نگاه خارجی
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
مدیریت شرایط بحرانی برجام
پنج سال پیش دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، فرمان اجرایی را در مقابل دوربینهای کاخ سفید به نمایش گذاشت که ذیل آن، خروج یکجانبه آمریکا از توافق هستهای سال 2015 با ایران را امضا کرده بود. با وجود سالها تلاش و پس از فرازونشیبهای فراوان، توافق مهمی که بهطور رسمی بهعنوان برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) شناخته میشود، هنوز احیا نشده است. تحریمهای متعدد دولت ترامپ علیه نهادها و مؤسسات ایرانی، که با هدف ایجاد مشکل برای جانشینش جو بایدن در بازگشت به برجام انجام شد، مانع احیای این توافق شد. رئیسجمهور وقت ایالات متحده استدلال کرده بود که این توافق به اندازه کافی برای بازدارندگی دائمی تهران از دستیابی به سلاح هستهای کارساز نیست. ترامپ از اینکه یکی از مهمترین دستاوردهای سیاست خارجی سلف خود باراک اوباما را لغو کرد، خوشحال بود. دولت او دهها شرط را برای مذاکره مجدد درباره توافقی که برای واشنگتن مطلوبتر بود تعیین کرد، که این شرطها عملاً به تسلیم سیاسی کامل ایران میانجامید. جای تعجب نیست که آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران، راه «مقاومت» را در رویارویی با ترامپ انتخاب کرد. البته سیاست موسوم به «فشار حداکثری» دولت ترامپ که شامل اعمال شدیدترین تحریمها علیه ایران میشود، از آن زمان بهطور چشمگیری بر اقتصاد ایران تأثیر گذاشته است. دولت بایدن بهرغم اینکه در ابتدا از این سیاستها انتقاد کرد اما در عمل همانها را دنبال کرد. تورم سرسامآور همچنان طبقه متوسط ایرانی را تحت فشار قرار داده و ارزش پول ملی در مسیر نزولی قرار گرفته است. ترور سردار سرلشکر قاسم سلیمانی توسط آمریکا در عراق در اوایل سال 2020 تنشها را به اوج جدیدی رساند و تهران و واشنگتن در آستانه جنگ قرار گرفتند. اخیراً، ایران طی دو هفته گذشته دو نفتکش را در تنگه هرمز و خلیج عمان توقیف کرد که رسانههای غربی گفتند که در واکنش به توقیف نفتکش حامل نفت ایران توسط آمریکا صورت گرفت. در همین حال، سیدابراهیم رئیسی هفته گذشته اولین سفر یک رئیسجمهور ایران به سوریه را پس از 13 سال انجام داد که رسانههای دولتی ایران آن را «پیروزی استراتژیک» برای ایران در مواجهه با شکستهای آمریکا توصیف کردند. از زمان آغاز به کار، اسرائیل بزرگترین دشمن برجام بوده و پیوسته با واشنگتن لابی میکند تا این توافق را نابود کند. بنیامین نتانیاهو، ترامپ را پس از خروج از توافق ستایش کرد و تلآویو بارها علیه تلاشهای دیگر امضاکنندگان توافق - یعنی چین، روسیه، فرانسه، آلمان و بریتانیا - برای احیای توافق از طریق مذاکراتی که اکنون متوقف شده است، مخالفت کرده است. اسرائیل همچنین هشدار داده است که برای جلوگیری از دستیابی به سلاح هستهای، به ایران حمله خواهد کرد و جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی بایدن، هفته گذشته گفت که رئیسجمهور آمریکا مایل است در صورت لزوم «آزادی اقدام اسرائیل» را به رسمیت بشناسد. این اظهارنظر باعث خشم تهران شد و علی شمخانی، رئیس امنیت را برانگیخت تا این موضع را بهمعنای پذیرش مسئولیت حملات اسرائیل به تأسیسات و دانشمندان هستهای ایران بداند. در سایر نقاط خاورمیانه، بسیاری از کشورهای عربی به رهبری عربستان سعودی نیز با ابراز نگرانی از برنامه هستهای تهران و حمایتش از نیروهای نیابتی در سراسر منطقه، ترامپ را تشویق کردند. اما از آنجایی که تهران نیز فشارها را افزایش داد و آمریکا بهتدریج نقش خود را در منطقه کاهش داد، رهبران عرب نیاز به تغییر را تشخیص دادند. حمله سال 2019 به تأسیسات نفتی عربستان توسط حوثیهای یمن، و متعاقب آن عدم واکنش واشنگتن، نقطه عطفی برای کشورهای عرب به نظر میرسد. پس از دو سال گفتوگوی مستقیم، ایران و عربستان سعودی در ماه مارس توافق کردند تا روابط دیپلماتیک خود را در توافقی با میانجیگری چین از سر بگیرند و انتظار میرود سفارتخانهها در این هفته بازگشایی شوند. حداقل در حال حاضر، به نظر میرسد ذینفعان برجام از حفظ وضعیت موجود به موازات مدیریت تنشها رضایت دارند. با این حال، سرنوشت این توافق، نویدبخش ایجاد تقابلهای بیشتری بین تهران و غرب در ماههای آینده است. طبق گزارشها، طرفهای غربی قبلاً به ایران هشدار دادهاند که اگر غنیسازی اورانیوم خود را تا حدی افزایش دهد که میتواند بهطور بالقوه برای تولید بمب مورد استفاده قرار گیرد، آنها مجبور خواهند شد تا مکانیسم موسوم به «ماشه» را فعال کنند که بهطور خودکار تحریمها علیه ایران را باز میگرداند.