نفت دوباره از تنگه هرمز عبور می‌کند؛ اما نه سوختی که جهان بیش از همه به آن نیاز دارد
بازگشت نفت خام به تنگه هرمز به معنای عادی‌شدن بازار جهانی انرژی نیست. مشکل اصلی اکنون کمبود گازوئیل و دیگر فرآورده‌های پالایش‌شده است، نه صرفاً کمبود نفت خام.
صادرات نفت خام از تنگه هرمز تقریباً به سطح پیش از جنگ بازگشته، اما مقدار بسیار کمی از فرآورده‌های پالایش‌شده، به‌ویژه گازوئیل، از این آبراه عبور می‌کند. این تفاوت برای اقتصاد جهانی و سیاست داخلی آمریکا اهمیت زیادی دارد، زیرا مصرف‌کنندگان مستقیماً نفت خام نمی‌خرند؛ آنها بنزین، سوخت هواپیما و گازوئیل مصرف می‌کنند. گازوئیل نیز بر هزینه حمل‌ونقل کامیونی و در نتیجه قیمت مواد غذایی، کالاهای مصرفی و تقریباً تمام محصولاتی که از طریق جاده جابه‌جا می‌شوند اثر می‌گذارد.
میانگین ملی قیمت هر گالن گازوئیل در آمریکا در اواخر سپتامبر به رکورد ۶.۵۳ دلار رسید. در کالیفرنیا، به‌دلیل محدودیت شدیدتر عرضه و مالیات بالاتر سوخت، قیمت گازوئیل به رکورد تاریخی ۸.۴۴ دلار در هر گالن افزایش یافت. اندی لیپو، رئیس شرکت Lipow Oil Associates، می‌گوید حملات موشکی و پهپادی به خاورمیانه چند پالایشگاه بزرگ را آسیب زده و جهان را با کمبود فرآورده‌های پالایش‌شده روبه‌رو کرده است.
براساس داده‌های شرکت اطلاعات بازار Kpler، تا روز شنبه میانگین هفت‌روزه محموله‌های نفت خام عبوری از تنگه هرمز به روزانه ۱۰.۳ میلیون بشکه رسیده بود که معادل ۷۶ درصد سطح پیش از جنگ است. در مقابل، حجم بنزین، گازوئیل و دیگر فرآورده‌های نفتی تنها به ۱.۳ میلیون بشکه در روز می‌رسید و ۱۱ درصد کل جریان نفتی تنگه را تشکیل می‌داد. پیش از جنگ، سهم فرآورده‌های پالایش‌شده معمولاً بیش از ۲۰ درصد محموله‌های نفتی عبوری از هرمز بود.
علت اصلی این شکاف، توقف یا کاهش فعالیت پالایشگاه‌های عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، عراق و دیگر کشورهای منطقه بر اثر حملات موشکی و اختلالات ناشی از جنگ است. بنابراین، حتی افزایش عبور نفت خام از هرمز نمی‌تواند کمبود فوری گازوئیل را برطرف کند. بخش بزرگی از نفت خامی که اکنون از تنگه خارج می‌شود حدود یک ماه دیگر به آسیا خواهد رسید، اما چین، ژاپن و کره جنوبی بیشتر فرآورده‌های پالایش‌شده خود را برای مصرف داخلی نگه می‌دارند و گازوئیل چندانی به بازار جهانی عرضه نمی‌کنند.
در نتیجه، آمریکا بار دیگر به یکی از معدود عرضه‌کنندگان مهم فرآورده‌های نفتی در بازاری تبدیل شده که با کمبود سوخت روبه‌رو است. تحلیلگران می‌گویند حتی اگر حجم کنونی صادرات از خاورمیانه حفظ شود، بهبود کامل بازار تا بخش قابل‌توجهی از سال ۲۰۲۷ امکان‌پذیر نخواهد بود. تعمیر میدان‌های نفتی و پالایشگاه‌های آسیب‌دیده زمان می‌برد و بازار باید صدها میلیون بشکه نفت و فرآورده‌ای را که در جریان جنگ از دست رفته است جبران کند.
دونالد ترامپ روز دوشنبه فرمان اجرایی تازه‌ای برای کاهش قیمت سوخت صادر کرد. براساس این تصمیم، استفاده جاده‌ای از گازوئیل رنگی، که سوختی معاف از مالیات و معمولاً ویژه فعالیت‌های کشاورزی است، به‌طور موقت مجاز خواهد شد. این اقدام تا پایان سال دریافت مالیات فدرال ۲۴.۴ سنتی از هر گالن گازوئیل را به تعویق می‌اندازد.
دولت ترامپ هم‌زمان متحدان خود را برای افزایش عرضه تحت فشار قرار داده است. کشورهای عضو گروه هفت روز جمعه توافق کردند ۱۰۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی را از ذخایر اضطراری خود وارد بازار کنند. این کشورها همچنین از اعمال محدودیت بر صادرات گازوئیل و دیگر فرآورده‌ها خودداری کردند؛ گزینه‌ای که ترامپ برای حفظ مقدار بیشتری سوخت در داخل آمریکا مطرح کرده بود.
در روزهای اخیر، ایران موج تازه‌ای از حملات به کشتی‌های اطراف تنگه هرمز را آغاز کرده است؛ حملاتی که می‌تواند روند بهبود صادرات را کند کند. داده‌های Kpler با چند روز تأخیر تکمیل می‌شود، اما اطلاعات موجود تاکنون نشان می‌دهد نفتکش‌ها همچنان با حجم زیادی از این آبراه عبور می‌کنند.
مدیران صنعت نفت آمریکا از نیروی دریایی خواسته‌اند اسکورت نفتکش‌های حامل گازوئیل و دیگر فرآورده‌های پالایش‌شده را در اولویت بالاتری نسبت به کشتی‌های حامل نفت خام قرار دهد. قیمت نفت خام تقریباً نصف گازوئیل است، اما بیشتر کشتی‌هایی که تاکنون با اسکورت آمریکا از هرمز عبور کرده‌اند، نفتکش‌های بسیار بزرگ حامل نفت خام یا VLCC بوده‌اند. این کشتی‌ها توان حمل حدود دو میلیون بشکه نفت خام را دارند که دو برابر ظرفیت بزرگ‌ترین نفتکش‌های حامل فرآورده‌های پالایش‌شده است.
افزایش صادرات عربستان سعودی نیز از نگاه برخی تحلیلگران نشانه تقویت کنترل آمریکا بر جریان کشتیرانی در هرمز است. صادرات نفت عربستان در سپتامبر به روزانه هفت میلیون بشکه رسید که دو برابر میزان ثبت‌شده در ماه اوت بود. عربستان برای دستیابی به این حجم، هم‌زمان از پایانه‌های خلیج فارس و دریای سرخ استفاده کرده است.
مت اسمیت، تحلیلگر Kpler، دو احتمال را درباره رفتار عربستان مطرح می‌کند: یا ریاض به این نتیجه رسیده که منافع افزایش صادرات بر خطرات امنیتی غلبه دارد، یا می‌کوشد تا پیش از وقوع دور تازه‌ای از تشدید درگیری، بیشترین مقدار ممکن نفت را صادر کند. در صورت افزایش حملات، عربستان ممکن است بار دیگر صادرات خود را کاهش دهد.
جمع‌بندی:
بازگشت نفت خام به تنگه هرمز به معنای عادی‌شدن بازار جهانی انرژی نیست. مشکل اصلی اکنون کمبود گازوئیل و دیگر فرآورده‌های پالایش‌شده است، نه صرفاً کمبود نفت خام. آسیب‌دیدگی پالایشگاه‌های منطقه، محدودیت صادرات سوخت از آسیا و احتمال ادامه حملات ایران باعث شده قیمت گازوئیل همچنان بالا بماند. اقدامات دولت ترامپ، آزادسازی ذخایر گروه هفت و اسکورت دریایی می‌تواند فشار کوتاه‌مدت را کاهش دهد، اما براساس ارزیابی مقاله، بازگشت کامل عرضه تا سال ۲۰۲۷ زمان خواهد برد و هر دور تازه از تشدید درگیری می‌تواند روند کنونی را معکوس کند
*منبع: وال‌استریت ژورنال
*ترجمه: کانال ایران 2026
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
