اندیشکدهها
آینده هژمونی دلار
آینده هژمونی دلار
اوپامانیو لاهیری
کارشناس اقتصاد بینالملل
دلار ایالات متحده از پایان جنگ جهانی دوم بر بازارهای مالی جهانی مسلط بوده است. تقریباً ۶۰ درصد ذخیرههای تبادل خارجی در جهان به دلار هستند. حدود ۹۰ درصد مبادلات بازارهای تبادل ارز خارجی به دلار هستند و نیز نیمی از تجارت بینالمللی. جایگاه دلار بهعنوان واحد پول امن در دورههای بحران هم جایگاه دلار را تقویت میکند. آمریکا و مردمش از این امتیاز دلار سود فراوان میبرند، اما چالشهای داخلی و خارجی علیه دلار هم در حال افزایش هستند.
ایالات متحده بدهی سنگینی جمع کرده است، 11/32 تریلیون و طعنهآمیز اینکه این تا حدی به خاطر قدرت بالای استقراضی دلار است. این میزان بدهی را نمیشود بلندمدت نگاه داشت و میتواند اعتماد به دلار را کاهش دهد. به لحاظ سیاسی، رسیدگی به این موضوع سخت است. افکار عمومی آمریکا از کاهش بدهی و هزینه استقبال میکنند اما قدمهای مشخص برای این کار، مثل افزایش مالیات یا اصلاحات در برنامههای حمایتی اغلب محبوب نیستند.
سقف میزان بدهی که ایالاتمتحده به لحاظ قانونی میتواند داشته باشد، تهدید بلافاصلهتری است. سازوکار نسبتاً نامعمول «سقف بدهی»، سقف هزینهکرد واقعی نیست، بلکه محدودیتی بر توانایی وزارت خزانهداری است؛ برای استقراض جهت پرداخت بدهیهایی که دارد. این سقف را بدون تأیید کنگره نمیتواند بالا برد. آمریکا از معدود کشورها در جهان است که چنین سقفی برای بدهی دارد. عبور از این سقف منجر به عدم پرداخت بدهی خواهد شد. از این روست که از زمانی که این سقف برای اولین بار تعیین شد، یعنی از زمان جنگ جهانی اول، دهها بار توسط کنگره افزایش یافته است. هژمونی جهانی دلار به ایالات متحده این قدرت را میدهد که تحریمهایی فلجکننده و دیگر اشکال جنگ مالی را علیه دشمنانش به کار گیرد. تحریمهای ایالات متحده، سابقه چندان خوبی در تغییر رفتار رژیمها ندارند اما تضمین میکنند که دشمنان هدفگرفتهشده، بابت ادامه اقداماتی که ایالات متحده با آن مخالف است، هزینه قابلتوجهی بپردازند. استفاده از تحریم اغلب جنجالآفرین نیست؛ اما اگر افراطی از آن استفاده شود، ممکن است باعث شود، کشورهایی از جمله متحدان آمریکا بخواهند از نظامهای مالی مبتنی بر دلار فاصله
بگیرند.
بهعلاوه، با توجه به جایگاه دلار بهعنوان ذخیره جهانی، تأثیر سیاستهای پولی «فدرال رزرو» [بانک مرکزی آمریکا] محدود به مرزهای ایالات متحده نیست. انتظار نمیرود فدرال رزرو وقتی دارد با تورم مقابله میکند این را در نظر بگیرد اما همچنان باید توجه شود که بازارهای در حال ظهور میتوانند به ذخایر ارزیشان تنوع بدهند تا خودمختاری بیشتری درباره سیاستهای پولی و مالیشان داشته باشند.
با توجه به عوامل داخلی و بینالمللی ذکرشده، اشتهای بینالمللی برای تنوع و دوری از نظام ذخایر ارزی جهانی مبتنی بر دلار بالاست. آیا این عوامل منجر به افول قدرت دلار شدهاند؟ روسیه مجبور شده است در حالی که به دنبال دورزدن تحریمهای غرب است، دلار را کنار بگذارد، اما چین که مدتهاست به دنبال بینالمللی کردن واحد پولش است، پیشگام تلاشها برای تضعیف دلار است. چین در این رابطه توافقاتی با آرژانتین و برزیل داشته است. بهتنهایی، این چیز زیادی نیست اما چین به دنبال توافقات مشابه با دیگر کشورها هم هست. اگر موفق شود، با توجه به تسلط چین در تجارت جهانی کالاها، چالشی برای جایگاه دلار بهعنوان واحد پول پیشفرض خواهد بود. ذخایر ارزی هم در جهان، حرکتی تدریجی به سمت دوری از دلار داشتهاند. سهم دلار از ذخایر ارزی در جهان از ۷۰ درصد در سال ۱۹۹۹ به ۶۰ درصد در سال ۲۰۲۲ رسیده است.
بهرغم همه اینها، مهم است که به خاطر داشته باشیم، دلار همچنان واحد پول غالب در ذخایر ارز خارجی جهانی است، اغلب به این خاطر که جایگزین واضحی ندارد. بهرغم تلاشهای چین، رنمینبی تنها 7/2 درصد ذخایر ارزی جهان است. در نتیجه کنترل سختگیرانه سرمایه و توانایی محدود در تبدیل به دیگر پولها، چالش کامل تسلط دلار همچنان برایش بعید است؛ اما ایالات متحده باید نسبت به چالشهای داخلی و بینالمللی و جایگاه دلار آمریکا هوشیار باشد و در جهت از بین بردن تردیدهای بینالمللی اقدام کند تا بتواند جایگاهش را، حتی اگر جایگزین معتبری هم سر بر آورد، حفظ کند.