اندیشکدهها
سنجش قدرت اقتصادی چین
سنجش قدرت اقتصادی چین
جورج فریدمن
رئیس اندیشکده geopolitical Futures
زمانی چین بهعنوان یک معجزه اقتصادی مطرح میشد و این ایده مدام تکرار میشد که چین بهعنوان کشوری که در زمان مناسب ظهور کرده، در صدر اقتصاد جهانی قرار خواهد گرفت. توجیه این ایده و انتظار برای آن، بر مبنای نرخ رشدی است که در زمان ریاست دنگ شیائوپینگ بر حزب کمونیست چین به آن نائل شد. دوران دنگ، دوره پایان مائوئیسم و آغاز یک موج اقتصادی بود. این همان چیزی بود که برخی آن را بازگشت به زندگی گربه مرده مینامند. آنها معتقد بودند اگر یک گربه مرده را به اندازه کافی محکم به سمت زمین پرتاب کنید، میپرد. سال 1978 که دنگ قدرت را در دست گرفت، به نظر میرسید که اقتصاد چین کاملاً مرده است. جهش چین در دهههای بعد، صرفاً واکنش اقتصاد این کشور به باز شدن درهای چین و به حاشیه رانده شدن مارکسیسم و لنینیسم بود. رشد چین قابل توجه بود اما بیسابقه نبود. داستانهای مشابهی در ایالات متحده و ژاپن رخ دادهاست. این چرخهای است که قبلاً درباره آن نوشتهام، اما با درک امروز ما از چین مرتبط است. در سال 1890، ایالات متحده 25 سال بود که جنگ داخلی را پشت سر گذاشته بود. در آن دوره بیثباتی اقتصادی و مالی حاکم بود. ایالات متحده میتوانست تولید کند اما بازار داخلی محدود بود، بنابراین مجبور شد نگاهش را به بازارهای خارج از کشور معطوف کند. صادرات آمریکا افزایش یافت تا اینکه در اوایل دهه 1900، ایالات متحده تقریباً نیمی از کل کالاهای تولیدی جهان را تولید میکرد. این صادرات باعث رونق گرفتن صنعت آمریکا شد که در جنگ جهانی اول نیز از آن بهره برد. این امر تا دهه 1920 ادامه داشت. یعنی زمانی که جنگ جهانی اول به پایان رسید و توانایی اروپا برای خرید کالاهای وارداتی کاهش یافت. ایالات متحده با واقعیتی روبهرو شد که همه کشورهایی که صادرات دارند با آن روبهرو میشود و آن واقعیت این بود که آنها گروگان توانایی خرید مشتریانشان بودند. این واقعیت منجر به رکود بزرگ شد و بهبودی حاصل نشد تا اینکه جنگ جهانی دوم پایان یافت و تقاضای داخلی از سر گرفته شد. ژاپن نیز چرخه مشابهی را طی کرد. اقتصاد ژاپن که در اثر جنگ ویران شده بود، احیای خود را در حدود سال 1950 آغاز کرد. اقتصاد این کشور نیز بر پایه ترکیب مهارتهای تولید و صادرات ساخته شد. بازار اصلی ژاپن ایالات متحده بود. با گذشت زمان، کیفیت و قدرت رقابت صادرات ژاپن افزایش یافت. خودروهای ژاپنی از دهه 1970 بهشدت به صنعت خودروسازی آمریکا آسیب زدند. در ایالات متحده، مقاومت سیاسی و اقتصادی در برابر واردات ژاپن افزایش یافت. واکنش شدید، همراه با سیستم بانکی در ژاپن که فاقد کنترل بود، «دهه سوخته ژاپن» را ایجاد کرد و اقتصاد ژاپن بعد از رونق 40 ساله وارد دوره رکود شد. معجزه اقتصادی چین در حدود سال 1980 و پس از انقلاب فرهنگی آغاز شد. چین که نیاز به بازسازی داشت، از مدل آمریکایی و ژاپنی تکیه بر صادرات پیروی کرد. ابتدا روند کار براساس قیمت و بعد براساس توانایی فنی بود. تولید ناخالص داخلی چین رشد کرد و به دومین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل شد اما ایرادی در این تفکر وجود داشت، زیرا تولید ناخالص داخلی چین به ازای هر نفر در رتبه 76 در جهان قرار داشت. چین به دلیل جمعیت زیادش میتواند نسبتاً غیرمولد باشد و همچنان ارقام شگفتانگیزی در اقتصادش تولید کند. این امر باعث شد که رشد چین با ایالات متحده و ژاپن متفاوت باشد چراکه در این دو کشور رشد تولید ناخالص داخلی منعکسکننده بهرهوری کارآمد است. با این حال، چین رشد کرد تا زمانی که نرخ بازده سرمایه در صنعت املاک و مستغلات کاهش یافت و COVID-19 هم به اقتصاد چین ضربه زد اما این هفته، چین به معیار دیگری رسید: کاهش تورم. همه ما از تورم متنفریم اما کاهش تورم ارزش همه محصولات را کاهش میدهد و به این معنی است که ارزش اسمی داراییها و درآمدها کاهش مییابد در حالی که بدهیها ثابت میمانند. این تحول، بر توانایی فرد برای تجارت، بهویژه در املاک و مستغلات، که نوعی پسانداز در چین است، تأثیر میگذارد. چینیها به جای نگهداشتن پولشان در بانک، آپارتمان و خانه میخرند. در شرایط کاهش تورم، ارزش دارایی آنها کاهش مییابد درحالیکه بدهی آنها ثابت است.