نگاه خارجی
بازگشت توجه به برجام
آنچه در این ستون میخوانید، دیدگاههای رسانههای خارجی است که صرفا جهت اطلاعرسانی منتشر میشود و این دیدگاهها موضع روزنامه «هممیهن» نیست.
بازگشت توجه به برجام
دایل مکمانوس در لسآنجلستایمز نوشت: پس از بیش از یک دهه که سیاست ایالاتمتحده بر جلوگیری از دستیابی ایران به تسلیحات هستهای متمرکز شده بود، مذاکرات هستهای از دور خارج شده است. مناقشه طولانی بر سر برنامههای هستهای ایران با یک درام جدید یعنی گسترش اعتراضات مردم جایگزین شده است. در عوض رویارویی ایالاتمتحده با ایران گستردهتر و عمیقتر شده است. درگیری آنها در بیش از یک جبهه است. بیایید با بنبست هستهای شروع کنیم. ایالاتمتحده و دیگر قدرتهای بزرگ تقریباً دو سال است که برای احیای توافق هستهای 2015 با ایران که ترامپ در سال 2018 از آن خارج شده بود، تلاش کردهاند.
در ماه آگوست، مقامات هر دو طرف اعلام کردند که به توافق نزدیک شدهاند. مقامات آمریکایی و اروپایی میگویند، ایران خواستههای جدیدی را آن زمان مطرح کرد و این توافق را متوقف کرد. سپس، در ماه سپتامبر، یک رویداد غیرمنتظره رخ داد: خیابانهای ایران پس از مرگ یک زن 22ساله به نام مهسا امینی، فوران کرد. تظاهراتها در ایران توسط زنان و دختران آغاز شد و به سرعت گسترش یافت. پلیس هزاران نفر را دستگیر کرد و اعلام کرد که معترضان محاکمه خواهند شد. برخی به اعدام محکوم شدند. تحلیلگران در ایران گفتهاند که این قیام در دوران جمهوری اسلامی بیسابقه بوده است. دولت بایدن تقریباً بلافاصله واکنش نشان داد و سرکوب را محکوم کرد و از سازمان ملل خواست تا بر اقدامات تهران نظارت کند. ایالاتمتحده همچنین تحریمهای فناوری ارتباطاتی علیه ایران را کاهش داد تا دسترسی مردم به گوگل و سایر شرکتها و ابزارهایی برای برقراری ارتباط امن میان مردم فراهم شود. همزمان دولت تحریمهای بیشتری را علیه مقامات ایرانی مرتبط با سرکوب اعتراضات، وضع کرد. این اقدامات ممکن است کافی به نظر نرسد، اما برخی از مدافعان حقوق بشر که اصولا منتقد دولت آمریکا هستند، بایدن را
بهخاطر چابکی در اقداماتش تحسین کردند. علی واعظ از گروه بینالمللی بحران گفته: «دولت کارهای زیادی انجام دادهاست.»
واقعیت نگرانکننده این است که ایالات متحده و سایر دولتهای خارجی نمیتوانند برای کمک به خیزش مردمی در ایران کاری انجام دهند. بهار عربی سال 2010، زمانی که شورشها از تونس تا سوریه کشیده شده بود، یک درس مهم را به ما آموخت و آن اینکه قدرت ایالاتمتحده برای تأثیرگذاری بر رویدادها در سایر کشورها محدود است. واعظ میگوید: «این یک درام ایرانی است و خارجیها صرفا نظارهگر آن هستند. غرب آنقدر از تحریمها علیه ایران استفاده کرده که ایران نسبت به آنها بیحس شده است. آنها ابزار زیادی برای اثرگذاری ندارند.» این قیام یک اثر دیگر بر سیاست ایالاتمتحده دارد: از نظر سیاسی، حداقل در حال حاضر، کاهش تحریمهای هستهای علیه ایران را برای دولت غیرممکن کرده است. اگر تهران بهطور ناگهانی با امضای توافق هستهای موافقت کند، ایالاتمتحده باید بسیاری از تحریمهای اقتصادی خود علیه ایران را لغو کند. میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده به خزانه ایران سرازیر میشود و ایران آزاد خواهد بود تا نفت را در بازار جهانی بفروشد.
چنین تصمیمی، مقامات دولت بایدن را در یک دوراهی گرفتار میکند. آنها همچنان خواهان احیای توافق هستهای با ایران هستند اما بعید است که در چنین شرایطی به این نتیجه برسند که باید برجام را احیا کنند. در عین حال، ایران ماه گذشته اعلام کرده که غنیسازی اورانیوم را در نیروگاه زیرزمینی فردو تا خلوص 60درصد افزایش داده است. این اقدام یک قدم مانده به غنیسازی 90 درصد و دستیابی به اورانیوم غنیشده مورد نیاز برای ساخت یک بمب هستهای. این همان مارپیچ تشدید تنش است. مارپیچی که، هدف از مذاکرات هستهای جلوگیری از آن بود. بدون توافق، ایران وسوسه میشود که برنامه هستهای خود را پنهان کند. اسرائیل، تحت دولت جدید و جنگطلبتر بنیامین نتانیاهو، از همین الان در حال مطرح کردن بحث «گزینه نظامی» علیه ایران است. مقامات آمریکایی میگویند که بایدن نیز این گزینه را دارد. توافق هستهای ممکن است در حال حاضر از دستور کار خارج شده باشد، اما مشکلی که قرار بود حل شود از بین نرفته است.