سکان تغییر در دستان شی
تغییرات سیاستها در چین نشان میدهد که پکن به مشکلات اقتصادی خود اذعان دارد
تغییرات سیاستها در چین نشان میدهد که پکن به مشکلات اقتصادی خود اذعان دارد
ویکتوریا هرزگ
منبع: Geopolitical Futures
دادههای جدیدی که توسط اداره ملی آمار چین در ماه جولای منتشر شد، نشان میدهد که رشد اقتصادی این کشور که مقامات چین انتظارش را داشتند، امروز در چه وضیعتی است. این ارقام به وضوح نشان میدهد که رشد اقتصادی چین در چند ماه گذشته کمتر از حد انتظارات بازار بوده است. در سهماهه دوم سال جاری میلادی، تولید ناخالص داخلی تنها 8/0درصد رشد کرد که نسبت به 2/2درصد در سهماهه اول سال، کاهش داشت. نرخ بیکاری برای افراد 16 تا 24ساله به رکورد 3/21درصد رسیده که ششمین افزایش ماهانه متوالی محسوب میشود. تجارت نیز ناامیدکننده بود و در ماه ژوئن حدود 6 درصد کاهش یافته و صادرات نیز 3/8درصد کاهش یافت.
درحالیکه اکثر کشورها در سراسر جهان با تورم دست به گریبان هستند، نگرانی بزرگ برای چین کاهش تورم است! در ژوئن و ژوئیه، قیمتهای مصرفکننده ثابت مانده درحالیکه قیمتگذاری در کارخانه (بهای تمامشده کالاها توسط تولیدکنندگان) کاهش یافته است. به دلیل مشکل در بخش املاک و مستغلات و بهطور کلی اعتماد پایین بازار، شاخص قیمت مصرفکننده چین پایینترین میزان خود را از ماه فوریه سال 2021 ثبت کرد. در حالی که شاخص قیمت تولیدکننده در چین در ژوئن 4/5درصد نسبت به سال قبل کاهش یافته که شدیدترین کاهش از سال 2015 محسوب میشود. شرکتها، بیمارستانها، مدارس و حتی برخی از کسبوکارهای خصوصی کاهش زیادی در حقوق کارگران اعمال کردهاند که این امر خطر کاهش تورم را افزایش داده است.
پس از انتشار این دادهها، شیجینپینگ، رئیسجمهوری چین، ریاست جلسهای را در پکن برعهده گرفت که در آن اعضا در مورد خطرات فزاینده پیش روی اقتصاد چین بحث کردند و آشکارا اعتراف کردند که این کشور چالشهای اقتصادی را تجربه میکند؛ اعترافی نادر که در رهبری چین، بیسابقه بوده است. اعضای دفتر سیاسی یک برنامه اقدام هدفمند را با هدف حمایت از بخشهای بیمار اقتصاد و افزایش اعتماد ارائه کردند. با این حال، دولت مرکزی، چهار سال پیش بسته مشابهی از اقدامات را ارائه کرد و همانطور که دادههای جدید نشان میدهد این بسته برای حلوفصل مسائل کلیدی کافی نبود. چالشهای پیش روی اقتصاد چینِ امروز، از جمله فشار دستمزدها و خطر کاهش تورم، بهطور بالقوه حتی از چالشهای چهار سال پیش وخیمتر هستند و میتوانند یکی از ستونهای کلیدی ثبات چین یعنی رفاه اجتماعی را تهدید کنند.
به نظر میرسد که رهبری چین بهطور فزایندهای نگران است و همین نگرانی باعث شده که در ماههای اخیر تغییرات قابلتوجهی را صورت دهد. دولت پکن درگیر وضعیت امنیتی هنگکنگ و ماکائو بوده و کنترل مستقیم بیشتری بر این مناطق در اختیار دارد. چین در ماه ژوئیه، آخرین کمپین «حمله سخت» خود را در منطقه غربی سینکیانگ آغاز کرد و هرگونه تجمع بیش از 30 نفر را در منطقهای که محل سکونت بسیاری از گروههای قومی از جمله اویغورهای مسلمان است، ممنوع کرد. این سه مکان نگرانیهای اصلی دولت چین هستند؛ هنگکنگ شاهد اعتراضات گسترده دموکراسیخواهانه در سال 2019 بود و گروههای اقلیت سرکوبشده سین کیانگ میتوانند منبع ناآرامی در آینده باشند. دولت همچنین نظارت بر فعالیتهای آنلاین و آفلاین دانشجویان دانشگاهها را بهویژه در شهرهای اصلی چین افزایش داده است. با توجه به اینکه بیکاری در میان فارغالتحصیلان جدیدالورود بیشترین میزان را دارد، دانشگاهها محلی طبیعی برای اعتراض بالقوه هستند.
یکی از استراتژیهایی که چین سالها برای تقویت رشد اقتصادی از آن استفاده کرده است، افزایش استفاده از پول ملی خود در خارج از کشور است. روسیه، عربستان سعودی، برزیل و آرژانتین از جمله کشورهایی هستند که استفاده از یوان را در تجارت پذیرفتهاند. اما دلار آمریکا همچنان بر جهان تسلط دارد و 90 درصد تجارت خارجی را به خود اختصاص میدهد؛ به این معنی که دسترسی به دلار و تجارت با ایالات متحده برای تلاشهای چین در جهت بازگشت به مسیر اصلی خود حیاتی خواهد بود؛ بهخصوص که این کشور برای رشد اقتصادی به صادرات متکی است. آخرین ارقام تجاری نشان میدهد که تجارت چین ممکن است در این زمینه با مشکل مواجه شود. کشورهای اروپایی و آسیای جنوب شرقی برخی از بزرگترین شرکای تجاری چین هستند، اما تنها بازار واحدی که میتواند به چین رونق قابلتوجهی بدهد، ایالات متحده است که برای جدا شدن از اقتصاد چین حرکت را آغاز کرده است. مقامات ارشد چین و آمریکا مذاکراتی را برای حلوفصل اختلافات خود انجام دادهاند، اما هیچ توافق معناداری در پی این مذاکرات حاصل نشده است.
از جمله مقاماتی که معمولاً در چنین مذاکراتی شرکت دارند، وزیر خارجه چین است؛ پستی که اخیراً منشأ گمانهزنیهای زیادی در چین شده است. اخیراً وزیر امور خارجه، کینگانگ، سیاستمدار حرفهای و دست راست شیجینپینگ، از مقام خود برکنار شده و وانگ یی، جانشین او شد. کین هفتهها بود که در انظار عمومی دیده نشده بود و بهطور قابلتوجهی در سلسله اجلاسهای ازپیشبرنامهریزیشده و مذاکرات دوجانبه، غایب بود. وزارت خارجه چین اعلام کرد که غیبت کین به دلیل مسائل سلامتی بوده است. اما هیچ توضیحی برای برکناری وی ارائه نشد و تمامی سوابق رسمی فعالیتهای وی بهعنوان وزیر امور خارجه پس از برکناری وی از روی وبسایت وزارت خارجه چین حذف شد.
همه میدانستند که کین یکی از نزدیکترین مقامات چینی به شی بود. رئیسجمهور چین از ارتقاء او در نردبان ردههای دولتی حمایت کرد و در سالهای اخیر بارها از او بهخاطر تلاش و فداکاریاش ستایش کرد. در ماه مارس، زمانی که شی برای سومین دوره، عنان ریاستجمهوری چین را به دست گرفت، سعی کرد چهرههای وفادار به خود را که رهبری او را کاملاً پذیرفته بودند، دور خود جمع کند و برخی از اعضای دفتر سیاسی حزب کمونیست که بهنوعی از سیاستهایش انتقاد کرده بودند را حذف کند. کین جایگاه خود را در آن دوره حفظ کرد و اکنون برکناریاش بیش از هر زمانی مشکوک است.
با این حال، باید به این موضوع توجه کرد که کین رویکردی کاملاً ضدآمریکایی داشت. مواضع او در تمام مدتی که وزیر امور خارجه بود، به وضوح این ادعا را ثابت میکند. او بارها در مورد ایالات متحده اظهارات خصمانه بیان کرد و واشنگتن را متهم کرد که توسط «نئو مککارتیسم هیستریک» هدایت میشود و سیاستهایی را دنبال میکند که میتواند چین و آمریکا را به سمت درگیری و تقابل سوق دهد. لفاظیهای او شبیه به روشی بود که شی برای توصیف روابط چین با ایالات متحده استفاده میکرد. هرچند زمانی که اقتصاد چین پس از آغاز همهگیری کرونا دچار رکود شد، شی لحن خود را ملایمتر کرد. در ماه آوریل، کین به فیلیپین سفر کرد. فیلیپین یک کشور استراتژیک مهم برای چین است که در امتداد مسیرهای تجاری اصلی منطقه اقیانوس آرام قرار دارد. هدف از این سفر این بود که روابط پکن و مانیل بهبود یابد و چین بتواند فردیناند مارکوس جونیور، رئیسجمهوری فیلیپین را از گسترش حضور نظامی واشنگتن در این کشور منصرف کند. با توجه به انتقادات کین از ایالات متحده و روابط نزدیک طولانیمدت مانیل با واشنگتن، کاملاً قابل پیشبینی بود که سفر کین به فیلیپین موفقیتی در پی نخواهد داشت. کین
همچنین قرار بود با جانت یلن وزیر خزانهداری ایالات متحده در اواسط جولای و در جریان سفر یلن به پکن دیدار کند. اما یلن به پکن رفت اما کین در مذاکرات شرکت نکرد.
کاملا قابل قبول است که شیجینپینگ، وزیر امور خارجه خود را برای اصلاح روابط با ایالات متحده برکنار کند. ممکن است شی معتقد باشد که این کار میتواند به بازگرداندن روابط تجاری بین دو کشور کمک کند. وانگ یی، جانشین کین، به برخورداری لحن ملایمتر و سازندهتر معروف است و قبلاً چندین گفتوگو صریح با آنتونیبلینکن، وزیر امور خارجه ایالات متحده انجام داده است. آنتونی بلینکن اخیراً گفته بود وانگ یی را بهخوبی میشناسد و او را بسیار دوست دارد.
بنابراین رویدادهای اخیر نشان میدهد که چین اکنون در مسیری قرار گرفته که قرار است لحنی ملایمتر و کمتر رادیکال از این کشور مشاهده کنیم. دولت مرکزی چین دریافته است که برای بهبود شرایط اقتصادی در کشور به مجموعهای از اصلاحات هدفمندتر نیاز دارد. وزارت مسکن چین در نظر دارد در نهایت اقداماتی را برای کاهش سفتهبازی در بازار ملک ارائه دهد. وزارت مسکن همچنین وعده داده که با کاهش محدودیتها برای شهروندان چینی برای خرید خانه دوم و کاهش میزان پیشپرداخت برای خریداران خانه اولی، به مالکان کمک کند. اینها تغییرات مهمی است که تاکنون از نظر رهبری چین اجرایشان غیرضروری بوده است. دولت همچنین سرکوب 32 ماهه خود علیه فناوریهای بزرگ را متوقف کرده است و شرکتهای فناوری را تشویق میکند تا کارمندان بیشتری را به خدمت بگیرند و کارشان را توسعه دهند. از نظر سیاسی، به نظر میرسد که شی در حال قربانی کردن نزدیکترین متحدان خود برای دنبال کردن دیپلماسی پربارتر، بهویژه با ایالات متحده است. برای پکن، بهبود روابط با ایالات متحده برای تضمین تجارت و سرمایهگذاری مبتنی بر دلار بسیار مهمتر از اصلاحات اقتصادی داخلی است. میتوان انتظار داشت که
تغییرات بیشتری در کابینه شی در راه باشد. آنچه ما شاهد آن هستیم آغاز یک تغییر در جهتگیری سیاسی و اقتصادی چین است که پیامدهایی برای روابط خارجی این کشور نیز خواهد داشت. با توجه به شرایط فعلی، چین بیش از هر زمان دیگری به تغییر نیاز دارد.