موانع گادی آیزنکوت برای تشکیل دولت اسرائیل
گادی آیزنکوت در مسیر تشکیل دولت با موانع قابل توجهی روبهرو شده که کنار زدن بنیامین نتانیاهو را برای او دشوار کرده است. آیا او در مهلت باقیمانده میتواند دولت تشکیل دهد یا فرصت به نتانیاهو خواهد رسید؟
به گزارش هممیهن آنلاین و به نقل از اقتصادآنلاین، حدود دو هفته تا مهلت اولیه گادی آیزنکوت برای تشکیل دولت و کنار زدن نتانیاهو وقت باقی مانده است. لابیهای گسترده در اسرائیل برای تشکیل دولت در جریان است، اما هنوز به موفقیت نرسیده است. در این میان، نتانیاهو نیز تمام تلاش خود را برای کارشکنی در مسیر تشکیل دولت به کار گرفته تا مهلت قانون آیزنکوت به اتمام برسد و او مامور تشکیل دولت شود.
آیزنکوت حالا با دو مسیر دشوار روبهرو است: تشکیل دولتی با حمایت احزاب عرب و پذیرش هزینه سیاسی آن، یا توافق با احزاب مذهبی و حتی حزب لیکود نتانیاهو که میتواند بخش مهمی از وعدههای انتخاباتی مخالفان را زیر سؤال ببرد.
او در آخرین اظهارنظرش گفته اگر مذاکرات برای تشکیل یک دولت فراگیر به نتیجه نرسد به سمت تشکیل «دولت اضطراری ملی» خواهد رفت. دولتی که به احتمال زیاد برای کسب رأی اعتماد به حمایت یا دستکم عدم مخالفت احزاب عرب در کنست نیاز خواهد داشت.
آیزنکوت چقدر فرصت دارد؟
رئیسجمهور اسرائیل پس از انتخابات، مأموریت تشکیل دولت را به آیزنکوت سپرد. مهلت اولیه این مأموریت ۱۵ آذر (۶ دسامبر) به پایان میرسد. اسحاق هرتزوگ میتواند آن را دو هفته دیگر تمدید کند و فرصت بیشتری در اختیار او بگذارد. اما گزارشها حاکی از آن است که آیزنکوت نمیخواهد وارد بازی ریسکی شود و مهلت را دوباره تمدید کند.
بر اساس گزارش تایمز آو اسرائیل، آیزنکوت حتی در نظر دارد پیش از پایان مأموریت، احتمالاً در ۷ تا ۸ آذر، دولت پیشنهادی خود را برای رأی اعتماد به کنست معرفی کند.
نکته مهم آن است که در نظام پارلمانی اسرائیل، تشکیل دولت لزوماً به معنای داشتن ۶۱ کرسی نماینده نیست. یک دولت اقلیت نیز میتواند در صورت کسب اکثریت آرای نمایندگان حاضر در رأیگیری، روی کار بیاید. بنابراین مسیر حقوقی برای عبور آیزنکوت از مانع اکثریت وجود دارد؛ اما مسئله اصلی همچنان جلب همراهی سیاسی نمایندگان در چارچوب یا خارج از یک ائتلاف رسمی است.
سه مسیر و یک ائتلاف شکننده
آیزنکوت در حال حاضر سه مسیر را برای تشکیل دولت دنبال میکند. مسیرهایی که هرکدام با مانعی جدی روبهرو هستند.
نخستین گزینه، توافق با احزاب مذهبی افراطی، یعنی شاس و یهودیت متحد توراتی است که مجموعاً ۱۳ کرسی دارند. این احزاب سالها از متحدان اصلی نتانیاهو بودهاند، اما آیزنکوت امیدوار است با ارائه امتیازاتی در زمینه خدمت نظامی حریدیها و مسائل بودجهای، آنها را به همکاری با دولت جدید ترغیب کند.
نکته اینجاست که یکی از وعدههای مهم انتخاباتی مخالفان نتانیاهو، پایان دادن به معافیت گسترده مردان یهودی افراطی از خدمت سربازی بود و این موضوع در شرایط کمبود نیروی انسانی ارتش اسرائیل، پس از سالها جنگ، حساسیت بیشتری پیدا کرده است.
مسیر دوم، تشکیل دولت وحدت ملی با مشارکت حزب لیکود به رهبری نتانیاهو است. نخستوزیر اسرائیل در روزهای اخیر بار دیگر بر ضرورت تشکیل چنین دولتی تأکید کرده و آن را پاسخی به شرایط امنیتی حساس کشور دانسته است. اما تشکیل چنین دولتی به معنای ابقای نتانیاهو برای دو سال در قدرت است و آیزنکوت تاکنون به شدت با آن مخالفت کرده است. در چنین دولتی نخستوزیری به صورت چرخشی خواهد بود.
گزینه سوم، تشکیل دولت اقلیت با اتکا به حمایت احزاب عرب است. مسیری که میتواند منجر به تشکیل دولت شود، اما اختلافات داخلی ائتلاف را به نقطه جوش خواهد رساند.
دو مانع اصلی در اردوگاه مخالفان
مهمترین مشکل آیزنکوت این است که مخالفان نتانیاهو، برخلاف ظاهر یکپارچه انتخاباتیشان، درباره چگونگی تشکیل دولت توافق ندارند.
آویگدور لیبرمن، رهبر حزب «اسرائیل خانه ما»، با هر دولتی که برای کسب حمایت به احزاب عرب متکی باشد مخالفت کرده و وعده داده است به چنین کابینهای رأی ندهد. حزب او هفت کرسی دارد و این موضع میتواند طرح دولت اقلیت آیزنکوت را با مشکل جدی روبهرو کند.
نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین و رهبر حزب «با هم» نیز تاکنون تمایلی به حمایت از دولت اقلیت متکی بر احزاب عرب نشان نداده است. او ترجیح میدهد امکان تشکیل دولت وحدت ملی با نتانیاهو بررسی شود، اما تأکید کرده است بدون همراهی دیگر احزاب بلوک مخالفان وارد دولت نتانیاهو نخواهد شد.
دیدار اعلامنشده دو ساعت و نیمه بنت با نتانیاهو شکافهای موجود را عمیقتر کرده است. منابع نزدیک به ائتلاف آیزنکوت این دیدار را اقدامی در راستای تضعیف بلوک مخالفان توصیف کردهاند. به گزارش الجزیره، بنت پس از این دیدار در نشست رهبران مخالفان نیز از ضرورت بررسی گزینه دولت وحدت ملی سخن گفته است.
بازی با شکاف مخالفان و سایه ایران
تلاشهای نتانیاهو برای شکست ماموریت آیزنکوت نیز به شکل پیوسته ادامه دارد. او با طرح مکرر ضرورت تشکیل دولت وحدت ملی تلاش میکند اختلافات میان بنت، لیبرمن و آیزنکوت را به فرصتی برای حفظ قدرت تبدیل کند.
او همچنین مسئله ایران را به یکی از محورهای استدلال خود برای ضرورت تشکیل دولت وحدت ملی تبدیل کرده و مدعی است اسرائیل در برابر تهدیدهای قریبالوقوع ایران به یک دولت باثبات و فراگیر نیاز دارد و تشکیل کابینهای که به حمایت احزاب عرب وابسته باشد، با چنین شرایطی سازگار نیست.
آیزنکوت نیز نتانیاهو را متهم کرده است که منافع امنیتی و زمانبندی عملیات نظامی را با ملاحظات سیاسی و تلاش برای حفظ قدرت درهم میآمیزد. این اختلاف در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که اسرائیل و ایران همچنان در وضعیت تقابل قرار دارند و احتمال ازسرگیری درگیریها از میان نرفته است.
تاثیر جنگ ایران و آمریکا بر اسرائیل
شرایط منطقه نیز بر تحولات اسرائیل اثرگذار است. همزمان با تلاش آیزنکوت برای تشکیل دولت، بنبست در مذاکرات ایران و آمریکا نیز بر اوضاع منطقه اثر تعیینکنندهای دارد.
دونالد ترامپ فعلاً محاصره دریایی و فشار اقتصادی را به ازسرگیری حملات گسترده ترجیح داده است و در مقابل، ایران خواهان رفع محاصره، آزادسازی داراییهای مسدودشده و پایان خصومتها پیش از ورود به مذاکرات جدی هستهای است.
عباس عراقچی روز جمعه نیز اعلام کرد پیامها همچنان از طریق میانجیها میان تهران و واشنگتن ردوبدل میشود و ایران به دنبال توافقی است که مانع وقوع جنگ دوباره شود. با این حال، ترامپ همان روز گفت پیشنهادهای ایران برای توافق هنوز قابل قبول نیست.
این وضعیت برای نتانیاهو یک فرصت و در عین حال ریسکی سیاسی محسوب میشود. از یک سو، ادامه تنش با ایران میتواند استدلال او درباره ضرورت تشکیل دولت وحدت ملی را تقویت کند؛ از سوی دیگر، تبدیل بحران امنیتی به ابزاری برای حفظ قدرت ممکن است اتهام سیاسیکاری را متوجه او کند. آیزنکوت نیز با تأکید بر ضرورت جداسازی ملاحظات عملیاتی از منافع حزبی، تلاش دارد این استدلال را خنثی کند.
چه خواهد شد؟
در چنین شرایطی کنار رفتن نتانیاهو نه قطعی است و نه دور از دسترس. آیزنکوت از نظر تعداد کرسیها ظرفیت لازم برای تشکیل دولت را دارد، اما هنوز نتوانسته اختلافات درونی ائتلاف خود را بر سر دو موضوع اساسی، یعنی همکاری با احزاب عرب و امتیازدهی به احزاب مذهبی حل کند.
اگر آیزنکوت بتواند بنت و لیبرمن را به پذیرش یک راهحل مشترک متقاعد کند، یا حمایت احزاب عرب را بدون ورود آنها به ائتلاف رسمی به دست آورد، امکان تشکیل دولت جدید وجود خواهد داشت. اما حتی در این صورت، کابینهای که از ابتدا با اختلافات ایدئولوژیک و وابستگی به حمایت بیرونی شکل گرفته باشد، برای ادامه کار با چالشهای جدی روبهرو خواهد شد.
اگر آیزنکوت نتواند دولت تشکیل دهد، احتمالا رییسجمهور اسرائیل این فرصت را به نتانیاهو خواهد داد و در صورت ناکام ماندن او، انتخابات زودهنگام برگزار میشود.