نگاه خارجی
عوامل مرگ برجام
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
عوامل مرگ برجام
جملهای که جو بایدن، رئیسجمهور آمریکا به یک معترض گفت، این هفته در اسرائیل هیجان زیادی ایجاد کرد. براساس ویدئویی که بهتازگی از رویدادی کوتاه در 3 نوامبر منتشر شده است، تظاهرکننده معترض از بایدن خواست برجام را مرده اعلام کند. او پاسخ داد: «برجام مرده است، اما ما آن را اعلام نمیکنیم».
نفتالیبنت، نخستوزیر سابق اسرائیل، بهسرعت اعتبار مرگ برجام را بهخود اختصاص داد. بنت در توئیتی نوشت: «بیسروصدا و عاقلانه، از طریق یکسری اقدامات دیپلماتیک و دیگر کارها، ما موفق شدیم بدون ایجاد شکاف با آمریکا، بازگشت به توافق هستهای را متوقف کنیم.»
بنت که در ماههای اولیه دولت بایدن در سمت نخستوزیری اسرائیل بود، گفت که سیاست دولت او نهتنها توافق هستهای را خنثی کرد، بلکه تروریسم تحت حمایت ایران را با حمله به معماران آن در خاک ایران تضعیف کرد. وی با اشاره جدی به درگیریهای بنیامین نتانیاهو با دولت اوباما بر سر توافق اولیه ایران در سال 2015، ادامه داد: «امیدوارم دولت جدید به این مسیر ادامه دهد».
اظهارات بایدن در تضاد با ارزیابیهای سازمانهای اطلاعاتی اسرائیل است که همین چند ماه پیش به تصمیمگیرندگان اطلاع دادند تکمیل توافق با ایران صرفا به زمان آن بستگی دارد، چراکه هر دو طرف مصمم به انجام آن هستند. دیوید بارنیا، رئیس موساد، که یک کمپین عمومی بسیار غیرمعمول را علیه چنین نتیجهای رهبری کرد، در ماه سپتامبر یکسری از دیدارهای سطح بالا را در واشنگتن آغاز کرد. از این دیدارها بهعنوان آخرین تلاشهای اسرائیل برای معکوس کردن روند احیای برجام که در آن زمان احیایش قریبالوقوع به نظر میرسید، یاد میشود. با نگاهی به گذشته، بارنیا و دیگر مقامات ارشد اسرائیل بر ارزیابی خود از تحولات آن زمان اصرار داشته و تاکید میکنند، توافق با تهران تا آخرین لحظه یک معامله تمامشده بود. یکی از مقامات ارشد موساد که نخواست نامش فاش شود، اخیراً به المانیتور گفت: «اوراق توافق برای امضا آماده چاپ بود. برای هر دو طرف واضح بود که این اتفاق میافتد. هیچکس شک نداشت و رفتار آنها اینگونه نشان میداد.»
اما سوال این است که پس از آنکه ایران و ایالاتمتحده تصمیمات استراتژیکی برای پیشبرد مذاکرات اتخاذ کردند، چه چیزی این توافق را از مسیر خارج کرد؟ به گفته مقامات اطلاعاتی اسرائیل، چند عامل این نتیجه را داده است. اولین مورد، شروع شورشها در ایران به دلیل مرگ مهسا امینی در ماه سپتامبر بود. یکی از مقامات دیپلماتیک به المانیتور گفت: «زمانی که عکسها، شایعات و گزارشها از سرکوب معترضان ضددولتی منتشر شد، دولت دموکرات آمریکا که طرفدار حقوق بشر است، معامله با تهران را بسیار سخت دید.» اسرائیل متقاعد شده است که هرچه این اعتراضات با اعدام معترضان و درگیریهای مرگبار تشدید میشود، چشمانداز تکمیل توافق هستهای کاهش مییابد. همکاری نظامی غیرمنتظره ماههای اخیر بین مسکو و تهران نیز یکی از عوامل اصلی (عامل دوم) در فروپاشی توافق هستهای بود. اسرائیل اعتبار افشای این موضوع را که ایران پهپادهای مسلحی برای حمله به اوکراین به روسیه میدهد، به خودش اختصاص داده است. یک منبع ارشد اطلاعاتی اسرائیل که نخواست نامش فاش شود، گفت: «وقتی چشم جهان به جنگ اوکراین است و تمام غرب در تلاش برای جلوگیری از تجاوز روسیه بسیج شده است، نمیتوانید با
کسانی که تامینکننده سلاحهایی هستند که غیرنظامیان را در کییف و خرسون میکشند، قرارداد امضا کنید.»
در طی هفتههای مهمی که به نظر میرسید مذاکرات با ایران به نتیجه میرسد، بارنیا صراحتا به مقامات آمریکایی گفت که میدانست آنها قبلاً تصمیم خود را برای امضای قرارداد گرفتهاند، اما در این میان اطلاعات جدیدی منتشر شد که توجه آمریکاییها را به خود جلب کرد. آمریکاییها با دریافت این اطلاعات و از جمله نوار منتشرشده از بازجویی یک عضو سپاه در خاک ایران، عقب کشیدند. توافق به مانند جسدی در آب بود که قرار نبود به این زودیها به روی آب بیاید.