توئیتر ابزاری در دست سنتکام
بررسیها نشان میدهد توئیتر ابزار دست ریاض و واشنگتن برای دخالت در ایران شده است
بررسیها نشان میدهد توئیتر ابزار دست ریاض و واشنگتن برای دخالت در ایران شده است
آریا صدیقی
گزارشگر هممیهن
بررسی دادههای جامع نزدیک به شش هزار حساب توئیتر مرتبط با دولت عربستانسعودی نشان میدهد که این کشور یک کمپین بزرگ دستکاری پیامهای انگلیسیزبان را در خصوص دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق آمریکا بهراه انداخته تا خواستار تغییر رژیم در ایران شود. این حسابها همچنین در سطح گستردهای به سفیدشویی نقض حقوق بشر توسط عربستانسعودی در یمن و منحرف کردن اذهان عمومی از مسئولیت قتل جمال خاشقچی، ستوننویس واشنگتنپست، مشغول بودهاند. کمپانی توئیتر روز جمعه اعلام کرد که این حسابها را حذف کرده و گفت، این حسابها «سیاستهای دستکاری پلتفرم» را نقض میکنند. توئیتر همچنین اعلام کرده، این حسابها «بخش اصلی یک شبکه بزرگتر شامل بیش از 88 هزار حساب توئیتر هستند که در طیف گستردهای از موضوعات به انتشار هرزنامه میپردازند.» توئیتر در بیانیه خود اعلام کرد:«تحقیقات دقیق توسط تیم سایت، به ما این امکان را داده است که این موارد را کشف کرده و ارتباط آنها را در قالب یک عملیات بزرگ اطلاعاتی با کشور عربستان سعودی بررسی کنیم.»
این حسابها که بیش از 29 میلیون توئیت را تولید و ریتوئیت کردند، توسط شرکت Smaat، که یک شرکت بازاریابی رسانههای اجتماعی مستقر در عربستان سعودی است، اداره میشد. توئیتر گزارش داده که شاخصهای فنی داخلی این شرکت نشان میدهد، شرکت Smaat این حسابها را از طرف - اما نه لزوماً با آگاهی - مشتریان خود ایجاد، خرید و/یا مدیریت کرده است. در نتیجه دسترسی Smaat به خدمات خود و همچنین حسابهای توئیتر مدیران ارشد Smaat برای همیشه معلق شده است. Smaat مجموعهای از حسابهای توئیتر را برای افراد برجسته و همچنین بسیاری از ادارات دولتی در عربستانسعودی مدیریت میکرد. براساس اطلاعات بازاریابی این شرکت، فهرست مشتریان Smaat شامل تعدادی از وزارتخانههای دولت عربستان و موسسات بلندپایه سعودی است. وبسایت Smaat پس از صدور بیانیه توئیتر از حالت آنلاین خارج شد، اما یک فایل تبلیغاتی که قبلاً در این وبسایت موجود بود، مشتریان این شرکت را وزارت بازرگانی و سرمایهگذاری عربستان، برنامه توسعه اقتصادی چشمانداز 2030 ولیعهدسعودی محمد بنسلمان و وزارت بهداشت عربستان، شرکت آرامکو، وزارت دارایی عربستان، وزارت ابتکار و سرگرمیهای عمومی عربستان و
خیریه Alwaleed Philanthropies که یک موسسه خیریه تحت نظارت شاهزاده الولید بنطلال بنعبدالعزیز آلسعود است، فهرست کرده است. الولید در واقع یکی از سرمایهگذاران اولیه در توئیتر بود و مالک بیش از پنج درصد از سهام این شرکت است.
فهرست مشتریان Smaat نشان میدهد که فعالیتهای آنها اغلب با دولت سعودی مرتبط بوده است و همین امر باعث میشود فعالیتهای حسابهای توئیتری تحت اختیار این شرکت برای مخاطبان انگلیسیزبان جالبتر شود. محققان توئیتر نتیجه گرفتند: «درحالیکه اکثر محتوای این شبکه به زبان عربی بود، اما بخشی از آن مربوط به رویدادهای مرتبط با مخاطبان غربی بود. مواردی نظیر تشدید بحث پیرامون تحریمها علیه ایران و حضور مقامات دولتی عربستان در رسانههای غربی».
حالا بررسی مجموعه دادهها توسط Responsible Statecraft نشان داده که 422هزار و 676توئیت از بیش از 29میلیون توئیت به زبان انگلیسی بودهاند. صد توئیت انگلیسیزبان بیش از 200 ریتوئیت دریافت کردند که احتمالاً به دلیل تلاشهای Smaat برای تقویت و انتشار گسترده پیامهای مشتریانشان بوده است. رقابتهای منطقهای عربستانسعودی و تلاشها برای تأثیرگذاری بر سیاستگذاران ایالاتمتحده، در این توئیتها به شکلی برجسته تقویتشده بود.
از میان 100توئیتی که بیش از همه ریتوئیت شده بودند، 35 توئیت کلمات کلیدی نظیر «ایران»، «ترامپ»، «قطر»، «یمن» یا «خاشقچی» در متنشان داشتهاند. 26 توئیت از این 100توئیت، اکانت دونالد ترامپ را منشن کرده بودند. توئیتهایی که بیشتر ریتوئیت شده بودند و ترامپ را نیزمنشن کرده بودند، توئیتهایی بودند که در آنها نام ایران نیز آمده بود. در رده ششم توئیتهایی که بیشترین ریتوئیت را دریافت کردهاند، توئیتی متعلق به حساب کاربری دیدهشده به نام Abuhamdan011 است. این توئیت از این قرار است: «ایران به تروریسم ایرانی هشدار میدهد. ایران بزرگ کشور حامی تروریسم در جهان است و آقای ترامپ به حیات این کشور پایان میدهد». این توئیت 907 بار ریتوئیت شده است. 23توئیت از 100توئیت که به زبان انگلیسی نوشته شدهاند، درباره ایران است. یکی دیگر از توئیتهای مربوط به ایران در رده پنجم توئیتهایی است که بیشترین ریتوئیت را دریافت کرده و توسط حساب کاربری به نام a_binaqeel نوشته شده است. در این توئیت که در آن مایکگرنوویچ، یکی از چهرههای راستگرای حامی ترامپ و اینفلوئنسر تئوری توطئه منشن شده، مدعی شده است:«چرا کسی به ایران توجه نمیکند و
هدف قرارش نمیدهد؟ ایران کشور شماره یک حامی تروریسم است». این پیام حدود هزار بار ریتوئیت شده است.
بررسی فعالیتهای توئیتری انگلیسی زبان Smaat نشان میدهد که درخواست از ایالاتمتحده برای شرکت در کمپین تغییر رژیم در ایران، منزوی کردن قطر، پیشبرد روایت عربستان در مورد مداخله این کشور در یمن که استفاده ریاض از کودکسربازها را نادیده میگیرد و انحراف اتهامات مربوط به دخالت رهبری عربستان در قتل خاشقچی اولویت اصلی این شرکت بوده است.
به نظر میرسد که کمپین دستکاری رسانههای اجتماعی توسط شرکت Smaat که منافع ژئوپلیتیکی عربستان را در اولویت قرار میدهد، با مواضع عمومی اتخاذ شده توسط دولت سعودی، مشتری اصلی این شرکت، مطابقت دارد. اگر دولت سعودی این کمپینها را هدایت کرده باشد، به این معنی است که بزرگترین دستکاری در توئیتر از طریق یک «عملیات اطلاعاتی مورد حمایت یک دولت» توسط یکی از متحدان بزرگ ایالاتمتحده در خاورمیانه انجام شده است و اگر توئیتهای تقویتشده بالا نماینده منافع عربستان سعودی باشد، این نشاندهنده تلاشهای عربستان برای کشاندن ایالاتمتحده به جنگ با ایران و توجیهتراشی برای اقدامات بیمعنای دولت سعودی در یمن و قتل خاشقچی است.
خبر حذف شبکه دستکاری توئیتر عربستان توسط توئیتر و 88هزار حساب کاربری که این تلاشها را سامان دادند، پس از وارد آمدن اتهاماتی علیه دو شهروند سعودی که قبلا در توئیتر کار میکردند، منتشر شد. وزارت دادگستری آمریکا این دو مرد را بهعنوان عوامل یک قدرت خارجی که در داخل ایالاتمتحده مشغول فعالیت بودند دستگیر کرد. این اولین باری است که اتباع سعودی به این جنایات متهم شدهاند. وزارت دادگستری آمریکا اعلام کرده که این دو مرد از دسترسی خود به دادههای داخلی توئیتر برای ارائه اطلاعات در مورد شهروندان آمریکایی و مخالفان سعودی به دولت عربستان سعودی استفاده کردهاند.
ایمیلهای موسوم به «فایلهای توئیتر» نشان میدهد که شرکت توئیتر از یک عملیات اطلاعاتی مرتبط با ارتش ایالاتمتحده با استفاده از پلتفرم توئیتر اطلاع داشته و بهطور علنی در این خصوص اطلاعاتی منتشر نکرده و شفافیت نداشته است. به نظر میرسد که این کار، نقض آشکار اصول توئیتر در مورد عملیات اطلاعاتی تحت حمایت دولت است که توسط یوئلراث، رئیس سابق امنیت و اعتماد توئیتر در سال 2019 بیان شده بود. در نهایت، توئیتر مجبور شد جزئیات حسابها و محتوای آنها را فاش کند. این توئیتها، که بهعنوان بخشی از عملیات اطلاعاتی مرتبط با دولت شناسایی شدند، از سال 2018 آغاز شدند.
راث در بیانیهای که هنوز در وبسایت توئیتر موجود است، نوشت:«ما معتقدیم توئیتر مسئولیت محافظت از یکپارچگی مکالمه عمومی را دارد - از جمله از طریق افشای بهموقع اطلاعات در مورد تلاش برای سوءاستفاده از توئیتر برای تأثیرگذاری بر انتخابات و سایر مکالمات مردمی توسط نهادهای خارجی یا داخلی تحت حمایت دولت. ما معتقدیم که عموم مردم و جامعه پژوهشگران با شفافیت بهتر آگاه میشوند.»
وبسایت اینترسپت در مقالهای عملکردی را که شناسایی این حسابهای کاربری را توسط توئیتر غیرممکن میکند، توضیح داده است. این حسابها در سال 2017 توسط فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا موسوم به سنتکام ایجاد و مدیریت میشده است. این حسابها در موضوعاتی نظیر تبلیغ دقت حملات پهپادی آمریکا در یمن، تبلیغ و حمایت از شبهنظامیان تحت حمایت ایالاتمتحده در سوریه و انتشار پیامهای ضدایرانی در عراق فعالیت داشتند.
یکی از مقاماتی که در سنتکام کار میکرد، قول داده بود که این حسابها بهعنوان «حسابهای عربیزبان منتسب به ارتش آمریکا که در مورد مسائل امنیتی مربوطه توئیت میکنند» برچسبگذاری شوند، اما بسیاری از این حسابها متعاقباً این برچسبگذاری را حذف کردند و پس از اینکه توئیتر به آنها اجازه داد و آنها را در موقعیتی ویژه قرار داد، وابستگی خود به دولت ایالاتمتحده را پنهان کردند. در طول سالها، برخی از این حسابها حذف شدهاند، درحالیکه برخی دیگر، بدون افشای وابستگی به دولت ایالاتمتحده به فعالیت خود ادامه میدهند.
فانگ، با استناد به ایمیلهای داخلی توئیتر، موارد متعددی را پیدا کرد که به نظر میرسد مدیران ارشد توئیتر آگاه بودند که حسابهای مرتبط با دولت هنوز عملیاتی هستند و حداقل در برخی موارد، قوانین شرکت در مورد دستکاری پلتفرم را نقض میکنند.
در ماه آگوست گذشته نهاد ناظر بر اینترنت در استنفورد گزارشی منتشر کرد و در آن گزارش تصریح کرد شواهد محکمی وجود دارد که میگوید سنتکام در ساختن و مدیریت یکسری حسابهای کاربری که توسط دولت آمریکا اداره میشوند دست دارد. در همان زمان باید دستکاری حسابهای توئیتر توسط سنتکام مورد بررسی بیشتری قرار میگرفت. ایمیلهایی که به دست وبسایت اینترسپت رسیده نشان میدهد که ایجاد یکی از آن حسابهای کاربری مستقیما به وزارت دفاع آمریکا ربط دارد.
اما حتی پس از انتشار آن گزارش استنفورد و سروصدا کردناش در رسانهها، توئیتر هرگز عملیات اطلاعاتی تحت رهبری سنتکام با استفاده از پلتفرم توئیتر را فاش نکرد. در عوض توئیتر به افشای حسابهای کاربری مرتبط با دولتهای روسیه، ایران، بنگلادش، ونزوئلا، اسپانیا، چین، اماراتمتحده عربی، مصر، عربستانسعودی، اکوادور، غنا، نیجریه، صربستان، هندوراس، اندونزی، ترکیه، تایلند، کوبا، ارمنستان و تانزانیا، پرداخت و هیچ عملیات اطلاعاتی مرتبط با دولت ایالاتمتحده توسط توئیتر بهطور عمومی فاش نشد.
به نظر نمیرسد توئیتر، تحت مالکیت ایلان ماسک، گام مهمتری برای مقابله با دستکاری پلتفرمهای مرتبط با دولت ایالاتمتحده برداشته باشد. هیچ عملیات مرتبط با دولت ایالاتمتحده به لیست عملیات نفوذ تحت حمایت توئیتر اضافه نشده است و حداقل یکی از حسابهای مرتبط با سنتکام، هنوز فعال است. بهطور عجیبی، به نظر میرسد که مدیریت جدید از الگوی تعیینشده توسط مدیران قبلی پیروی میکند.
ماسک، به نوبه خود، پس از خرید این شرکت به قیمت 44 میلیارد دلار، برای کسب سود بیشتر از توئیتر تحت فشار است و ممکن است بهطور فزایندهای به سرمایهگذاریهای سودآورتر خود، مانند اسپیسایکس، وابسته باشد تا بتواند بدهیهای خرید توئیتر را تامین کند. این امر میتواند ماسک را در موقعیت ناخوشایندی برای تصمیمگیری در مورد افشای عملیات نفوذ دولت ایالاتمتحده در توئیتر قرار دهد، چراکه دولت ایالاتمتحده یکی از بزرگترین مشتریان اسپیسایکس است. درحالیکه «فایلهای توئیتر» یک رابطه ناخوشایند بین مدیران توئیتر و مقامات سنتکام را فاش کرد، هنوز مشخص نیست که مالکیت جدید توئیتر چگونه قصد دارد به عملیات نفوذ دولت ایالات متحده بر این پلتفرم رسیدگی کند و چگونه به درخواستهای وزارت دفاع برای رفتار ویژه در آینده پاسخ خواهد داد. توئیتر به سوالاتی درباره اینکه آیا حسابهای مرتبط با عملیات نفوذ سنتکام را تعلیق میکند یا نقش دولت ایالاتمتحده در دستکاری پلتفرمها را بهطور علنی افشا میکند، پاسخی نداده است.
نقش سنتکام در اعتراضات ایران
فقط چند روز پس از شروع اعتراضات در 25شهریور، واشنگتنپست فاش کرد که پنتاگون حسابرسی گستردهای از تمام تلاشهای جنگ روانی آنلاین خود صورت داده است. این اقدام پس از آن انجام شد که تعدادی از رباتها و ترولهایی که توسط بخش فرماندهی مرکزی وزارت دفاع آمریکا (CENTCOM) اداره میشد، که تمام اقدامات نظامی ایالاتمتحده در غرب آسیا، شمال آفریقا و آسیای جنوبی و مرکزی را پوشش میداد، افشا و متعاقباً توسط شبکههای اجتماعی بزرگ و فضاهای آنلاین ممنوع شد. این حسابها در تحقیقات مشترکی که توسط شرکت تحقیقاتی رسانههای اجتماعی Graphika و رصدخانه اینترنت استنفورد انجام شد، ارزیابی شده و نابود شدند. این تحقیقات بهمدت پنج سال عملیاتهای مخفیانه نفوذ کشورهای غربی را تحت نظر داشت. نتیجه این تحقیقات که در اواخر ماه آگوست در مطبوعات انگلیس منتشر شد، توجه رسانهای زیادی جلب نکرد، اما کمی بعد آشکارا مورد توجه قرار گرفت و نگرانیهایی را در بالاترین سطوح دولت ایالاتمتحده برانگیخت و دولت آمریکا را وادار کرد ارزیابیهای بیشتری صورت دهد. درحالیکه واشنگتنپست بهطرز مضحکی اعلام کرد این اقدام دولت آمریکا و دستکاری، در وظیفه سنتکام است،
که میتواند «ارزشهای» آمریکا و «ارزش اخلاقی» این کشور را به خطر بیندازد، اما کاملاً واضح بود دلیل اصلی نگرانیها، افشای انجام این عملیاتها توسط سنتکام بود. حوزه جغرافیایی CENTCOM شامل ایران میشود و با توجه به موقعیت دیرینه جمهوری اسلامی ایران بهعنوان یک دشمن کلیدی ایالاتمتحده، شاید تعجبآور نباشد که بخش قابلتوجهی از اطلاعات نادرست آنلاین و تلاشهای جنگ روانی این واحد به ایران هدایت شده است. یک استراتژی کلیدی که توسط متخصصان جنگ روانی ارتش ایالاتمتحده به کار گرفته میشود، ایجاد چندین رسانه ساختگی است که محتوا را به زبان فارسی منتشر میکنند. کانالهای آنلاین متعددی برای این پلتفرمها ایجاد شد که شامل توئیتر، فیسبوک، اینستاگرام، یوتیوب و حتی تلگرام بودند. در برخی موارد نیز روزنامهنگاران و کارشناسان جعلی با تعداد فالوئرهای زیاد، آن پلتفرمها را همراه با عکسهای ایجادشده از طریق هوش مصنوعی منتشر کردند. بهعنوان مثال، فهیمنیوز مدعی ارائه «اخبار و اطلاعات دقیق» در مورد رویدادهای ایران شد و بهطور برجسته پستهایی را منتشر کرد که در آن ادعا میکرد «رژیم تمام تلاش خود را برای سانسور و فیلتر کردن اینترنت به
کار میگیرد» و در نتیجه خوانندگان را تشویق به چسبیدن به منابع آنلاین کرد.
در همین حال، دریچهنیوز ادعا کرد که یک «وبسایت مستقل و غیروابسته به هیچ گروه یا سازمانی» است که متعهد به ارائه «اخبار بدون سانسور و بیطرفانه درباره امور و مسائل ایران و منطقه» به ایرانیان داخل و خارج از کشور، بهویژه اطلاعاتی در مورد «نقش مخرب سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» است.
کانالهای یوتیوب مربوطه آنها نیز ویدئوهای کوتاه متعددی را منتشر کردند؛ احتمالاً به این امید که با محتوای ارگانیک و اصلی اشتباه گرفته شوند و در سایر شبکههای اجتماعی بهصورت ویروسی منتشر شوند. محققان نمونهای را شناسایی کردند که در آن رسانهها در جاهای دیگر محتوای دریچهنیوز را در مقالات جاسازی کرده بودند. برخی از سازمانهای خبری که اخبار جعلی منتشر میکنند نیز این مطالب اصلی را منتشر کردند اما بخش عمدهای از خروجیهای آنها محتوای بازیافتشده از سازمانهای تبلیغاتی تحت حمایت دولت آمریکا مانند رادیوفردا و صدایآمریکای فارسی بود. آنها همچنین مقالاتی از ایراناینترنشنال مستقر در بریتانیا را تغییر داده و به اشتراک گذاشتند که به نظر میرسد از عربستان سعودی کمک مالی دریافت میکند. برخی از شخصیتهای جعلی نیز که به این رسانهها وابسته بودند، همان خبرها را دوباره منتشر میکردند. این شخصیتها برای اثبات اصالت خود مکررا مطالب غیرسیاسی از جمله شعر ایرانی و عکس غذاهای ایرانی منتشر میکردند. آنها همچنین در توئیتر با ایرانیان واقعی در ارتباط بودند و اغلب در مورد «میم»های اینترنتی با آنها شوخی میکردند. رباتها و ترولهای
پنتاگون از تکنیکها و رویکردهای روایی متفاوتی در تلاش برای تأثیرگذاری بر ادراک و ایجاد تعامل استفاده میکنند. تعداد معدودی دیدگاههای «تندرو» را ترویج و از دولت ایران بهخاطر سیاست خارجی ناکارآمد و جنگطلبانه انتقاد میکردند، درحالیکه در داخل به شدت اصلاحطلب و لیبرال بودند. یکی از این کاربران جعلی که ادعا میشود «کارشناس علوم سیاسی» است، با انتشار محتوا در ستایش قدرت فزاینده شیعیان در غرب آسیا هزاران دنبالکننده در توئیتر و تلگرام به دست آورد، درحالیکه سایر حسابهای «تندرو» از ژنرال قاسم سلیمانی فرمانده سپاه قدس ایران تمجید کرده و مخاطبانشان را تشویق به داشتن حجاب میکردند. محققان بیان میکنند که هدف از این تلاشها نامشخص است، اگرچه توضیح واضح آن این است که پنتاگون بهدنبال ایجاد نارضایتی ضددولتی در میان محافظهکاران ایرانی بود و درعینحال فهرستی از کاربران آنلاین تندرو را تهیه کرده و بر آنها نظارت میکرد.
همچنین ابتکارات «ردا و خنجر» برای آسیب رساندن به جایگاه ایران در کشورهای همسایه و تضعیف نفوذ منطقهای آن مورد استفاده قرار گرفت. به نظر میرسد که بیشتر این کار با گسترش وحشت و هشدار و ایجاد فضای خصمانه برای ایرانیان خارج از کشور بوده است. بهعنوان مثال، حسابهایی که مخاطبان را در افغانستان هدف قرار میدهند، شایعه میکردند که پرسنل نیروی قدس بهمنظور سرکوب مخالفان طالبان، بهعنوان روزنامهنگار به کابل نفوذ میکنند. آنها همچنین مقالههایی را از یک وبسایت مرتبط با ارتش آمریکا منتشر کردند که بدون استناد به هیچ گواه و مدرکی ادعا میکرد که اجساد پناهجویان مردهای که به ایران گریخته بودند با نقص و قطع عضو به خانوادههایشان بازگردانده میشوند. با این حال، یکی دیگر از روایتهای نادرست مخربی که توسط این جریان در اواخر سال 2021 و اوایل سال 2022 تداوم یافت، این بود که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پناهندگان افغان را مجبور میکند به شبهنظامیانی که در سوریه و یمن میجنگند بپیوندند و آنهایی را که امتناع میکنند اخراج میکند. عراق کشوری بود که مورد توجه ویژه جنگجویان سایبری پنتاگون بود. پنتاگون با یادداشتهایی که بهطور
گسترده در سراسر بغداد و فراتر از آن به اشتراک گذاشته شده بود، نفوذ سپاه در عراق را بهعنوان یک بیماری ویرانگر به تصویر میکشید و ادعا میکرد شبهنظامیان عراقی و عناصر دولت، ابزارهای مؤثر تهران در عراق هستند که برای پیشبرد طرحهای امپراطوری ایران در غرب آسیا، مبارزه میکنند. شبهنظامیان همچنین به کشتن عراقیها در حملات موشکی، مهندسی خشکسالی با آسیب رساندن به زیرساختهای تامین آب، قاچاق سلاح و سوخت از عراق و سوریه و دامن زدن به اپیدمی تولید کریستالمت در سوریه متهم شدند.