| کد مطلب: ۷۵۶۷

تاب‏‌آوری؛ عنصر مغفول استراتژی‌‏های امنیت ملی

پیشنهاد پنج گامی که دولت‌ها باید برای افزایش آمادگی به هنگام مواجهه با بحران، از پیش بردارند

تاب‏‌آوری؛ عنصر مغفول استراتژی‌‏های امنیت ملی

پیشنهاد پنج گامی که دولت‌ها باید برای افزایش آمادگی به هنگام مواجهه با بحران، از پیش بردارند

elizabeth sizeland

الیزابت سیزلند

مشاور امنیت ملی سابق دولت انگلیس

veera parko

ویرا پارکو

مدیر امور بین‌الملل وزارت کشور فنلاند

بحران‌ها همچنان وجود دارند: جنگ و بیماری‌های پاندمیک، خرابی زیرساخت‌ها و تهدیدات تروریستی، تغییرات اقلیمی و بلایای آب و هوایی، بحران‌هایی است که این روزها در سراسر جهان به چشم می‌خورند. در دنیایی که به نظر می‌رسد وقایع شدید‌التأثیر از نظر فراوانی و شدت در حال افزایش هستند، سیاستگذاران و مقامات دولتی باید برای مقابله با آنها تلاش بیشتری کنند.

این بدان معناست که باید درس‌هایی را که در راستای آمادگی برای مقابله با بحران‌هایی مانند همه‌گیری کووید-19 گرفته‌ایم، به خاطر بسپاریم. حتی اگر سال‌ها طول بکشد تا درک کاملی از این درس‌ها به‌دست آوریم باز هم باید خود را برای مقابله با بدترین سناریوها در سایر زمینه‌ها آماده کنیم. انجام این کار زمان‌بر و پرهزینه است، اما در نهایت کاری معقول و متناسب است. به‌عنوان مثال، اوکراین در اوایل تهاجم نظامی مسکو در سال 2022 با استفاده از درس‌های آموخته‌شده از تهدیدات قبلی، سرمایه‌گذاری در امنیت سایبری و ایجاد مشارکت‌های بین‌المللی مؤثر، در برابر تهاجم سایبری روسیه مقاومت کرد.

چرا رهبری فعال در زمان بحران اهمیت دارد؟ آمادگی و انعطاف‌پذیری - از جمله تعهد واقعی و پیگیری واقعی واکنش به بحران - سنگ‌بنای توانایی یک دولت برای رسیدگی مؤثر به تأثیرات در حال ظهور یک بحران و همزمان دستیابی به اهداف گسترده‌تر است. حوزه‌های بحران مانند مدیریت تلفات انبوه، تخلیه انبوه و فراهم کردن سرپناه، و تداوم دولت‌ها در انجام این اقدامات می‌تواند برای مقاماتی که هیچ تصوری از درک روزمره از خطرات نسبی ندارند، امری خیالی باشد. مسلماً برای انجام این اقدامات باید منابعی در اختیار داشت و بدیهی است که معمولاً استفاده از منابع برای مقاصد سیاسی امری جذاب‌تر و فوری‌تر است. با این حال، اگر دولتی بخواهد از جامعه خود در مقابل خطراتی که با آن روبه‌رو است محافظت کند، سیاستمدارانش باید در سراسر طیف سیاسی، همراه با مقامات ارشد، پیوسته از نیازها برای حفظ آمادگی ملی حمایت کنند و آنها را از مجاری مختلف تامین کنند. ساختارهای دولتی اغلب مایل نیستند که در این زمینه‌ها سرمایه‌گذاری کنند چون معتقدند که همیشه نیازهای فوری‌تری وجود دارد. اما این مقامات ارشد و تصمیم‌گیران رده‌بالای حکومتی هستند که باید برای تامین این منابع اقدام کنند. چراکه آمادگی ناکافی و فقدان سرمایه‌گذاری اولیه، عواقب شدیدی، هم از نظر اقتصادی و هم از نظر رفاه انسانی خواهد داشت.

هیچ دولتی نمی‌گوید که به این مسائل اهمیت نمی‌دهد، اما گام‌های عملی و تمرکز راهبری بر بهبود و نوآوری بلندمدت را نیز برنمی‌دارد. بله، این اقدامات می‌تواند برای هر دولتی یک وظیفه دلهره‌آور باشد. اما تحولات چند سال اخیر نشان داده است که پرداختن به برخی از اصول اولیه، هرگز سرمایه‌گذاری بدی نخواهد بود. با در نظر گرفتن این موضوع، در اینجا پنج گام وجود دارد که سیاست‌گذاران باید برای ایجاد انعطاف‌پذیری و تاب‌آوری برای مواجهه با بحران‌های بعدی بردارند.

بنیان‌ها را تقویت کنید

1

اکنون زمان آن فرا رسیده که بر روی کاری تمرکز شود که اغلب بی‌ارزش قلمداد می‌شود اما در واقعیت عنصر مهمی است و آن چیزی نیست جز سازماندهی ساختارها برای رسیدن به موفقیت. هر دولتی باید ساختارهایش را طوری سازماندهی کند که به موفقیت کامل نسبی برسد. وقتی دولتی چنین ساختاری ایجاد کند آن‌وقت توانایی‌اش در ارزیابی و ریسک‌های احتمالی ساختار نیز قوت یافته و به قلب سازمان تبدیل می‌شود. دولت‌هایی که یک استراتژی ملی روشن دارند و فعالیت‌های اولویت‌دار را برای کل جامعه تعیین می‌کند، برای خود یک بنیان محکم ایجاد می‌کنند. برای مثال مدل امنیتی جامع در فنلاند نمونه خوبی از این موضوع است، و بریتانیا اخیراً چارچوبی برای انعطاف‌پذیری و تاب‌آوری خود تعیین کرده و آن را منتشر کرده است. مبانی حکمرانی و استفاده از منابع به‌ویژه برای اطمینان حاصل کردن از اینکه نهادهای کلیدی در سطح محلی و ملی درگیر موضوع هستند و راهبری امور، مهارت‌ها، منابع و امکانات مورد نیاز برای برنامه‌ریزی و پاسخ به بحران‌ها را دارد، بسیار حایز اهمیت است.

شواهد نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری نکردن در آماد‌سازی برای مواجهه با بحران‌ها و بالا بردن سطح تاب‌آوری، یک محاسبه غلط و ناقص است. Munich Re، شرکت بیمه چندملیتی مستقر در آلمان، تخمین می‌زند که بلایای طبیعی در سال 2021 در سطح جهان 280 میلیارد دلار هزینه داشته است که از این میزان فقط 120 میلیارد دلار آن بیمه شده است. البته این برآورد شامل تأثیرات غیرقابل سنجش بحران‌ها بر افراد و اجتماع نمی‌شود. حتی زمانی که اولویت‌های جدید ظاهر می‌شوند، باید از آماده‌سازی برای مواجهه با بحران برخوردار بوده و متوقف نشود. زیرا حذف منابع از عملکردهای آمادگی برای مواجهه با بحران، ناگزیر منجر به ایجاد شکاف‌های مهم در هنگامه مواجهه با بحران‌های آینده می‌شود. علاوه بر این، دولت‌ها باید به کار عمیقاً غیرمعمول ایجاد ساختارها و حکمرانی برای اطمینان حاصل کردن از وجود شتاب و نظارت برای ارائه یک برنامه کاری واضح- که فقدان آن به سرعت به یک نقطه ضعف اساسی تبدیل می‌شود- ارزش زیادی قائل شوند. راهبری مداوم و پرانرژی همراه با مسئولیت‌پذیری روشن، در امر انعطاف‌پذیری و تاب‌آوری امری بسیار مهم است.

بهره‌برداری هوشمندانه از فناوری

2

بسیاری از دولت‌ها کاربرد علم و فناوری در مدیریت ریسک را به‌شدت دست‌کم گرفته‌اند. دولت‌ها باید در مورد چگونگی استفاده از فناوری برای ارزیابی ریسک و حمایت از تصمیم‌گیرندگان اصلی در مواقع بحران، اهمیت بیشتری قائل شوند. به چالش کشیدن وضعیت موجود برای توسعه قابلیت‌های جدیدی که بهترین دانش فنی را با تخصص مدیریت ریسک سنتی ترکیب می‌کند، پتانسیل هیجان‌انگیزی را به دولت‌ها ارائه می‌کند. مرکز ملی بحران بریتانیا که اخیراً تاسیس شده است نمونه‌ای پیشرو از توجه دولت‌ها به فناوری در زمانه بحران است. این مرکز نشان می‌دهد چگونه علم داده‌ها می‌تواند به مقامات کمک کند تا با گردآوری اطلاعات عمومی و دولتی برای پاسخ به سوالات سخت، شرایط اضطراری را پیش‌بینی و مدیریت کنند. ترکیب داده‌های همه منابع به این روش، قبلاً در مدیریت خطرات پیرامون رویدادهای مهم ملی مانند نشست گروه هفت (G7) 2021 و همچنین پیش‌بینی خطرات در دوره‌های آب و هوای بد، مفید بوده است. محیط‌های مصنوعی نیز می‌توانند راه‌های ایمن و کم‌هزینه را برای کار در میانه بحران‌ها و تصمیم‌گیری‌ها، استفاده از داده‌ها و اطلاعات برای شبیه‌سازی سناریو‌های بحران و آزمایش دوره‌های مختلف و دیدن تأثیرات آن ارائه دهند. علاوه بر این، پیشرفت‌های اخیر در هوش مصنوعی می‌تواند به متخصصان کمک کند تا ریسک‌ها را قبل از تشدید شدن در نظر گرفته و مدیریت کنند.

زنجیره تامین را درک کنید

3

وابستگی متقابل زنجیره‌های تامین موضوعی بسیار پیچیده است و خطر اختلال در این زنجیره در حال حاضر یک اتفاق عادی قلمداد می‌شود. اثرات اختلالات زنجیره تامین بر امنیت ملی کشورها می‌تواند شدید بوده و حتی به امری تهدیدکننده برای زندگی افراد جامعه تبدیل شود. همه‌گیری کووید-19 یک درس مفید در مورد چگونگی گسستن زنجیره‌های تامین پزشکی ارائه کرد و باعث شد کشورها برای تهیه منابع اولیه در جهت مدیریت سلامت جامعه تلاش کنند. تولید انبوهی از تجهیزات کلیدی فناوری در جهان در مناطقی انجام می‌شود که با خطرات قابل‌توجه نظیر بلایای طبیعی یا درگیری‌های ژئوپلیتیکی مواجه هستند.

از همه نگران‌کننده‌تر این است که کشورهایی که با بلوک غرب خصومت دارند، در مقایسه با کشورهای غربی، اغلب درک بهتری از آسیب‌پذیری‌های زنجیره تامین دارند. سرمایه‌گذاری در تیم‌های فنی و حرفه‌ای برای جمع‌آوری و بهره‌برداری از داده‌ها به پیش‌بینی ریسک کمک می‌کند و از دولت‌ها و بخش تجاری حمایت می‌کند تا میزان آسیب‌پذیری‌ها را قبل از قرار گرفتن در معرض رویدادها و بحران‌ها یا سوءاستفاده عمدی، کاهش دهد.

در مشارکت‌های عملی بین‌المللی سرمایه‌گذاری کنید

4

هزینه آمادگی برای مواجهه با رویدادهای بزرگ و فاجعه‌باری که احتمال رخ دادنش کم اما تاثیرشان بسیار شدید است، بسیار زیاد است. سرمایه‌گذاری در امر ارتباطات، درک روند کاری در کشورهای دیگر و یافتن شرکای بین‌المللی همفکر و همسو، گزینه‌های هوشمندانه‌ای برای دولت‌ها هستند. همکاری بین‌المللی می‌تواند ظرفیت بیشتری برای واکنش متناسب به بسیاری از رویدادها ایجاد کند. اگر می‌توانید منابعی مانند ظرفیت‌های پزشکی خاص یا تخصص‌های بسیار خاص شیمیایی، بیولوژیکی، رادیولوژیکی و هسته‌ای (CBRN) در یک قالب مشارکتی با کشورهای دیگر انحام دهید، چه لزومی دارد به تنهایی اقدام کنید؟ بسیاری از کشورها در حال حاضر این کار را انجام می‌دهند: برای مثال، اتحادیه اروپا کمک‌های غیرنظامی خود به اوکراین را از طریق مکانیسم حفاظت مدنی اتحادیه اروپا و ایجاد انبارهای تجهیزات CBRN در کشورهای مختلف هماهنگ می‌کند. دولت‌ها باید به‌طور مستمر بهترین شیوه‌های یکدیگر را، به صورت دوجانبه یا از طریق نهادهای چندجانبه ارزیابی کنند. این کاری است که ناتو به خوبی انجام می‌دهد. دولت‌ها می‌توانند از دستورالعمل‌ها و اهداف توسعه‌یافته در مجامع بین‌المللی استفاده کنند. در لحظه بحران، تماس شخصی نزدیک بین مسئولان مدیریت بحران بسیار مفید است. مقامات تصمیم‌گیر به زمان نیاز دارند تا این روابط را قبل از وقوع بحران توسعه دهند.

یک رویکرد کلی اجتماعی اتخاذ کنید

5

کارهایی وجود دارد که فقط یک دولت-ملت می‌تواند برای آماده‌سازی و پاسخ به بحران‌ها انجام دهد، اما این تنها یک تکه از پازل است. دولت‌های محلی، افراد، دانشگاه‌ها، مؤسسات تجاری، و مؤسسات خیریه، همگی نقش بسیار مهمی در تقویت تاب‌آوری یک کشور دارند. حمایت از این امر در سطح ملی حیاتی است. دولت‌ها باید در سراسر جامعه مشارکت کنند تا «ذهنیت آمادگی» ایجاد کرده و همه را به درک نقش خودشان و مسئولیت‌پذیری تشویق کنند. این به معنای به اشتراک گذاشتن هر چه بیشتر اطلاعات، قبل و در حین بحران است تا همه افراد جامعه را برای تصمیم‌گیری معقول توانمند سازند. این رویکرد همچنین به معنای درگیر شدن زودهنگام با بخش‌هایی از صنعت برای ایجاد راه‌حل‌ها است؛ چیزی که در طول همه‌گیری کووید-19 از نظر تولید واکسن‌های جدید در زمان بسیار کم، با حمایت دولت‌ها به‌خوبی نتیجه داد. مشارکت در تمرین‌ سناریوی بحران به رهبری دولت و بهبود ارتباطات دولت‌ها در حین بحران نیز از عوامل کلیدی در انعطاف‌پذیری و تاب‌آوری گسترده جامعه در مواجهه با بلایای جدی هستند. برای مثال، هم سوئد و هم فنلاند در ارتقای مهارت افراد و سازمان‌ها سرمایه‌گذاری کرده‌اند تا بتوانند ریسک را درک کرده و در راستای منافع خود گام بردارند. این امر سنگینی بار بر دوش دولت را کاهش می‌دهد و مسئولان را تنها به مدیریت اموری می‌سپارد که دولت‌ها به تنهایی قادر به انجام آن هستند. همه‌گیری کووید-19 و وحشت از جنگ‌های متعارف در اوکراین باید تأثیر عمیقی بر نحوه جدی گرفتن کار متخصصان تاب‌آوری، چه در سطح ملی و چه در سطح محلی، داشته باشد. با این حال، در این حوزه از امنیت هنوز به میزان کافی سرمایه‌گذاری نشده است و به ندرت در معرض توجه قرار می‌گیرد. خطرات مزمن مانند تغییرات آب و هوایی نیاز به آماده‌سازی و تجهیز کل جامعه برای انعطاف‌پذیری بیشتر را تقویت می‌کند. دولت‌ها نمی‌توانند به‌رغم هشدارهای زیاد در خصوص وضعیت‌های اضطراری که مدام تکرار می‌شوند، آسوده بخوابند. هرچند با وجود بسیاری از مسائلی که امروز می‌بینیم، برای هر دولتی سخت است که برنامه‌ریزی برای خطرات آینده را در اولویت قرار دهد. اما، زمانی که بحران‌های شدید ناگزیر به وجود می‌آیند، آن دولت‌هایی که در این زمینه پیش‌بینی‌‌ها و سرمایه‌گذاری‌های لازم را صورت داده‌اند، سربلند خواهند بود و دولت‌هایی که در این امر کوتاهی کردند به‌طور قطع پشیمان خواهند شد.اکنون زمان آن فرا رسیده است که دولت‌ها از گذشته درس بگیرند و تاب‌آوری و آمادگی لازم را در مرکز استراتژی‌های امنیت ملی خود قرار دهند.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید

مطالب ویژه
دیدگاه

ویژه بین‌الملل
پربازدیدترین
آخرین اخبار