| کد مطلب: ۷۹۳۱

پس لرزه‌های کودتادر قاره سیاه

تحولات آفریقا، پیامدهایی برای قدرت‌های بزرگ دارد؟

پس لرزه‌های کودتادر قاره سیاه

تحولات آفریقا، پیامدهایی برای قدرت‌های بزرگ دارد؟

پنجشنبه ۳ اوت، در سالگرد استقلال نیجر از فرانسه در سال ۱۹۶۰، صدها نیجری در میدان استقلال نیامی جمع شدند تا حمایت خود را از کودتای در جریان اعلام کنند. آن‌طور که در طول هفته به نظر رسید، شرکای آفریقایی و غربی نیجر از اتفاقات نیجر غافلگیر شده‌اند. بسیاری در فرانسه شوکه شده‌اند و اصلاً پیش‌بینی این اتفاقات را نمی‌کرده‌اند. کاترین کولونا، وزیر امور اروپا و خارجه فرانسه پیشتر اعلام کرده بود تخلیه شهروندان فرانسوی از نیجر اتفاق نخواهد افتاد و این را که کودتا به هرگونه موفقیت نهایی رسیده باشد، رد کرد اما فقط چند روز بعد، فرانسه در حال خارج‌کردن شهروندان فرانسوی از نیجر بود. حملات خشونت‌آمیز علیه سفارت فرانسه، رهبران فرانسوی را ناچار کرده است برنامه‌های خود را تغییر دهند. در آفریقا کودتای در جریان نیجر به نظر واکنش شدیدتری نسبت به نمونه‌های پیشین در مالی و بورکینافاسو ایجاد کرده است. جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا یا اکوواس که رهبری‌اش در حال حاضر با بولا تینوبو، رئیس‌جمهور نیجریه است، اول محمد ادریس دبی، رئیس‌جمهور چاد را برای رهبری گفت‌وگوهای میانجیگری به نیجر فرستاد و بعد تهدید کرد اگر رهبران کودتا، محمد بازوم رئیس‌جمهور نیجر را تا ۶ اوت به مسندش بازنگردانند، اکوواس از زور استفاده خواهد کرد و تحریم‌های جدیدی هم اعلام کرد؛ تحریم‌هایی سخت‌تر از آن‌هایی که برای دیگر کشورهای ساحلی تحت رهبری حکومت‌های نظامی اعمال شده‌اند. پیش‌بینی شده است این مسئله ضربه‌ای به نیجر بزند، به‌عنوان کشوری که به کمک خارجی متکی است. این واکنش به شکلی غیرمعمول محکم بوده است و این را با چند دلیل می‌توان توضیح داد:

۱. نگرانی‌ جدی وجود دارد که ممکن است منطقه دچار فروپاشی شود؛ از آنجا که در گروه ۵ ساحلی، چهار حکومت نظامی وجود دارد. گروه ۵ ساحلی، گروهی منطقه‌ای از کشورهایی است که بناست مبلغ توسعه و امنیت باشند. در میان پنج عضو این گروه، بورکینافاسو، نیجر، مالی و چاد اخیراً با نقل‌وانتقال غیردمکراتیک قدرت مواجه بوده‌اند. فقط موریتانی مانده است. نیجر پنجمین کشور در غرب آفریقاست که در سه سال گذشته، کودتا را تجربه می‌کند.

۲. به‌‌رغم چندین تحریم اتحادیه آفریقایی و اکوواس در چند سال گذشته، به نظر می‌رسد رهبران کودتا در منطقه دارند برای این سازمان‌های آفریقایی رجز می‌خوانند؛ سازمان‌هایی که این کودتای اخیر در نیجر برایشان آزمون نهایی اعتبار است.

۳. نیجریه که کرسی ریاست اکوواس را در اختیار دارد و مرزی هزار مایلی با نیجر دارد، در این مقطع نیاز به پیروزی دارد؛ از آنجا که تینوبو تازه کمی بیش از دو ماه است کرسی ریاست‌جمهوری را گرفته است.

به نظر می‌رسد، کودتای نیجر را یک توجیه سبک رقم زده است: گزارش‌ها حاکی است بازوم می‌خواسته فرمانده ارتش را برکنار کند. این بسیار با دلایل یا بهانه‌های معمول کودتا متفاوت است، از قبیل ناکامی‌های امنیتی یا حکومتی. حتی وقتی از شاخه محلی داعش تا بوکوحرام داشتند به این کشور حمله می‌کردند، بازوم برای ماندن در قدرت بهتر از همسایگانش عمل کرد، هرچند مشخص است که کافی نبود. توانایی او برای ماندن در قدرت با توجه به ضعف گارد امنیتی و پایگاه حمایتی‌اش، غافلگیرکننده بود. زنگ هشدار این ضعف حتی پیش از سوگند بازوم هم به صدا درآمده بود. آن زمان یک گروه نظامی، دو روز پیش از مراسم سوگند رئیس‌جمهور در مارس ۲۰۲۱ تلاش کردند کودتا کنند. شاید یکی از منابع این ضعف، وابستگی او به شراکت با فرانسه بود؛ از آنجا که رقبای داخلی او صراحتاً سیاست‌های دوستانه او با فرانسه را نقد می‌کردند.

برای پاریس، خیلی چیزها در میان هستند. نفوذ باقیمانده‌اش در ساحل در حال فروپاشی است. تا اوایل این تابستان، ۲ هزار و ۵۰۰ سرباز این کشور در چاد و نیجر مستقر بودند، یعنی آخرین شرکای راهبردی کلیدی فرانسه در منطقه. در سال ۲۰۲۲، عملیات برخان به پایان رسید و فرانسه بعد از ۱۰ سال حضور، از مالی خارج شد. پس از آن، این سربازان بدون نقشه راه در این پایگاه‌ها ماندند. سربازان اروپایی نیروهای عملیاتی تاکوبا تحت فرماندهی فرانسه هم در آن زمان از مالی خارج شدند. نیروهای فرانسوی که در عملیات سیبر شرکت کرده بودند هم کمتر از یک سال بعد از بورکینافاسو رفتند. خروج کامل از نیجر، برای فرانسه فاجعه خواهد بود. به همین خاطر هم هست که این کودتا توجه فرانسه را به خود جلب کرده است. منافع حیاتی فرانسه در آفریقا ضربه خورده‌اند.

به نظر می‌رسد دولت فرانسه کم‌کم دیگر راه‌حلی برای چالش‌های این منطقه ندارد؛ اما منتقدان در این فکرند که چرا فرانسه فکر می‌کند لازم دارد اوضاع را در منطقه تحت کنترل بگیرد. حتی پیش از این کودتا هم آن منتقدان فکر می‌کردند چرا پاسخ نظامی به مشکلات منطقه ساحل، یعنی پاسخی که پیشتر به ناکامی‌اش رسیده است، هنوز روی میز است و تنها گزینه هم هست. پیداکردن پاسخ‌های جدید به این مشکل، فقط به تغییر و تنظیم کمک‌ها به منطقه نمی‌شود: فرانسه نیاز دارد الگویش را تغییر دهد. بخشی روبه‌رشد از جمعیت فرانسه، شامل کارشناسان در حلقه‌های نظامی و امنیتی، با این دیدگاه‌ها همراه هستند و خواستار تغییر.

دولت فرانسه هنوز فرصت دارد که کارها را به شکل دیگری انجام دهد. می‌تواند شبکه‌های قدیمی را احیا کند و سیاستش در آفریقا را با رویکردش نسبت به ساحل عاج، سنگال و گابون، دیگر شرکایش در آفریقای غربی، هماهنگ کند، یعنی با کشورهایی که تظاهرات معترضان به حضور فرانسه، آن‌ها را تکان داده است. در این مرحله، این کشورها هنوز در وضعیتی هستند که بدون ریسک آشوب سیاسی داخلی، از سربازان فرانسوی استقبال کنند.

آفریقا عمیقاً تغییر کرده است. نسل جدید، با طبقه متوسطش که آگاهی سیاسی دارد، تقاضاهایی دارد. آن‌ها نمی‌پذیرند وقتی پای آفریقا در میان می‌آید، استانداردهای دوگانه یا پایین‌تر در کار باشد. گفته می‌شود این نسل به روسیه وابسته است، یعنی به بازیگری ژئوپلیتیک که فرصت‌طلبانه می‌خواهد با بالابردن پرچم‌هایش در تظاهرات، منافع‌اش را پیش ببرد. اما انگیزه این تقاضاها برای این نسل، از این وابستگی قوی‌تر است. اتفاقات اخیر زمانی در نیجر رخ می‌دادند که نشست روسیه-‌آفریقا پنج هزار مایل دورتر در سن‌پترزبورگ شروع شد؛ بدون حضور بازوم. او قبل‌تر هم برنامه‌اش این بود که در نشست حاضر نشود؛‌ البته با توجه به زمان‌بندی کودتا، گمانه‌زنی‌های بسیاری درباره نقش روسیه در کودتا انجام شد، به‌رغم اینکه روسیه اخیراً این کودتا را محکوم کرده است.

این کودتا و دیگر کودتاهایی که در سال‌های اخیر در آفریقای غربی رخ داده‌اند، بازتابی از تغییرات قابل‌توجه ژئوپلیتیک در جریان هستند؛ از عقب‌نشینی فرانسه تا جست‌وجوی فرصت روسیه، اما این‌ها نشانه نیاز دولت‌های آفریقای غربی، به حمایت بهتر شرکا و متحدان‌شان هم هستند. بیشتر آفریقایی‌ها صراحتاً نمی‌خواهند فرانسه یا دیگر شرکای غربی را از کشورهایشان بیرون بیندازند، بلکه به جایش به دنبال شراکتی تازه بر پایه‌هایی سالم‌تر و برابرتر هستند. وقتی پای جنگ با جهادی‌‌ها در میان باشد، کارشناسان آفریقایی موفقیت‌هایی بیشتر از یک حضور ده‌ساله نظامی می‌خواهند. دولت‌های آفریقایی برای تجدید شراکت‌هایشان در سطح جهانی دارند به فهرست شرکای بین‌المللی‌شان تنوع می‌بخشند و کشورهایی از قبیل چین، ترکیه، اسرائیل و هند را اضافه می‌کنند. نیجر خودش سال‌ها با چین در اکتشاف نفت کار کرده است که این شامل کار روی خط لوله‌ای که از نیجر به بنین می‌رود هم شده است. بعلاوه با متحدان غربی مانند کانادا هم روی اورانیوم کار کرده است.

این تغییرات ژئوپلیتیکال در حالی رخ داده‌اند که نیجر چالش‌های داخلی بسیاری هم دیده است. شامل کودتا که از زمان استقلالش در ۱۹۶۰ چهار نمونه از آن را تجربه کرده است؛ به اضافه تلاش‌های دیگر برای کاهش قدرت دولت مانند شورش‌های توآرگ. در سال‌های اخیر، این کشور شاهد حمله‌های تروریستی از سوی گروه‌های وابسته به داعش و القاعده و نیز بوکوحرام هم بوده است. نیجر کشوری بیابانی و محصور در خشکی است با جمعیتی حدود ۲۶ میلیون نفر که حدود نیمی از آن‌ها زیر خط فقر زندگی می‌کنند و بالاترین نرخ تولد در دنیا را هم دارد. در چنین وضعیتی، مشکلات در نیجر دارند تلمبار می‌شوند؛ کودتاهای منطقه و فعالیت‌های تروریستی، این مشکلات را بدتر هم می‌کنند.

روزی که دولت در حال سقوط بود، چند افسر، دولت نیجر را رها کردند. با دانستن این نکته و دانستن این مشکلات، ممکن است انسان با خود فکر کند این رژیم‌ها بر چه پایه‌هایی مستقر بودند: رأی عمومی که آن‌قدر به آن می‌نازیدند یا پلیس؟ اگر بنا بود هر وقت یک رهبر نظامی دغدغه‌های شخصی داشت که مخالف با رهبران منتخب بود، دولت را پایین بیاورد، بسیاری از دولت‌هایی که بر پایه رأی عمومی هستند، تا الان افتاده بودند؛ خواه این رهبر نظامی ژنرال پیر دو ویلیه فرانسه باشد یا ژنرال مارک میلی ایالات متحده. این مشکل بسیار عمیق‌تر از یک اختلاف‌نظر ساده است. موضوع قدرت نهادهاست. دولت‌های ساحل نهادهای چنان قدرتمندی ندارند، در حالی که با فشار تحرکات تروریستی مواجه‌اند که به دنبال فروریختن این نهادها هستند.

روسیه در ارائه حمایت از کشورهایی که تحت رهبری کودتاها هستند، سریع عمل می‌کند و نقش خود را به‌عنوان شریک برای این کشورها محکم می‌کند؛ اما غرب، در تضادی عجیب، معمولاً الگوهای قدیمی را حفظ می‌کند، الگوهایی که به سادگی در راهبرد اطلاعات غلط مورد سوءاستفاده روسیه قرار می‌گیرند. گاهی به نظر می‌رسد، شرکای غربی که لااقل یک راه برای نجات رژیم‌های تهدیدشده می‌دانند (از طریق توافقات دفاعی) دیگر نمی‌توانند با سرعت کافی ماهواره‌های جهت‌یابی‌شان را پیدا کنند تا رهبران دولت‌ها را که در محل زندگی‌شان محبوس شده‌اند، نجات دهند (از قبیل راک مارک کریستین کابوره در بورکینافاسو، ابراهیم ابوبکر کیتا در مالی و بازوم در نیجر). شرکای غربی آفریقا، گرفتار بین راهبردهای ناکارآمد و عدم مداخله، این رؤسای‌جمهور را رها می‌کنند تا با سقوط مواجه شوند، بدون هیچ راهبردی که به آن‌ها کمک کند با جمعیت غیرنظامی‌شان ارتباط بگیرند و بدون توجه به درخواست‌هایشان برای احیای شراکت.

روسیه، مصمم به اثبات اینکه بعد از واکنش بین‌المللی به جنگ در اوکراین، منزوی نشده است، توانسته است از آفریقا برای دورزدن تحریم‌های اقتصادی غرب استفاده کند و با استفاده از گروه واگنر که در جمهوری آفریقای مرکزی و مالی فعال است، نیروهایش را بازسازی کند. آنجا، طلا، الماس و شکر این کشورها، مهره‌های چانه‌زنی برای خدمات امنیتی نیروهای نظامی خصوصی هستند. در عین حال، ایالات متحده تمرکزش را به سمت قاره اروپا برده تا از اوکراین حمایت کند و از منافع راهبردی‌اش هم حفاظت کند؛ اما اتفاقات نیجر نشان می‌دهد که منافع راهبردی ایالات متحده هنوز در آفریقا است.

با این حال، گرچه ممکن است عرصه برای روسیه وسیع و گسترده باشد، ممکن است حرکت در آن چندان آسان نباشد. به هر حال، همه سربازان روسیه در کنار سربازان مالی مقصر کشتار وحشتناک مارس ۲۰۲۲ در مورا شناخته می‌شوند؛ کشتاری که تا مدت‌ها در اذهان ساحل خواهد ماند. روسیه هم دارد کم‌کم در صحنه جهانی ضعیف‌تر به نظر می‌رسد، به‌خصوص بعد از اینکه شورش یوگنی پریگوژین، رهبر گروه واگنر حفره‌ها در ساختار دفاعی روسیه را آشکار کرد. اعزام دوباره نیروهای واگنر به آفریقا بعد از خارج‌کردن‌شان از صحنه اوکراین هم در حلقه‌های آفریقایی، منفی ارزیابی شد.

حتی نشست روسیه‌-آفریقا هم تصویر تضعیف‌شده مسکو را آشکار کرده است: گردهمایی امسال در سن‌پترزبورگ تنها ۱۷ رئیس حکومت را جمع کرد، درحالی‌که گردهمایی اول در سوچی در اکتبر ۲۰۱۹، ۴۳ رئیس حکومت را جمع کرده بود؛ آن هم زمانی که روسیه تازه داشت دوباره شروع به تعامل با این قاره می‌کرد؛ برای اولین بار پس از سقوط شوروی. توقف اخیر توافق صادرات غلات از اوکراین توسط روسیه هم تضعیف این تصویر در این قاره را تشدید کرد. مشخص است که آفریقا، همچنان برای روسیه هم چالش است.

نگاه تحلیلگر/ 1

نگاه روسیه و چین به نیجر

felbabbrown new e1687111438980

واندا فلباب براون

کارشناس مسائل آفریقا

کودتای نیجر با پیشران‌های داخلی رخ داد، اما هفتمین کودتای غرب آفریقا در طول سه سال، به‌سرعت به تهدیدی برای منافع غرب تبدیل شده است. تحولات سریع پس از کودتا دقیقاً شبیه تحولات در مالی و بورکینافاسو هستند و سختی و شاید لااقل در کوتاه‌مدت غیرممکن‌بودن حفظ منافع امنیتی و ژئواستراتژیک غرب و همزمان تعهد به دموکراسی در نقاط مختلف آفریقا را برجسته می‌کند. آیا روسیه نقشی در این کودتا داشته است؟
به نظر نمی‌رسد روسیه نقش مستقیمی در کودتا بازی کرده باشد، اما چندین سال است، روسیه همان کارزار اطلاعات غلطی را در نیجر دنبال کرده که در سایر نقاط غرب آفریقا. در این کارزار روسیه مردم را علیه فرانسه و ایالات متحده تحریک می‌کرده، آن‌ها را متهم به استعمار می‌کرده و قطبی‌سازی و نارضایتی برمی‌انگیخته است. تبلیغات روسیه البته در بستر آماده‌ای انجام می‌شده‌اند، نه‌فقط به خاطر فقر خردکننده و سواد رسانه‌ای پایین در کشور، بلکه همین‌طور به این خاطر که [محمدو] ایسوفو، [رئیس‌جمهور پیشین نیجر] مکرر دست به دامن روش‌های قهری علیه معترضان و مخالفان می‌شد و غرب چشمانش را بر این اتفاق بسته بود تا پایگاه‌های نظامی، دسترسی به اورانیوم و همکاری نیجر در کنترل مهاجرانی که به سمت اروپا می‌آمدند را حفظ کند.
با این حال، در ابتدا به نظر نمی‌رسد انگیزه اصلی نظامیان دستور کاری ضدغربی باشد، با وجود اینکه بازوم به غرب نزدیک بود و حمایت آن‌ها را داشت. پاسخ غرب به‌سرعت حول این محور منسجم شد که هرگونه احتمال کار عادی با حکومت نظامی را رد کند و خواستار بازگشت دولت بازوم شود. جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا یا اکوواس، موضع‌اش در مخالفت با حکومت نظامی را تشدید کرد. گرایش ضدغربی حکومت نظامی هم تشدید شد، با اعتراضات علیه فرانسه و علیه اکوواس، حمله به سفارت فرانسه و نمایش نمادهای حمایت از روسیه.
با این حال اگر غرب ارزش‌ها و تعهدات دموکراتیک را مثل مصر پس از کودتای سال ۲۰۱۳ کنار می‌گذاشت، باز هم ممکن بود حکومت نظامی در مدار ضدیت با غرب و طرفداری از روسیه و چین قرار بگیرد. به هر حال، فرانسه تلاش کرد با حکومت نظامی که در سال ۲۰۲۱ در مالی قدرت را گرفت، کار کند، اما نتوانست.
موضع رسمی روسیه و چین چیست؟ موضع رسمی کرملین حساب‌شده‌تر بوده است. روسیه باید رضایت دیگرانی را هم در آفریقا جلب کند، مثل کنیا که پیش از این هم بابت به هم زدن توافق غلات دریای سیاه از روسیه خشمگین بود و مثل آفریقای جنوبی. از این رو، دولت روسیه نمی‌توانست از کودتاچیان تمجید کند، هر چقدر هم که از چشم‌انداز خروج غرب خوشحال بود. در عین حال روسیه غیرمستقیم، علیه مداخله اکوواس موضع گرفته است. بازی گروه واگنر و دولت روسیه در حاشیه ماجرا، باز هم آشکار می‌کند که واگنر همچنان برای روسیه کاربرد دارد.
چین کاملاً آماده بوده است که رهبران استبدادی در آفریقا را با آغوش باز بپذیرد، اما مثل روسیه حاضر نبوده است که مستقیم تحریک‌کننده قطبی‌سازی‌های داخلی شود. بیانیه‌های چین در این باره بی‌روح بوده‌اند. این کشور از «طرف‌های مربوط در نیجر» خواسته «براساس منافع بنیادین کشور و مردمش عمل کنند، اختلافات را مسالمت‌آمیز و از طریق گفت‌وگو حل کنند، نظم را در زمانی نزدیک بازگردانند و به‌طور کلی از صلح، ثبات و توسعه کشور حفاظت کنند.» موضع رسمی اعلام‌شده چین این است که در مسائل داخلی کشورهای دیگر دخالت نکند (اگرچه بسیار از آن تخطی کرده است)؛ اما فراتر از این موضع رسمی، خشکی این بیانیه بازتابی از منافع اقتصادی جدی چین در بخش‌های نفت، گاز و اورانیوم نیجر و جایگاهش به‌عنوان دومین سرمایه‌گذار بزرگ خارجی در این کشور بعد از فرانسه نیز هست. حکومت نظامی بماند یا نماند (که احتمالاً می‌ماند)، چین نمی‌خواهد سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی‌اش را به خطر بیندازد.
شاید نیجر آخرین نقطه در آفریقا نباشد که در جدول زمانی به این کوتاهی در آن کودتا رخ می‌دهد. سیرالئون و جمهوری دموکراتیک کنگو با انتخابات احتمالاً مشکل‌داری که در راه دارند، صرفاً دو نمونه از احتمالات فوری هستند. اما علیه مستبدان مستقر با پوشش پیروزی انتخاباتی هم خطر کودتا وجود دارد؛ مثل اوگاندا.

نگاه تحلیلگر/2

چند و چون کودتای نیجر

ماجرای نیامی ممکن است کل منطقه ساحل آفریقا را درگیر کند

mariel ferragamo

ماریل فراگامو

کارشناس مسائل آفریقا

روز ۲۶ ژوئیه، گروهی از میان نظامیان نیجر، محمد بازوم، رئیس‌جمهور را سرنگون کردند؛ با استناد به «وضعیت نزولی امنیتی» در نبرد در جریان علیه گروه‌های افراطی که ایالات متحده و دیگر قدرت‌های غربی را هم به میان ماجرا کشانده است. کودتاچیان که به نظر حمایت همه نظامیان را هم با خود دارند، ژنرال عبدالرحمن عمر تشیانی را به عنوان رهبر جدید نیجر منصوب کرده‌اند. بازوم از زندان، فراخوان مقاومت در برابر کودتا را داد و این نگرانی‌ها را درباره درگیری داخلی بیشتر کرد. نخست‌وزیر کشور و دیگر رهبران منطقه می‌گویند ممکن است وضعیت «آزمونی برای دموکراسی در آفریقای غربی» از کار در بیاید.

تلاش‌ها برای میانجیگری در حال انجام هستند. رهبری این تلاش‌ها با نیجریه و دیگر قدرت‌های منطقه‌ای است. اما حکومت نظامی درباره مداخله خارجی هشدار داده است. با ابراز حمایت بورکینافاسو، گینه و مالی از کودتا، نگرانی درباره درگیری گسترده‌تر هم روبه‌افزایش است.

چه چیز منجر به کودتا شد

صحنه سیاسی نیجر از زمان استقلالش از فرانسه در سال ۱۹۶۰ بی‌ثبات بوده است و در نیامی، پایتخت کشور، پنج کودتای موفق علیه دولت انجام شده است. نشستن رئیس‌جمهور بازوم در سال ۲۰۲۱ بر مسند قدرت، اولین انتقال مسالمت‌آمیز و دموکراتیک قدرت در این کشور از زمان استقلال شد. بازوم در ماه‌های اخیر، در حال جایگزین‌کردن مقامات ارشد سرویس‌های امنیتی بود و گزارش‌ها حاکی است او در روزهای پیش از وقوع کودتا، در اندیشه جایگزین‌کردن ژنرال تشیانی به‌عنوان رئیس گارد ریاست‌جمهور بوده است.

چندین بحرانِ در جریان، به این بی‌ثباتی دامن می‌زنند. نرخ فقر مطلق، بیش از ۴۰ درصد است. همزمان تغییرات اقلیمی در حال تشدید خشکسالی و به‌خطرانداختن کشاورزی کشور هستند. همزمان، نیجر از سال ۲۰۱۱ درگیر نبرد علیه گروه‌های شورشی بوده است، یعنی از زمانی که آشوب در لیبی، مبارزان مسلح را در سراسر منطقه ساحل پخش کرد، از جمله در بورکینافاسو و مالی، همسایگان کشور. این درگیری از سال ۲۰۱۹ بیش از هزار نفر را کشته است و بیش از 8/2میلیون نفر دیگر را هم آواره کرده است. این وضعیت باعث شده کارشناسان منطقه ساحل را «مرکز جهانی خشونت جهادی» بخوانند.

درگیری روبه‌تشدید علیه گروه‌های افراطی، تنش‌ها بین نیجر و قدرت‌های غربی را عمیق‌تر کرده است. این قدرت‌ها هم با پول و نیرو دست به مداخله زده‌اند. ایالات متحده و فرانسه، نیجر را مرکز تلاش‌های ضدتروریستی خوانده‌اند. هر دو کشور هم بیش از هزار نیرو به سراسر کشور اعزام کرده‌اند و پایگاه‌های نظامی را حفظ کرده‌اند که از آن‌جا بتوانند شورشی‌ها را هدف بگیرند و اطلاعات جمع کنند. اما گزارش‌ها نشان می‌دهد که رهبران نظامی نیجر، نارضایتی فزاینده‌ای از این سطح حمایت و آنچه به نظر عدم پیشرفت کارزار می‌رسد، دارند.

سرنگونی بازوم آخرین نمونه از یک الگوست. این هفتمین کودتا در آفریقای مرکزی و غربی از سال ۲۰۲۰ است، در نتیجه‌ آنچه نظامیان مالی، بورکینافاسو و جاهای دیگر به عنوان رهبران غیرنظامی ناکام دیده و به آن واکنش نشان داده‌اند.

پیامدهای منطقه‌ای و بین‌المللی ماجرا چیست

ناظران نگران‌اند که این روند روبه‌رشد حاکمیت نظامی حاکی از بی‌ثباتی روبه‌تشدید در منطقه و عقب‌روی در نبرد با گروه‌های افراطی است که بالقوه ممکن است باعث مهاجرت بیشتر و بازشدن درها برای نفوذ بیشتر روسیه شود.

آن‌ها اشاره می‌کنند که نبرد علیه گروه‌های شورشی بدون این اتفاقات هم در حال تضعیف بوده است، در حالی که کشورهای غربی به حاشیه رانده شده‌اند. در بورکینافاسو و مالی که سال گذشته، نیروهای مداخله فرانسه را بیرون کردند، خشونت اوج گرفته است. نیجری که منزوی شده باشد، ممکن است مسائل امنیتی را در رابطه با وضعیت شورش‌ها بدتر کند. ایالات متحده، اتحادیه اروپا و سازمان ملل متحد، همه، این کودتا را محکوم کرده‌اند. بانک جهانی هم بخشی از کمک‌های توسعه‌ای خود را متوقف کرده است. «جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا» که بلوکی منطقه‌ای است، تحریم اعمال کرده و تهدید کرده برای بازگرداندن بازوم مداخله نظامی خواهد کرد.

فروپاشی دموکراسی شراکت ایالات متحده و نیجر را در معرض خطر قرار داده است. واشنگتن هم هشدار داده است که ممکن است کمک‌هایی را که می‌دهد متوقف کند و نیامی هم سربازان ایالات متحده را به محدوده پایگاه‌هایشان محدود کرده است. برخی تحلیلگران این وضعیت را فرصتی برای روسیه برای پرکردن خلاء ایجادشده می‌بینند. مسکو خودش را در موضع شریک جایگزینی «ضداستعماری» برای کشورهای منطقه قرار داده است و مزدوران گروه واگنرش در مالی و جاهای دیگر مستقر شده‌اند. نیجر تا اینجای کار در مقابل اینکه به دنبال روابطی مشابه با روسیه باشد، مقاومت کرده است؛ اما کارشناسان می‌گویند، حکومت نظامی که از راه رسیده، ممکن است دیدگاه متفاوتی داشته باشد. نیجر به‌عنوان دومین تولیدکننده بزرگ اورانیوم در آفریقا، متحدی جذاب برای روسیه‌ای است که به‌دنبال به‌دست‌آوردن قدرت نفوذ در کشورهای آفریقایی غنی از منابع است.

همزمان، ناامنی ممکن است تلاش‌ها برای محدودکردن مهاجرت غیرقانونی و قاچاق انسان را هم تضعیف کند؛ از آنجا که نیجر در موقعیتی کنار یک مسیر مهم مهاجرتی روبه‌شمال و به سمت مدیترانه است. این کشور که زمانی تجسم امیدهای منطقه برای ثبات بود، حالا به نظر متزلزل می‌رسد. پول کولیر از دانشگاه آکسفورد در این باره به نیویورک‌تایمز می‌گوید: «بسیار نگران این هستم که آفریقای ساحلی دچار فروپاشی خواهد شد.»

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید

مطالب ویژه
دیدگاه

ویژه بین‌الملل
پربازدیدترین
آخرین اخبار