"جنگ سوم" و مسیر دیپلماتیک

در این روزها جو سیاسی به شدت تحت تاثیر حدس‌‌و‌گمان‌ها در مورد "جنگ سوم" و اجتناب‌ناپذیر یا اجتناب‌پذیر بودن آن است. اعزام ناوگروه هواپیمابر سوم به منطقه سنتکام، تحرکات اخیر در منطقه از جمله نشست فرماندهان نظامی آمریکا و اسرائیل و 7 کشور عربی در حوالی 10 سپتامبر در آلمان، سفر اخیر نتانیاهو به ابوظبی و ... از یک سو و ارتقاء سطح لفاظی‌های تهدیدآمیز ترامپ از سوی دیگر حدس و گمان‌ها در مورد "جنگ سوم" را افزایش داده‌است. با این حال، به نظر نمی‌رسد که هنوز بتوان از اجتناب‌ناپذیر بودن "جنگ سوم" سخن گفت. تقویت نیروی نظامی آمریکا در منطقه فعلا می‌تواند در تعقیب اهدافی چون افزایش دامنه تصمیم‌گیری ترامپ و در تعقیف دو هدف بازدارندگی و چانه‌زنی باشد.

مجاری دیپلماتیک هنوز باز است و طرح‌هایی بین دو طرف مبادله شده‌است. اما محتمل است که ترامپ تحت تاثیر انتقاداتی که در داخل آمریکا از یادداشت تفاهم اسلام‌آباد شد و اتفاقاتی که بعدا در تنگه هرمز افتاد و مسیر همواری که برای خروج او از یادداشت تفاهم فراهم شد، دیگر قصد بازگشت به چنان چارچوبی را نداشته باشد. با ادعای بازگشائی تنگه هرمز توسط آمریکا، اکنون ممکن است ترامپ بر تبادل امتیاز با ایران در ازای دریافت امتیازات در حوزه هسته‌ای متمرکز باشد.

اما طرح اخیر ایران همچنان بر چارچوب یادداشت تفاهم و پیشنهاد توالی و ترتب جدیدی برای اجرای آن استوار بود. طرح متقابل ترامپ نیز ممکن است بر همین توالی و ترتب استوار باشد، با این تفاوت که او اینبار از تنگه هرمز عبور کرده و بر تبادل امتیاز با ایران در حوزه هسته‌ای در ازای تخفیف تحریمی متمرکز شده‌باشد.

نکته‌ای که در بحث توالی و ترتب ممکن است مغفول مانده باشد و توجه به آن به تسهیل روند دیپلماتیک کمک کند، بحث "بازگشت‌پذیری" و "بازگشت‌ناپذیری" است. امتیازاتی که طرفین نوعا باید به هم بدهند از نوعی نیست که مثل امتیازات در معاهدات کنترل تسلیحات بازگشت‌ناپذیر به نظر آیند. آمریکا اگر محاصره دریایی، تحریم نفتی، انسداد سپرده‌ها و ... را بردارد، به سرعت می‌تواند آنها را دو باره برقرار کند. ایران نیز اگر تنگه هرمز را باز کند، مجددا و به سرعت می‌تواند دوباره آنرا ببندد. امتیازات هسته‌ای که احیانا ایران باید بدهد، قدری متفاوت است، اما این نیز در برجام تجربه شده است.

در شرایط دشوار ناشی از محاصره دریایی و افزایش فشار تحریم‌ها، قطع نظر از تهدید "جنگ سوم"، قدری ابتکار و انعطاف از جانب ایران ضروری است و ابتکار و انعطاف نیز تحت شرایطی می‌تواند مسری باشد.

*منبع: کانال تلگرامی نویسنده 

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید