چطور نیت کشورها را بخوانیم؟
اقدامات چین از ترس آمریکا است یا اینکه از روی احساس قدرت انجام میشود
اقدامات چین از ترس آمریکا است یا اینکه از روی احساس قدرت انجام میشود
جورج فریدمن
استراتژیست و آیندهپژوه
اخیراً چندین خواننده این ادعای من را که گفته بودم اقدامات چین ذیل ترسش از ایالات متحده انجام میشود را به چالش کشیدند. نظر این دسته از خوانندگان این بود که ایالاتمتحده بههیچوجه چین را تهدید نکرده و هرگز ادعا نکرده است که قصد جنگ با چین را دارد و در واقع، این پکن بوده که مکرراً منافع اساسی ایالاتمتحده از جمله منافعش در تایوان را تهدید کرده است. پس چین دلیلی برای ترس از ایالات متحده ندارد و بنابراین نمیتوانسته از روی ترس عمل کند. اینها پاسخهای منصفانهای هستند. اما از آنجا که عنصر مهمی از پیشبینی را نشان میدهند (تعیین اینکه چه چیزی مهم است و چه چیزی مهم نیست) مایلم دلایلم را با دقت بیشتری توضیح دهم.
ملتها نیت ملتهای دیگر را بر مبنای آنچه بر زبان میآورند، ارزیابی نمیکنند. ملتها نیات ملتهای دیگر را با درک الزامات و ترسهای یک ملت و مهمتر از همه، در نظر گرفتن راههایی که ملت دیگری میتواند به آنها آسیب برساند - به ویژه از لحاظ نظامی- ارزیابی میکنند. نیت و توانایی عملی کردنش، یعنی همه چیز. اگر ملتی به این نتیجه برسد که به نفع ملت دیگری است که دست به اقدام علیهاش بزند، طبیعی است که تصور کند در معرض تهدید قرار گرفته است. این شیوه نتیجهگیری معمولاً ربطی به چیزهایی که به صورت علنی گفته میشود، ندارد. برای مثال، ژاپنیها هرگز تهدیدی را برای حمله به پرل هاربر مطرح نکردند. در واقع، زمانی که ژاپن به پرل هاربر حمله کرد، مذاکرات بین ایالات متحده و ژاپن در واشنگتن در جریان بود. فقدان کلمات میتواند بیانگر هر چیزی باشد.
اگر من جای چین بودم، در مورد ایالات متحده به موارد زیر توجه میکردم؛
اول اینکه، ایالاتمتحده چین را بهعنوان یک تهدید بلندمدت در نظر میگیرد؛ تهدیدی که میتواند روزی نفوذ خود را در اقیانوس آرام گسترش دهد. در اینصورت چین نهتنها قادر خواهد بود منطقه حائل خود را گسترش دهد بلکه میتواند بنیان امنیت آمریکا را تهدید کند. دوم اینکه، ایالاتمتحده یک نیروی دریایی و هوایی بزرگ در نزدیکی چین دارد. سوم اینکه، چین ابزار غیرهستهای برای مقابله با ایالاتمتحده و حمله به سرزمین اصلی ایالات متحده ندارد. چهارم اینکه، همانطور که چین نیروی نظامی خود را برای مهار ایالات متحده توسعه میدهد، نگرانی واشنگتن از این اقدام، تنها شدت تهدید را افزایش میدهد؛ و آخرین مورد اینکه، ایالات متحده در واقع علیه آن تهدیدی که رشد اقتصادی چین متوجهاش میکند، اقدام میکند و همین اقدام است که بهطور بالقوه احتمال یک تهدید نظامی را افزایش میدهد.
از نقطهنظر استراتژیک، حیاتیترین و آسیبپذیرترین دارایی چین، بنادر این کشور در سواحل شرقی چین است. تجارتی که اقتصاد چین به آن وابسته است باید از طریق این بنادر انجام شود. پس نیروهای ایالات متحده میتوانند گلوی تجارت چین را با محاصره این بنادر فشرده و خفه کنند. این ترس چین با توافق اخیر میان واشنگتن و مانیل و صدور اجازه فیلیپین برای تاسیس پایگاههای بیشتر ایالات متحده در کشور و سپس با توافق مشابه آمریکا با پاپوآ گینه نو تشدید شد. این روند حلقهای ایجاد میکند که اساساً از جزایر آلیوتی تا استرالیا امتداد دارد. ایالاتمتحده تمام تلاش خود را برای ترسیم این خط حلقوی انجام داده است. توانایی ایالاتمتحده برای مسدود کردن این بنادر بیش از صدور یک بیانیه خصمانه، چین را میترساند. در دنیای واقعی، تهدیدهای بیاننشدهای مانند این، مواردی هستند که واقعاً اهمیت دارند.
بنابراین حتی اگر واشنگتن هرگز چین را به صراحت به جنگ تهدید نکرده باشد، با این وجود چین از آنچه ایالاتمتحده انجام داده است، احساس خطر میکند، نه از آنچه ایالاتمتحده بیان کرده است. چین با توانایی کمی که برای پاسخ نظامی یا دیپلماتیک دارد، در حال حاضر باید واقعیتی را که ایالاتمتحده بر او تحمیل کرده است بپذیرد و تا زمانی که توازن قوا تغییر کند، به دنبال سازش با واشنگتن باشد. در آن سو، تا زمانی که چین منافع آمریکا در اقیانوس آرام را تهدید نکند، ایالاتمتحده از این توافق راضی خواهد بود.
هر دو کشور براساس تهدید بالقوه عمل میکنند، نه براساس توهین کلامی و اتهامات بیانشده. اینکه چین یک پُست شنود در کوبا قرار داده است، یک تهدید حداقلی است. اگر تسلیحات هستهای در کوبا قرار میداد، موضوع فرق میکرد. نوعِ تهدید است که ترس ایجاد میکند و ایالات متحده به واقع در چین ترس ایجاد کرده است. همانطور که من یک پیشبینی را ساختاربندی میکنم، نحوه واکنش چین را نیز مشاهده خواهم کرد. آیا چین تهدید آمریکا را در هم خواهد شکست و یا تهدیدی از خود بر آمریکا تحمیل خواهد کرد؟ تا آن زمان، ترس چینیها از ایالاتمتحده واقعی و منطقی خواهد بود. به همین دلیل است که اکنون بهترین زمان برای مذاکره با چین است و این دقیقاً همان کاری است که آنتونی بلینکن وزیر امور خارجه انجام میدهد. چین به دلیل تواناییهای ایالات متحده و اقدامات گذشته این کشور، نگران اهداف ایالاتمتحده است. یا به عبارت دیگر، چین از ایالاتمتحده میترسد، ایالاتمتحده نیز از چین میترسد. این واقعیت که ایالاتمتحده با سلاح کلمات به چین حمله نکرده است برای یک سیاستگذار چینی معنایی ندارد. اینها چیزهایی نیستند که یک کشور بخواهد رویشان قمار کرده و براساسشان
سیاستگذاری کند.