باید در سیاست خارجیمان احتیاط کنیم
علی ماجدی سفیر پیشین آلمان در گفتوگو با هممیهن:
علی ماجدی سفیر پیشین آلمان در گفتوگو با هممیهن:
سیاست ایران در نزدیکی به روسیه در جنگ با اوکراین و همکاری تسلیحاتی با این کشور مورد انتقاد بسیاری از تحلیلگران سیاسی و ناظران قرار گرفته است. برخی معتقدند ایران با اتخاذ سیاست دوستی با روسیه عملا فاتحه تعامل با غرب را خوانده و بهاین ترتیب اصل توازن روابط خارجی را که اصلی مهم در تامین امنیت و منافع ملی کشورهاست، زیر پا گذاشته است. درباره پشت پرده اتخاذ چنین سیاستی در دولت ابراهیم رئیسی و مزایا و مضرات آن برای منافع ملت ایران با علی ماجدی، سفیر پیشین ایران در آلمان و ژاپن گفتوگو کردهایم. او معتقد است ایران با قرار گرفتن در کنار روسیه عملا با اتهام شریک جرم روسیه در جهان روبهرو شده و ترکیه میوه این سیاست را چیده است.
از نظر شما چرا ایران در این مقطع تصمیم گرفته در کنار روسیه در جنگ با اوکراین قرار بگیرد؟ آیا نفع مشخصی از این رابطه میتوان برداشت کرد؟
وزارت امور خارجه ایران در محافل رسمی فروش پهپاد به روسیه را انکار میکند و ما هم امیدواریم حرفهایی که اروپاییها زدهاند صحت نداشته باشد، اما اگر بخواهیم روابط ایران و روسیه را براساس رفتوآمدهای بین تهران و مسکو ارزیابی کنیم، باید بگوییم این روابط بسیار گسترده است. ایران به روسیه خیلی نزدیک شده و طبیعتا منافع متقابلی هم در این نزدیکی میتوان تصور کرد، ولی نباید فراموش کرد که ما و روسیه، هر دو از نظر ساختار اقتصادی مشابه هم هستیم و در بازار نفت و گاز بهطور ذاتی با هم رقابت داریم. همانطور که ما با عربستان یا عراق که صادرکننده نفت هستند یا باید تشریک مساعی کنیم و کارتلهایی مانند اوپک را تشکیل دهیم یا باید دست به رقابت بزنیم. ایران رقیب روسیه در حوزههای گازی است، اما نه ساختاری برای صادرات گاز دارد و نه هیچگاه تلاشهایش برای ایجاد این ساختار موفقیتآمیز بوده و این به خاطر نقش روسیه است. روسیه هیچوقت در اروپا به دنبال رقیبی برای تامین گاز نبوده است.
ایران با آغاز جنگ اوکراین بهدنبال تبدیل شدن به تامینکننده گاز اروپا بود؛ چرا ورق ناگهان برگشت و ترکیه به هاب گازی بین روسیه و اروپا تبدیل شد؟
برای پاسخ به این سوال باید نحوه عملکرد ترکیه بهعنوان یکی از اعضای ناتو در جنگ اوکراین را ارزیابی کنید. ببینید چطور با غرب بازی میکند؟ ترکیه وقتی به مشکل برمیخورد میگوید ناتو باید از ما دفاع کند، ولی همزمان با روسیه قرارداد گازی میبندد. اما سوال اینجاست که چرا روسیه باید قرارداد هاب گازی را با ترکیه ببندد و منافع حاصل از این صادرات را به ترکیه بدهد؟ پاسخ ساده است. چون ترکیه گاز ندارد و ایران، رقیب روسیه در صادرات گاز است. چگونه با چنین شرایطی کشور روسیه میتواند با ما روابط راهبردی داشته باشد؟ کشوری که وقتی میخواهد منافعی در جنگ برساند، ترکیه را انتخاب میکند، به گفته غربیها، ولی ما را به شریک جرم خود تبدیل میکند. آیا واقعا هیچ عقل سلیمی به ما چنین اجازهای میدهد که روسیه را که به عنوان متجاوز در جنگ اوکراین در همه جهان شناخته شده به عنوان شریک راهبردی انتخاب کنیم؟ من اعتقاد دارم ایران با همه کشورها باید کار کند، اما حقیقتا روسیه هیچگاه با ایران روابط صادقانه نداشته است. به رابطه چین و روسیه نگاه کنید. چین خیلی راحت از کنار جنگ روسیه و اوکراین گذشته و سیاست بیطرفی اعلام کرده است. ما هم باید منافع ملی خودمان را حفظ میکردیم و روابط متوازن را در پیش میگرفتیم.
مخالفان این نظریه میگویند چرا ایران برای فروش تسلیحات به یک کشور باید مورد شماتت قرار بگیرد، اما برای مثال هیچکس یقه آمریکا که به همه جهان سلاح میفروشد، نمیگیرد؟
جهان چهارچشمی ما را نگاه میکند. ما باید در سیاست خارجیمان احتیاط کنیم و نباید خودمان را در مظان برخی اتهامات قرار دهیم، چون منافع ملی ما اینطور ایجاب میکند. اگر ما این تجاوز را قبول کرده باشیم، یعنی ما اصل تجاوز را قبول داریم. اینکه بگوییم حمله روسیه پیشگیرانه بوده و اگر روسیه حمله نمیکرد، اوکراین دست به این حمله میزد، استدلال درستی نیست. حتی اگر اینطور هم باشد، چرا ما باید خودمان را قاطی ماجرا میکردیم؟ مزایای این انتخاب ما به جیب ترکیه رفته است.
چرا سرمایهگذاریها برای ایجاد زیرساخت صادرات گاز هیچوقت محقق نشده؟
اول از همه باید تاکید کنم با شرایطی که ایران دارد تا پنج سال آینده هم نمیتواند صادرات گاز داشته باشد. اما در مورد دلایل شکست طرح صادرات گاز، باید در چند مقطع به توقف سرمایهگذاریهای خارجی در این حوزه اشاره کرد. عراق بعد از ایران میدان مشترک آزادگان را کشف کرد، اما چه اتفاقی افتاد؟ بعد از روی کار آمدن دولت احمدینژاد همه قراردادهایی که ایران با ژاپن برای توسعه این میدان منعقد کرده بود، متوقف شد، ولی عراق همچنان به بهرهبرداریهایش ادامه داد.
پایههای اصلی طرح صادرات گاز در دولت اصلاحات گذاشته شده بود؛ مذاکراتی در این خصوص هم با اتحادیه اروپا انجام شد. آن زمان قرار بود در ازای تعلیق برنامه هستهای، چندین طرح از جمله سرمایهگذاری 50 تا 100 میلیارد دلاری روی ساختارهای نفتی، عضویت در سازمان تجارت جهانی و تسهیل صادرات گاز ما به اروپا در دستور کار قرار بگیرد. رکنالدین جوادی، معاون وزیر نفت سابق در آن زمان مسئول مذاکرات گازی بود. وقتی احمدینژاد روی کار آمد، تحریمها آغاز شد و همه این طرحها به محاق رفت. یکسال بعد از توافق برجام، آلمانیها دوباره برای سرمایهگذاری در دو حوزه نفتی به ایران آمدند. همه مذاکرات هم تمام شده بود و اگر ترامپ از توافق خارج نمیشد، عملا یکی از شرکتهای بزرگ نفتی آلمان در زمینههای بالادستی گازی و پتروشیمی ایران سرمایهگذاری کرده بود.
آلمانیها مدتها دنبال صادرات گاز ایران و آذربایجان به اروپا بودهاند. وقتی خط لولهای به طول 2000کیلومتر ایجاد شود قطر لوله حتما باید بین 48 تا 54 اینچ باشد. آذربایجان ظرفیت این را ندارد که این مقدار گاز را به تنهایی به اروپا صادر کند و به همین دلیل یا گاز ایران یا ترکمنستان باید وارد این خط لوله میشد.
در دولت احمدی نژاد امکان ورود به توسعه زیرساختهای صادراتی وجود نداشت، چون هیچکس در جهان جواب ما را نمیداد. در زمان روحانی بعد از برجام مذاکراتی شروع شد، اما برجام خیلی سریع متوقف شد.