نگاه خارجی
چندی پیش در پی اقدام موهن دولت سوئد در صدور اجازه به هتک حرمت قرآن کریم، حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه ایران اعلام کرد که ایران قصد اعزام سفیر به سوئد را داشت
چندی پیش در پی اقدام موهن دولت سوئد در صدور اجازه به هتک حرمت قرآن کریم، حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه ایران اعلام کرد که ایران قصد اعزام سفیر به سوئد را داشت اما با اقدام اخیر دولت سوئد، ایران به نشانه اعتراض، اعزام سفیر به سوئد را متوقف میکند. نوشتار زیر ضمن تقبیح اقدام دولت سوئد در صدور اجازه برای هتک حرمت قرآن کریم به بهانه آزادی بیان، گونهای دیگر از واکنش به این اقدام موهن را پیشنهاد میدهد.
ضرورت اتخاذ رویکرد کُنِشمند و ایجابی
حمیدرضا اکبرپور
پژوهشگر مهمان مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه
در پی هتک حرمت به قرآن کریم در سوئد، دول اسلامی هر یک بهگونهای این اقدام را تقبیح و محکوم کردند. در این میان وزارت امور خارجه ایران علاوه بر محکوم کردن، به اقدام دیگری نیز متوسل شد و آن تعلیق معرفی و اعزام سفیر جدید ایران به سوئد بود. این امر در موقعیتی صورت گرفت که مراحل اداری آن طی شده بود. اقدام مذکور شاید در وهله نخست، ابتکار مناسبی جلوه دهد اما با تعمق در آن میتوان به کاستیهای آن اشاره و رویکردهای مؤثرتر و کارآمدتری را با آن جایگزین کرد. بهطور معمول هرچه دایره امکانات در دستگاه دیپلماسی هر کشوری وسیعتر باشد، توقع از نوع اقدامات دستگاه مزبور نیز بیشتر خواهد بود. بدون شک دستگاه دیپلماسی ایران، پتانسیل و امکانات متعددی برای اقدام دارد. در نتیجه باعث ایجاد توقع میشود تا ابتکار عمل شاخص و مؤثری را اتخاذ کند. بر همین اساس به نظر میرسد اقدامات سلبی و واکنشی همچون عدم معرفی سفیر از دستگاه عریض و طویل وزارت امور خارجه ایران چندان قابل قبول نباشد، چون علاوه بر اینکه دارای تأثیر کافی و ملموس نیست، میتواند تبعاتی نیز برای ایران داشته باشد و سطح خدمات ارائهشده از سوی سفارت و میزان نفوذ در روندهای سیاسی
و حقوقی کشور میزبان را کاهش دهد. رویکرد مؤثر و کمهزینهتر در خصوص اقدامات سلبی و واکنشی، اتخاذ موضعی مشترک توسط کشورهای اسلامی در بستر سازمان همکاریهای اسلامی است. خروجی این نوع رویکرد علاوه بر فشار بیشتر بر دولت سوئد، باعث کاهش هزینه برای دولتهای اسلامی در قیاس با اقدام منفرد میشود. اما اقدام اولی و احسن برای وزارت امور خارجه ایران در این مقوله، نه عقبنشینی از اعزام سفیر بلکه انتصاب سفیری کاردان و توانمند است. سفیری که مناسبات سیاسی و روندهای حقوقی حاکم بر دولت میزبان را بهخوبی بشناسد و بتواند با بهرهگیری از همه پتانسیلهای سفارتخانه و با ترکیب اقدام سیاسی مناسب و شروع روند حقوقی - قضایی متناسب، به مقابله با اینگونه اقدامات در سوئد یا هر کشور دیگری بپردازد. در کنار این امر تاکید بر دیپلماسی عمومی نیز بسیار تأثیرگذار است؛ به نحوی که واکنش جامعه میزبان را برانگیزد و موضوع را به مطالبه عمومی و
یا حداقل بخش مهمی از جامعه میزبان تبدیل کند. علاوه بر این سفیر توانمند میتواند اقدامات خود را با سایر سفرای اسلامی در کشور میزبان هماهنگ کند تا بُرد مؤثر اقدامات مطروحه را افزایش دهد. بنابراین در مجموع اتخاذ رویکردی کُنشمند و ایجابی به جای رویکرد واکنشی و سلبی از سوی وزارت امور خارجه، به مراتب میتواند مؤثرتر باشد. این توقع با توجه به توانمندیها و امکاناتی است که این وزارتخانه از آن بهرهمند است. علاوه بر این در این موضوع خاص، دول اسلامی نیز دخیل هستند و در صورت اتخاذ موضعی عقلانی و منطقی، میتوان اقداماتی چندجانبه با اثرگذاری تصاعدی علیه این هتک حرمت و جلوگیری از تکرار آن انجام داد.