اندیشکدهها
کرهشمالی و روسیه، متحد میشوند؟
کرهشمالی و روسیه، متحد میشوند؟
پوشش رسانهای گسترده سفر اخیر سرگئیشویگو، وزیر دفاع روسیه به پیونگیانگ دو پیام را در خود داشت: روسیه و کرهشمالی متحدند و تمرکز این دیدار، جنگ روسیه علیه اوکراین بود؛ اما هیچکدام از این دو ادعا بازتاب دقیقی از وضعیت فعلی روابط بین روسیه و کرهشمالی نیستند. اول اینکه برخلاف میل پیونگیانگ، روسیه در واقع متحد کره شمالی نیست، برخلاف آنچه شوروی بود. از زمانی که توافق همکاری فعلی، در سال ۲۰۰۰ بین دو کشور امضا شد، سیاست مسکو در کرهشمالی عمدتاً شامل حمایت از پکن بوده است: رأیدادن به تحریمهای سازمان مللی که چین با آنها موافق است و وتوی آنهایی که چین خوشش نمیآمده. با همه تلاشهای پیونگیانگ برای تنوعبخشی به روابط تجاریاش با کشورهایی غیر از چین، روابط اقتصادی بین روسیه و کره شمالی عملاً وجود ندارد. از لحاظ ادبیات موضعگیری درباره برنامه هستهای کرهشمالی هم مسکو چین را دنبال میکند: وقتی چین محکوم میکند، محکوم میکند و وقتی چین درک نشان میدهد، روسیه هم همین کار را میکند.
بعد از حمله روسیه به اوکراین، گزارشهای بسیاری بود که کره شمالی دارد از روسیه حمایت فعال میکند و حتی دارد به سربازان روسیه مهمات میدهد. اما ماجرا اینقدر سرراست نبود. همه پیامهای حمایت از حمله روسیه تنها در رسانههای کرهشمالی که برای مخاطب خارجیاند منتشر شدند. هرگز به مردم کره شمالی نرسیدند و نشریههای داخلی کلا در این باره ساکت ماندهاند. هیچ نشانه دیگری هم نیست که بگوید پیونگیانگ بابت این ادبیات حامیانه چیزی از مسکو گرفته است. پیشتر در ۲۰۱۴، کرهشمالی یکی از معدود کشورهایی شد که انضمام کریمه به روسیه را به رسمیت شناخت، به این امید که پاسخ اقتصادی بگیرد، اما چنین چیزی نشد، چنان که سفیر روسیه در کره شمالی هم علناً این را تایید کرده است. هیچ شواهدی هم نیست که کرهشمالی واقعاً به روسیه مهمات داده باشد. گرچه ممکن است؛ به هر حال صنایع مهمات کره شمالی پیشرفتهاند و مورد نیاز روسیه.
عامل مهم دیگر در این رابطه این است که حمله به اوکراین، تنش بسیار بین روسیه و کره جنوبی ایجاد کرده است. پیش از جنگ، کره جنوبی در عین اینکه متحد آمریکا بود، با روسیه هم کنار میآمد. بعد از شروع جنگ، سئول سریعاً از اوکراین حمایت کرد تا روسیه کرهجنوبی را به فهرست «کشورهای غیردوست» اضافه کند. سئول تا همین اواخر مستقیم به اوکراین تسلیحات نداده بود اما در ژوئیه ۲۰۲۳، یون سوک یول، رئیسجمهور کره جنوبی از کییف دیدن کرد و وعده کمک به سربازان اوکراین با تجهیزات خط مقدم از قبیل بسته کمکهای اولیه و کلاهخود داد. بسیار ممکن است که سفر شویگو لااقل تا حدی واکنش کرملین به کرهجنوبی بوده است.
ناظران قدیمی کرهشمالی میدانند تغییرات هر چه باشد، اوضاع معمولاً به وضعیت قبلی برمیگردد. همکاری اقتصادی با کره جنوبی فروپاشید. تلاشها برای بهبود روابط با ژاپن ناکام بود. تنوعبخشی در تجارت به هیچ جا نرسید. دیدار با دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا هم. به دنبال هر اصلاحات اقتصادی، موجی از اقدامات ضداصلاحی رسیدهاند. از این رو کاملا ممکن است که سفر شویگو صرفاً تشریفاتی بوده است. مثل نشست کیم جانگ اون، رهبر کره شمالی با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه. همزمان نمیتوان کاملاً هم این احتمال را نادیده گرفت که این بار متفاوت است، چون به نظر میرسد به نفع هر دو طرف است که همکاری کنند. روسیه مهمات توپخانهای نیاز دارد و کرهشمالی میتواند آنها را بسازد. کره شمالی در قحطی به کمکهای انساندوستانه نیاز دارد و روسیه میتواند کمک کند.
شاید در این مرحله سخت بشود چیزی را با اطمینان پیشبینی کرد. عوامل بسیاری ممکن است روی اوضاع اثر بگذارند: وضعیت در خط مقدم جبهه جنگ؛ وضعیت صنایع دفاعی روسیه؛ آمادگی کره شمالی برای بازکردن مرزها و پذیرش کمک خارجی؛ نظیر چین؛ مواضع پوتین و کیم؛ تلاشهای مقامات کلیدی هر دو کشور و به احتمال زیاد، اتفاقات دیگری که اصلاً پیشبینیپذیر نیستند. با این حال، با این که شاید تغییر در کره شمالی معمولاً نادر و گذراست، تاریخ نشان میدهد که تغییرات شدید گاهی زمانی میرسند که کمترین انتظار برای وقوعشان وجود داشته است.