههای درست زمانی که تنشها با تهاجم گسترده روسیه به اوکراین در فوریه 2022 تشدید شد، به بنبست رسید. روسیه بهعنوان یکی از پنج عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل متحد یکی از امضاکنندگان اصلی توافق هستهای 2015 بود. برخی کارشناسان به این نتیجه رسیدهاند که قضاوت ناآگاهانه ایران بر تصمیم تهران در جانبداری از روسیه تأثیر گذاشته است. برخی تحلیلگران نیز معتقدند که اگر جنگ در اوکراین اتفاق نمیافتاد، شانس بیشتری برای احیای توافق هستهای وجود داشت. اشتباه محاسباتی ایران این بود که فکر میکرد اروپاییها به منابع انرژی ایران نیاز دارند و ایران اهرمهای بیشتری در مذاکرات خواهد داشت. جلسات غیررسمی و پشت درهای بسته از زمان به بنبست رسیدن مذاکرات ادامه داشته است. اخیراً در ژوئن 2023، انریکه مورا، میانجی اتحادیه اروپا با نمایندگان ایران در قطر دیدار کرد. آنها تلاش کردهاند تا گامهایی را ترسیم کنند که میتواند برنامه هستهای ایران را مهار کند و همچنین پیشنویس سیاستهای مربوط به آزادی زندانیان آمریکایی و اروپایی را که در ایران نگهداری میشوند، تهیه کردهاند. دورنمای آزادسازی برخی از داراییهای ایران در خارج از کشور نیز مورد بحث قرار گرفته است. به موازات این تلاشها، مقامات ایالات متحده و ایران نیز مذاکرات غیرمستقیم در عمان داشتهاند. با این حال، اگرچه گفتوگوها ادامه دارد، اما اختلافات همچنان ادامه دارد. ایالات متحده و متحدان غربیاش در نشست شورای امنیت سازمان ملل در اوایل ژوئیه با روسیه و ایران در مورد پیشرفتهای تهران در غنیسازی اورانیوم و تامین پهپادهای جنگی این کشور به مسکو وارد رویارویی شدند. اگرچه کارشناسان اتفاقنظر دارند که احتمال یک توافق در آینده محتمل است اما توافق احتمالاً به منزله یک نسخه ضعیف از توافق اولیه برجام در سال 2015 است. تمرکز حول محور جلوگیری از تشدید بیشتر تنشها از طریق حصول اطمینان از عدم غنیسازی بالاتر از 60 درصد در ایران، یکی از موضوعات این توافق جدید است. این بند لزوماً به معنای برچیدن سانتریفیوژها یا عقب انداختن هیچیک از فعالیتهای هستهای ایران نیست، اما کم و بیش همه چیز را در سطح فعلی نگه میدارد. با این حال، نقش اروپا در مذاکرات همچنان محدودتر از ایالات متحده است.