اندیشکدهها
توافق پوتین و زلنسکی
توافق پوتین و زلنسکی
اندیشکده رسپانسیبل استیتکرفت نوشت، خصومت بین ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه و ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، تلخ بوده است. توافق بر سر هر چیزی - که میتواند نقطه شروعی برای گفتوگو باشد- دستنیافتنی شده است. با این حال، برای اولینبار در چند ماه گذشته، دو رهبر بر سر یک چیز به توافق رسیدهاند؛ توافقی که البته آنها را از مذاکرات، دورتر میکند. به نظر میرسد پوتین و زلنسکی، هر دو معتقدند که توافق مینسک 2، توافقی در سال 2015 که بسیاری معتقد بودند راهی به سوی صلح در منطقه خواهد بود، مرده است. در مقطعی جنگ هولناک فعلی پایان خواهد یافت و باید با گفتوگو به پایان برسد. زلنسکی گفته که پیششرط مذاکرات «بازیابی تمامیت ارضی [اوکراین]» است، یعنی دونباس، خرسون، زاپوریژیا و حتی کریمه. روسیه گفته که مذاکرات، فقط براساس واقعیتهای ژئوپلیتیکی موجود انجام میشود و معتقد است که هرگونه راهحل مبتنی بر مذاکره باید به مناطق الحاقشده به روسیه احترام بگذارد. این مانع اصلی برای حلوفصل مشکل است. 15 نوامبر، زلنسکی در اجلاس سران گروه 20 در بالی از طریق ویدئوکنفرانس، هرگونه بازگشت به توافق مینسک را رد کرد و گفت: «اجازه نمیدهیم روسیه نیروهای خود را افزایش دهد و سپس یکسری جدید از ترور و بیثباتی جهانی را آغاز کند. مینسک3 وجود نخواهد داشت که روسیه بخواهد بلافاصله پس از توافق، آن را نقض کند.» توافقات مینسک در سالهای 2014 و 2015 بهترین راهحل دیپلماتیک را برای بحران ارائه کرد. این توافقها با میانجیگری فرانسه و آلمان و موافقت اوکراین و روسیه و پذیرفته شدن از سوی آمریکا و سازمان ملل بود. جک ماتلاک، سفیر سابق ایالاتمتحده در اتحاد جماهیر شوروی اخیرا گفته است: «اگر اوکراین مایل به پایبندی به توافقنامه مینسک بود، خودمختاری دونباس را بهرسمیت میشناخت و از ورود به ناتو اجتناب میکرد، ممکن بود از جنگ جلوگیری شود.» اما سخنان زلنسکی در بالی، اگرچه از نظر دیپلماتیک برای مخاطبانش خوب انتخاب شده بود، اما تاریخ را بهدرستی منعکس نمیکرد. این روسیه نبود که از زمان مقرر در توافقنامه بهمنظور افزایش نیروهای خود قبل از نقض توافق استفاده کرد؛ اوکراین بود که این کار را کرد. پترو پوروشنکو، رئیسجمهور پیشین اوکراین، در ماه مه 2022 به فایننشالتایمز گفت که اوکراین «اصلا نیروهای مسلح نداشت» و «دستاورد دیپلماتیک بزرگِ» توافق مینسک این بود که «نه فقط روسیه را از مرزهای خود، بلکه از یک جنگ تمامعیار دور نگه داشتیم.» به عبارت دیگر، توافق مینسک به اوکراین فرصت داد تا ارتش خود را بسازد. پوروشنکو به رسانههای اوکراینی و دیگر خبرگزاریها گفت: «ما به هر آنچه میخواستیم دست یافتیم. اولین هدف ما این بود که تهدید را متوقف کنیم یا دستکم جنگ را به تعویق بیندازیم؛ تضمینی هشتساله که اجازه بازگرداندن رشد اقتصادی و ایجاد نیروهای مسلح قدرتمند را میداد.» قابلتوجه است که اگر اوکراین قانونی را تصویب میکرد که خودمختاری منطقه دونباس را تضمین میکرد، روسیه نیز باید تمام نیروهای نظامی خود را از دونباس خارج میکرد. با توجه به اینکه اوکراین هرگز چنین قانونی را تصویب نکرده، نمیتوانیم بگوییم که در آن صورت روسیه به وعده خود عمل میکرد یا نه. در هر حال، فارغ از اینکه چه کسی توافقهای مینسک را کشته، پوتین با زلنسکی موافق است که این توافق مرده است. 10روز پس از اینکه زلنسکی گفت نمیتوان آن را احیا کرد، پوتین گفت که موافقت با توافق مینسک اشتباهی بوده است که او دیگر تکرار نخواهد کرد. بهنظر میرسد که پوتین و زلنسکی به دلایل متفاوتی به یک نقطه مشترک رسیدهاند. هردوی آنها تقریبا بهطور همزمان اعلام کردهاند که امیدوارکنندهترین راهحل دیپلماتیک برای این بحران، مرده است. بنابراین، تنها چیزی که دو رهبر بر سر آن اتفاقنظر دارند، این است که معلوم نیست راه رسیدن به یک توافق از طریق مذاکره، چگونه خواهد بود.